ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/C04

चतुर्थाध्याये प्रथमः पादः

आवृत्यधिकरणम्

ॐ आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॐ ॥ 01-485 ॥

ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥

आत्मोपगमाधिकरणम्

ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥

नप्रतीकाधिकरणम्

ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥

ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्

ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥

आदित्यादिमत्यधिकरणम्

ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥

आसनाधिकरणम्

ॐ आसीनः सम्भवात् ॐ ॥ 07-491 ॥

ॐ ध्यानाच्च ॐ ॥ 08-492 ॥

ॐ अचलत्वं चापेक्ष्य ॐ ॥ 09-493 ॥

ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 10-494 ॥

ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥

प्रायणाधिकरणम्

ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥

तदधिगमाधिकरणम्

ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ॥13-497 ॥

ॐ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॐ ॥ 14-498 ॥

ॐ अनारब्दकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ॐ ॥ 15-499 ॥

ॐ अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ॐ ॥ 16-500 ॥

ॐ अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ॐ ॥ 17-501 ॥

ॐ यदेव विद्ययेति हि ॐ ॥ 18-502 ॥

ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥

चतुर्थाध्याये द्वितीयः पादः

वाङ्मनसाधिकरणम्

ॐ वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ॐ ॥ 01-504 ॥

ॐ अत एव च सर्वाण्यनु ॐ ॥ 02-505 ॥

मनोऽधिकरणम्

ॐ तन्मनः प्राण उत्तरात् ॐ ॥ 03-506 ॥

अध्यक्षाधिकरणम्

ॐ सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ॐ ॥ 04-507 ॥

भूताधिकरणम्

ॐ भूतेषु तच्छ्रुतेः ॐ ॥ 05-508 ॥

अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)

ॐ नैकस्मिन् दर्शयतो हि ॐ ॥ 06-509 ॥

समनाधिकरणम्

ॐ समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ॐ ॥ 07-510 ॥

ॐ तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ॐ ॥ 08-511 ॥

ॐ सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्देः ॐ ॥ 09-512 ॥

ॐ नोपमर्देनातः ॐ ॥ 10-513 ॥

ॐ अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ॐ ॥ 11-514 ॥

ॐ प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ॐ ॥ 12-515 ॥

ॐ स्पष्टो ह्येकेषाम् ॐ ॥ 13-516 ॥

ॐ स्मर्यते च ॐ ॥ 14-517 ॥

परा(लया)धिकरणम्

ॐ तानि परे तथा ह्याह ॐ ॥ 15-518 ॥

अविभागाधिकरणम्

ॐ अविभागो वचनात् ॐ ॥ 16-519 ॥

हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्

ॐ तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ॐ ॥ 17-520 ॥

ॐ रश्म्यनुसारी ॐ ॥ 18-521 ॥

ॐ निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ॐ ॥ 19-522 ॥

ॐ यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ॐ ॥ 20-523 ॥

ॐ अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ॐ ॥ 21-524 ॥

प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्)

ॐ योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ॐ ॥ 22-525 ॥

चतुर्थाध्याये तृतीयः पादः

अर्चिराद्यधिकरणम्

ॐ अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ॐ ॥ 01-526 ॥

वायुगत्यधिकरणम्

ॐ वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ॐ ॥ 02-527 ॥

तटिदधिकरणम्

ॐ तटितोऽधिवरुणः सम्बन्धात् ॐ ॥ 03-528 ॥

अतिवाहिकाधिकरणम्

ॐ आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 04-529 ॥

ॐ उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ॐ॥ 05-530 ॥

वैद्युताधिकरणम्

ॐ वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ॐ ॥ 06-531 ॥

कार्याधिकरणम्

ॐ कार्यं बादरिरस्यगत्युपपत्तेः ॐ ॥ 07-532 ॥

ॐ विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ 08-533 ॥

ॐ सामीप्यात्तुतद्व्यपदेशः ॐ ॥ 09-534 ॥

ॐ कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ॐ॥ 10-535 ॥

ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 11-536 ॥

ॐ परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ॐ ॥ 12-537 ॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 13-538 ॥

ॐ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ॐ ॥ 14-539 ॥

ॐ अप्रतीकालम्बनान् नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ॐ ॥ 15-540 ॥

ॐ विशेषं च दर्शयति ॐ ॥ 16-541 ॥

चतुर्थाध्याये चतुर्थः पादः

सम्पद्याधिकरणम्

ॐ सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ॐ ॥ 01-542 ॥

मुक्ताधिकरणम्

ॐ मुक्तः प्रतिज्ञानात् ॐ ॥ 02-543 ॥

आत्माधिकरणम्

ॐ आत्मा प्रकरणात् ॐ ॥ 03-544 ॥

अविभागाधिकरणम्

ॐ अविभागेन दृष्टत्वात् ॐ ॥ 04-545 ॥

चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)

ॐ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ॐ ॥ 05-546 ॥

ॐ चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ॐ ॥ 06-547 ॥

ॐ एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ॐ ॥07-548॥

सङ्कल्पाधिकरणम्

ॐ सङ्कल्पादेव च तच्च्रुतेः ॐ ॥ 08-549 ॥

अनन्याधिपतित्वाधिकरणम्

ॐ अत एव चानन्याधिपतिः ॐ ॥ 09-550 ॥

उभयविधभोगाधिकरणम्

ॐ अभावं बादरिराह ह्येवम् ॐ ॥ 10-551 ॥

ॐ भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ॐ ॥ 11-552 ॥

ॐ द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ॐ ॥ 12-553 ॥

ॐ तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ॐ ॥ 13-554 ॥

ॐ भावे जाग्रद्वत् ॐ ॥ 14-555 ॥

ॐ प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ 15-556 ॥

ॐ स्वाप्यायसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ॐ ॥ 16-557 ॥

सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)

ॐ जगद्व्यापारवर्जम् ॐ ॥ 17-558 ॥

ॐ प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ॐ ॥ 18-559 ॥

ॐ प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ॐ ॥ 19-560 ॥

ॐ विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ॐ ॥ 20-561 ॥

स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्

ॐ स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ॐ ॥ 21-562 ॥

ॐ भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ॐ ॥ 22-563 ॥

अनावृत्यधिकरणम्

ॐ अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ॐ ॥ 23-564 ॥