BramhasutraBhashyam/C03/S03

तृतीयाध्याये तृतीयः पादः

सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम्

ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम् चोदनाद्यविशेषात् ॐ ॥ 01-366 ॥

ॐ भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ॐ ॥ 02-367 ॥

ॐ स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ॐ ॥ 03-368 ॥

ॐ सलिलवच्च तन्नियमः ॐ ॥ 04-369 ॥

ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 05-370 ॥

उपसंहाराधिकरणम्

ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ॐ ॥ 06-371 ॥

ॐ अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ॐ ॥ 07-372 ॥

ॐ न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ॐ ॥ 08-373 ॥

ॐ सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ॐ ॥ 09-374 ॥

प्राप्तैधिकरणम्

ॐ प्राप्तेश्च समञ्जसम् ॐ ॥ 10-375 ॥

सर्वाभेदाधिकरणम्

ॐ सर्वाभेदादन्यत्रेमे ॐ ॥ 11-376 ॥

आनन्दाद्यधिकरणम्

ॐ आनन्दादयः प्रधानस्य ॐ ॥ 12-377 ॥

प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्

ॐ प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ॐ ॥ 13-378 ॥

इतराधिकरणम्

ॐ इतरे त्वर्थसामान्यात् ॐ ॥ 14-379 ॥

अध्यानाधिकरणम्

ॐ आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ॐ ॥ 15-380 ॥

ॐ आत्मशब्दाच्च ॐ ॥ 16-381 ॥

आत्मगृहीत्यधिकरणम्

ॐ आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ॐ ॥ 17-382 ॥

अन्वयाधिकरणम्

ॐ अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ॐ ॥ 18-383 ॥

कार्या(ख्यान)धिकरणम्

ॐ कार्याख्यानादपूर्वम् ॐ ॥ 19-384 ॥

समानाधिकरणम्

ॐ समान एवं चाभेदात् ॐ ॥ 20-385 ॥

नवाधिकरणम्

ॐ सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ॐ ॥ 21-386 ॥

ॐ न वा विशेषात् ॐ ॥ 22-387 ॥

ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 23-388 ॥

सम्भृत्यधिकरणम्

ॐ सम्भृतिद्युव्याप्तपि चातः ॐ ॥ 24-389 ॥

पुरुषविद्याधिकरणम्

ॐ पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ॐ ॥ 25-390 ॥

वेधाद्यधिकरणम्

ॐ वेधाद्यर्थभेदात् ॐ ॥ 26-391 ॥

मुक्तोपासनाधिकरणम् (हान्यधिकरणम्)

ॐ हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ॐ ॥27-392॥

ॐ साम्परायेतर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ॐ ॥ 28-393 ॥

छन्दादिकरणम्

ॐ छन्दत उभयाविरोधात् ॐ ॥ 29-394 ॥

ॐ गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा ह विरोधः ॐ ॥ 30-395 ॥

ॐ उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ॐ ॥ 31-396 ॥

अनियमाधिकरणम्

ॐ अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 32-397 ॥

यावदधिकाराधिकरणम्

ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ॥ 33-398 ॥

ॐ अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ॐ ॥34-99 ॥

इयदामननाधिकरणम्

ॐ इयदामननात् ॐ ॥ 35-400 ॥

ॐ अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ॐ ॥ 36-401 ॥

ॐ अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ॐ ॥ 37-402 ॥

व्यतिहाराधिकरणम्

ॐ व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ॐ ॥ 38-403 ॥

सत्याद्यधिकरणम्

ॐ सैव हि सत्यादयः ॐ ॥ 29-404 ॥

कामाधिकरणम्

ॐ कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ॐ ॥ 40-405 ॥

ॐ आदरादलोपः ॐ ॥ 41-406 ॥

ॐ उपस्थितेस्तद्वचनात् ॐ ॥ 42-407 ॥

निर्धारणाधिकरणम्

ॐ तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ॐ॥43-408 ॥

प्रदानाधिकरणम्

ॐ प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ॐ ॥ 44-409 ॥

गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)

ॐ लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ॐ ॥ 45-410 ॥

पूर्वविकल्पाधिकरणम्

ॐ पूर्वविकल्पःप्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ॐ ॥ 46-411 ॥

ॐ अतिदेशाच्च ॐ ॥ 47-412 ॥

विद्याधिकरणम्

ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ॥ 48-413 ॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 49-414 ॥

अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)

ॐ श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ॐ ॥ 50-415 ॥

अनुबन्धाद्यधिकरणम्

ॐ अनुबन्धादिभ्यः ॐ ॥ 51-416 ॥

दर्शनबेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)

ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ॥ 52-417 ॥

न सामान्याधिकरणम्

ॐ न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ॐ ॥ 53-418 ॥

ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)

ॐ परेण शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ॐ ॥ 54-419 ॥

एकाधिकरणम्

ॐ एकः आत्मनः शरीरे भावात् ॐ ॥ 55-420 ॥

ॐ व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ॐ ॥ 56-421 ॥

अङ्गावबद्धाधिकरणम्

ॐ अङ्गावबद्धास्तुन शाखासु हि प्रतिवेदनम् ॐ ॥ 57-422 ॥

ॐ मन्त्रादिवद्वाऽविरोधः ॐ ॥ 58-423 ॥

भूमाधिकरणम्

ॐ भूम्नःक्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ॐ ॥ 59-424 ॥

नाना(शब्दा)धिकरणम्

ॐ नाना शब्दादिभेदात् ॐ ॥ 60-425 ॥

विकल्पाधिकरणम्

ॐ विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ॐ ॥ 61-426 ॥

काम्याधिकरणम्

ॐ काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ॐ ॥ 62-427 ॥

यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)

ॐ अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ॐ ॥ 63-428 ॥

ॐ शिष्टेश्च ॐ ॥ 64-429 ॥

ॐ समाहारात् ॐ ॥ 65-430 ॥

ॐ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॐ ॥ 66-431 ॥

नवाधिकरणम्

ॐ न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ॐ ॥ 67-432 ॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 68-433 ॥