BramhasutraBhashyam/C01

प्रथमाध्याये प्रथमः पादः

जिज्ञासाधिकरणम्

ॐ ॐअथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ 01-01 ॥

जन्माधिकरणम्

ॐ जन्माद्यस्य यतः ॐ ॥ 02-02 ॥

शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्

ॐ शास्त्रयोनित्वात् ॐ ॥ 03-03 ॥

समन्वयाधिकरणम्

ॐ तत्तु समन्वयात् ॐ ॥ 04-04 ॥

ईक्षत्यधिकरणम्

ॐ ईक्षतेर्नाशब्दम् ॐ ॥ 05-05 ॥

ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ 06-06 ॥

ॐ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॐ ॥ 07-07 ॥

ॐ हेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 08-08 ॥

ॐ स्वाप्ययात् ॐ ॥ 09-09 ॥

ॐ गतिसामान्यात् ॐ ॥ 10-10 ॥

ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ 11-11 ॥

आनन्दमयाधिकरणम्

ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ॥ 12-12 ॥

ॐ विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ॐ ॥ 13-13 ॥

ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-14 ॥

ॐ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ॐ ॥ 15-15 ॥

ॐ नेतरोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 16-16 ॥

ॐ भेदव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 17-17 ॥

ॐ कामाच्च नानुमानापेक्षा ॐ ॥ 18-18 ॥

ॐ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॐ ॥ 19-19 ॥

अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्

ॐ अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ॐ ॥ 20-20 ॥

ॐ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ॐ ॥ 21-21 ॥

आकाशाधिकरणम्

ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 22-22 ॥

प्राणाधिकरणम्

ॐ अत एव प्राणः ॐ ॥ 23-23 ॥

ज्योतिरधिकरणम्

ॐ ज्योतिश्चरणाभिधानात् ॐ ॥ 24-24 ॥

गायत्र्यधिकरणम्

ॐ छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ॐ॥ 25-25 ॥

ॐ भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ॐ ॥ 26-26 ॥

ॐ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॐ ॥ 27-27॥

पादान्त्यप्राणाधिकरणम्

ॐ प्राणस्तथाऽनुगमात् ॐ ॥ 28-28 ॥

ॐ न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन् ॐ ॥ 29-29 ॥

ॐ शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ॐ ॥ 30-30 ॥

ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ॐ ॥ 31-31 ॥

प्रथमाध्याये द्वितीयः पादः

सर्वगतत्वाधिकरणम्

ॐ सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ॐ ॥ 01-32 ॥

ॐ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ॐ ॥ 02-33 ॥

ॐ अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ॐ ॥ 03-34 ॥

ॐ कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 04-35 ॥

ॐ शब्दविशेषात् ॐ ॥ 05-36 ॥

ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 06-37 ॥

ॐ अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ॐ ॥07-38 ॥

ॐ सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ॐ ॥ 08-39 ॥

अत्तृत्वाधिकरणम्

ॐ अत्ताचराचरग्रहणात् ॐ ॥ 09-40 ॥

ॐ प्रकरणाच्च ॐ ॥ 10-41 ॥

गुहाधिकरणम्

ॐ गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ॐ ॥ 11-42 ॥

ॐ विशेषणाच्च ॐ ॥ 12-43 ॥

इत्यन्तराधिकरणम्

ॐ अन्तर उपपत्तेः ॐ ॥ 13-44 ॥

ॐ स्थानादिव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-45 ॥

ॐ सुखविशिष्टाभिधानादेव च ॐ ॥ 15-46 ॥

ॐ श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ॐ ॥ 16-47 ॥

ॐ अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ॐ ॥ 17-48 ॥

इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्

ॐ अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ॐ ॥ 18-49 ॥

ॐ न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ॐ ॥ 19-50 ॥

ॐ शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ॐ ॥ 20-51 ॥

अदृश्यत्वाधिकरणम्

ॐ अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ॐ ॥ 21-52 ॥

ॐ विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ॐ ॥ 22-53 ॥

ॐ रूपोपन्यासाच्च ॐ ॥ 23 ॥

अदृश्यत्वाधिकरणम्

ॐ वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ॐ ॥ 24-55॥

ॐ स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ॐ ॥25-56॥

ॐ शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ॐ ॥ 26-57 ॥

ॐ अत एव न देवता भूतं च ॐ ॥ 27-58॥

ॐ साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ॐ ॥ 28-59 ॥

ॐ अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ॐ ॥ 29-60 ॥

ॐ अनुस्मृतेर्बादरिः ॐ ॥ 30-61 ॥

ॐ सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ 31-62 ॥

ॐ आमनन्ति चैनमस्मिन् ॐ ॥ 32-63 ॥

प्रथमाध्याये तृतीयः पादः

द्युभ्वाधिकरणम्

ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ॥ 01-64 ॥

