Bhagavatatatparyanirnaya/C10/S1
प्रथमोऽध्यायः
स्वप्ने यथा पश्यति देहमीदृशंमनोरथेनाभिनिविष्टचेतनः ।
स्वप्ने यथा दृष्टश्रुतस्मृत्यनुसारि देहं प्राप्नोति । अपस्मृतिर्मृतः । पूर्वदेह-स्मरणाभावात् । अनभिमानतः ॥ ४१ ॥
यतो यतो धावति दैवचोदितंमनो विकारात्मकमात्मपञ्चसु ।
यतो यतः । यत्र यत्र मनो धावत्यात्मपञ्चानां मध्ये तत्र तत्र तेन दैवेन सह जायते गुणानुबद्धः सन् ।'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च ।यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥स्वगुणस्यानुसारेण सत्वादिविनिबन्धनः॥ इति गारुडे ।'देवादित्वं योग्यतया तत्सकाशस्त्वनुस्मृतेः ।श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि ।त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥
ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेष्वदःसमीरवेगानुगतं विभाव्यते ।
तस्मान्न कस्यचिद् द्रोहमाचरेत् स तथाविधः ।आत्मनः क्षेममन्विच्छन् द्रोग्धुर्वै परतो भयम् ॥ ४४ ॥
विभाव्यते विविधं भाव्यते । स्वमायारचितेषु विष्णुमायारचितेषु । रागानुगतः पुमान् जीवो विविधं मुह्यति ।'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः ।वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥एवं विष्ण्विच्छया जातगुणेषु प्रतिबिम्बितः ।छिन्नो भिन्नो मृतोऽस्मीति बहुधा प्रतिपद्यते ॥तदेव च दृढीभूत उदके निःशरावके ।छेदभेदादि नाप्नोति निश्चलं प्रतिबिम्बितम् ॥एवं गुणैर्विमुक्तस्तु जीवो नाप्नोति दुःखिताम् ।शराववद्गुणाः प्रोक्ता अज्ञानं तु द्रवत्ववत् ॥दृढीभूतोदवज्जीवस्तज्ज्ञानं प्रतिबिम्बवत् ।नित्यान्तःकरणं चैव प्रतिबिम्बश्च तद्गतः ॥द्वयमेव विमुक्तस्य न किञ्चिज्जडमिष्यते ।सूर्यकान्तादिवत्तस्य स्वरूपं द्वयमप्युत ॥तस्मान्न हन्तुं शक्योऽसौ केनचिज्जीव आत्मवान् ।तस्मात्स्वजीवनार्थाय न परद्रोहमाचरेत् ॥हन्यते चाज्ञभावेन परेषां द्रोहमाचरन्॥ इति तन्त्रभागवते ॥'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् ।विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यतेइति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥
अग्नेर्यथा दारुवियोगयोगयो-रदृष्टतोऽन्यन्न निमित्तमस्ति ।
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये दशमस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥
कुण्डादिस्थाग्नेर्दारुयोगादौ स्वतः प्रवृत्त्यभावात् ।'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् ।देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा॥ इति वामने ॥ ५१ ॥