Bhagavatatatparyanirnaya/C4/S13

चतुर्दशोऽध्यायः

तं सर्वलोकामरयज्ञसंग्रहंत्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् ।

सर्वलोकादीन् सङ्गृह्णातीति तत्सङ्ग्रहः ।'सर्वस्य ग्रहणाद्विष्णुः सर्वसङ्ग्रह उच्यते ।वेदस्य तद्वक्तृकत्वात्प्राधान्यं तु त्रयीमयः ।सर्वं तद्विषयत्वेन मुख्यं सर्वमयस्ततःइति स्कान्दे ॥ २२ ॥

यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि-र्वितायमानेन सुराः कला हरेः ।

'विष्णोः सन्निहितत्वात्तु सर्वे देवा हरेः कलाः। इति च ॥ २३ ॥

वेन उवाच–अवजानन्ति ये मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् ।

तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सराः ।बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्यः कोऽग्रभुक् पुमान् ॥ २९ ॥

'अहं ब्रह्मेति वेनस्तु ध्यायन्नापाधरं तमः ।तद्राद्धान्तो महीं व्याप्तो भेर्या ख्यापयतोऽनिशम् ॥आसुरा राक्षसाश्चैव पिशाचास्तत्पथि स्थिताः ।भूमौ तत्पृथुना सर्वं निरस्तं महितात्मना ॥पुनः कलियुगे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे मनोः ।वैवस्वतस्य समये जाताः क्रोधवशा भुवि ।ख्यापयन्ति दुरात्मनो मणिमांस्तत्पुरःसरः॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ २४,२९ ॥

विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपतेः ।ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद् बाहुको नरः ॥ ४४ ॥

तं तु तेऽवनतं दृष्ट्वा किं करोमीति वादिनम् ।निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४६ ॥

तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचराः ।योऽपाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४७ ॥

'त्र्यंशो वेनः समुद्दिष्टः सत्वांशः पृथुतामगात् ।रजोंऽशश्च दिवं यातो निषादस्तामसोऽभवत् ।स्वयं वेनश्चतुर्थस्तु महातमसि पातितः॥ इति कौर्मे ।'पापरूपी पृथग्जातो निषादो वेनदेहतः ।यस्मात्तस्मात्पृथोः पुत्राद्रजो वेनो दिवं ययौ॥ इति गारुडे ॥ ४४-४७ ॥

ऋषय ऊचुः –एष विष्णोर्भगवतः कला भुवनपावनी ।

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥

'पृथुहैहयादयो जीवास्तेष्वाविष्टो हरिः स्वयम् ।विशेषावेशतस्तेषु साक्षाद्धर्यंशतावचः ॥किंस्तुघ्नव्यासऋषभकपिला मत्स्यपूर्वकाः ।आकूतिजैतरेयौ च धर्मजत्रयमेव च ॥धन्वन्तरिर्हयग्रीवो दत्तात्रेयश्च तापसः ।स्वयं नारायणस्त्वेते नाणुमात्रविभेदिनः ।बलतः स्वरूपतश्चैव गुणैरपि कथञ्चन॥ इति तत्त्वनिर्णये ।'तत्र सन्निहिता श्रीश्च यत्र सन्निहितो हरिः ।नास्य सन्निधिमात्रेण रमा पत्नीत्वमाव्रजेत् ॥साक्षादेव तु साक्षाच्च हरेः सन्निधितः क्वचित् ।गोप्यादिरूपा भवति विपरीतं न तु क्वचित्॥ इति च ॥ ५० ॥