ॐ मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ॐ ॥ 02-65 ॥

ॐ नानुमानमतच्छब्दात् ॐ ॥ 03-66 ॥

ॐ प्राणभृच्च ॐ ॥ 04-67 ॥

ॐ भेदव्यपदेशात् ॐ ॥ 05-68 ॥

ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ 06-69 ॥

ॐ स्थित्यदनाभ्यां च ॐ ॥ 07-70 ॥

भूमाधिकरणम्

ॐ भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ॐ ॥ 08-71 ॥

ॐ धर्मोपपत्तेश्च ॐ ॥ 09-72 ॥

अक्षराधिकरणम्

ॐ अक्षरमम्बरान्तधृतेः ॐ ॥ 10-73 ॥

ॐ सा च प्रशासनात् ॐ ॥ 11-74 ॥

ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्च ॐ ॥ 12-75 ॥

सदधिकरणम्

ॐ ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ॐ ॥ 13-76 ॥

दहराधिकरणम्

ॐ दहर उत्तरेभ्यः ॐ ॥ 14-77 ॥

ॐ गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ॐ ॥ 15-78 ॥

ॐ धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ॐ ॥ 16-79 ॥

ॐ प्रसिद्धेश्च ॐ ॥ 17-80 ॥

ॐ इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ॐ ॥ 18-81 ॥

ॐ उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ॐ ॥ 19-82 ॥

ॐ अन्यार्थश्च परामर्शः ॐ ॥ 20-83 ॥

ॐ अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ॐ ॥ 21-84 ॥

अनुकृत्यधिकरणम्

ॐ अनुकृतेस्तस्य च ॐ ॥ 22-85 ॥

ॐ आपि स्मर्यते ॐ ॥ 23-86 ॥

वामनाधिकरणम्

ॐ शब्दादेव प्रमितः ॐ ॥ 24-87 ॥

ॐ हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ॐ ॥ 25-88 ॥

देवताधिकरणम्

ॐ तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ॐ ॥ 26-89 ॥

ॐ विरोधः कर्मणेति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ॐ॥ 27-90 ॥

ॐ शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 28-91 ॥

ॐ अत एव च नित्यत्वम् ॐ ॥ 29-92 ॥

ॐ समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ॐ ॥ 30-93 ॥

ॐ मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ॐ ॥ 31-94॥

ॐ ज्योतिषि भावाच्च ॐ ॥ 32-95॥

ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ॐ ॥33-96॥

अपशूद्राधिकरणम्

ॐ शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ॐ ॥34-97॥

ॐ क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ॐ ॥ 35-98 ॥

ॐ संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ॐ ॥ 36-99 ॥

ॐ तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ॐ ॥ 37-100 ॥

ॐ श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ॐ ॥ 38-101 ॥

कम्पनाधिकरणं

ॐ कम्पनात् ॐ ॥ 39-102 ॥

ज्योतिरधिकरणं

ॐ ज्योतिर्दर्शनात् ॐ ॥ 40-103 ॥

आकाशाधिकरणम्

ॐ आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ॐ ॥ 41-104 ॥

सुषुप्त्यधिकरणम्

ॐ सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ॐ ॥ 42-105 ॥

ब्राह्मणाधिकरणम्

ॐ पत्यादिशब्देभ्यः ॐ ॥ 43-106 ॥

प्रथमाध्याये चतुर्थ पादः

अनुमानिकाधिकरणम्

ॐ आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दशर्यति च ॐ ॥ 01-107 ॥

ॐ सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ॐ ॥ 02-108 ॥

ॐ तदधीनत्वादर्थवत् ॐ ॥ 03-109 ॥

ॐ ज्ञेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 04-110 ॥

ॐ वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ॐ ॥ 05-111 ॥

ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ 06-112 ॥

ॐ त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ॐ ॥ 07-113 ॥

ॐ महद्वच्च ॐ ॥ 08-114 ॥

ॐ चमसवदविशेषात् ॐ ॥ 09-115 ॥

ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्

ॐ ज्योतिरुपक्रमात् तु तथा ह्यधीयत एके ॐ॥ 10-116 ॥

ॐ कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ॐ ॥ 11-117 ॥

नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्

ॐ न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ॐ॥ 12-118 ॥

ॐ प्राणादयो वाक्यशेषात् ॐ ॥ 13-119 ॥

ॐ ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ॐ ॥ 14-120 ॥

आकाशाधिकरणम्

ॐ कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ॐ ॥ 15-121 ॥

समाकर्षाधिकरणम्

ॐ समाकर्षात् ॐ ॥ 16-122 ॥

ॐ जगद्वाचित्वात् ॐ ॥ 17-123 ॥

ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ॐ ॥ 18-124 ॥

ॐ अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ॐ ॥ 19-125 ॥

ॐ वाक्यान्वयात् ॐ ॥ 20-126 ॥

ॐ प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ॐ ॥ 21-127 ॥

ॐ उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ॐ ॥ 22-128 ॥

ॐ अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ॐ ॥ 23-129 ॥

प्रकृत्यधिकरणम्

ॐ प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ॐ ॥ 24-130 ॥

ॐ अभिध्योपदेशाच्च ॐ ॥ 25-131 ॥

ॐ साक्षाच्चोभयाम्नानात् ॐ ॥ 26-132 ॥

ॐ आत्मकृतेः परिणामात् ॐ ॥ 27-133 ॥

ॐ योनिश्च हि गीयते ॐ ॥ 28-134 ॥

सर्वेव्याख्याताधिकरणम्

ॐ एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ॐ ॥ 29-135 ॥