|
|
| Line 1: |
Line 1: |
| == षण्णवतितमोऽध्यायः ==
| | #REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C10_S96]] |
| {{Adhyaya
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_num = 10
| |
| | title = षण्णवतितमोऽध्यायः
| |
| }}{{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V09
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = श्रीभगवानुवाच– स्वायम्भुवं ब्रह्मसत्रं जनलोकेऽभवत् पुरा । तत्रत्यानां मानसानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ९ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V10
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = श्वेतद्वीपं गतवति त्वयि द्रष्टुं तमीश्वरम् । ब्रह्मवादः सुसंवृत्तः श्रुतयो यत्र शेरते ॥ १० ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V11
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = तत्राप्ययमभूत् प्रश्नस्त्वं मां यदनुपृच्छसि ।
| |
| | verse_line2 = तुल्यश्रुततपःशीलास्तुल्यस्वीयारिमध्यमाः ॥ ११ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V12
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = अपि चक्रुः प्रवचनमेकं शुश्रूषवोऽपरे ॥ १२ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V12
| |
| | id = BTN_C10_S96_V12_B1
| |
| | text =
| |
| 'सनकाद्याः समाः सर्वे तत्र श्रेष्ठः कुमारकः ।
| |
| मरुतश्च समाः सर्वे सप्त तेषु प्रधानकाः''॥
| |
| इति ऋक्संहितायाम् ॥ ९-१२ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V13
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = सनन्दन उवाच— स्वसृष्टमिदमापीय शयानं सह शक्तिभिः । तदन्ते बोधयाञ्चक्रुस्तल्लिङ्गैः श्रुतयः परम् ॥ १३ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V14
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = यथा शयानं सम्राजं बन्दिनस्तत्पराक्रमैः । प्रत्यूषेऽभ्येत्य सुश्लोकैर्बोधयन्त्यनुजीविनः ॥ १४ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V15
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = श्रुतय ऊचुः– जय जय जह्यजामजित दोषगृहीतगुणां त्वमसि यदात्मना समवरुद्धसमस्तभगः । अज जगदोकसामखिलशक्त्यबोधक ते क्वचिदजयाऽऽत्मनाऽनुचरतोऽनुचरेन्निगमः ॥ १५ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V15
| |
| | id = BTN_C10_S96_V15_B1
| |
| | text =
| |
| 'श्रीर्भूमिरितिरूपाभ्यां प्रकृतिर्विष्णुना सह ।
| |
| शेते श्रुतिस्वरूपेण स्तौति ब्रह्मलये हरिम् ॥
| |
| एकाऽप्यनन्तरूपा सा वाक्यभेदात्सरस्वती ।
| |
| अनादिनिधना नित्या स्तौति नारायणं प्रभुम् ॥ ''इति ज्योतिःसंहितायाम् ॥
| |
| 'सर्वदा जयतो विष्णोः जयस्तस्य प्रकाशनम् ।
| |
| श्रवणं दृष्टिरित्यादि प्रार्थ्यं तज्ज्ञापनं स्मृतम् ॥
| |
| श्रुणोति पश्यति ह्येषः जयतीत्यादिकं स्वतः ॥
| |
| जय पश्य श्रुणष्वेति तत्तज्ज्ञापनमेव, तु ॥ "इति विमलसंहितायाम् ।
| |
| 'श्रीर्भूर्दुर्गेति या भिन्ना प्रकृतिः शक्तिरुच्यते ।
| |
| विष्णोः स्वरूपशक्तेः सा शक्यत्वाच्छक्तिरुच्यते ॥
| |
| नित्याव्यवहितत्वात् तु विशेषाच्छक्तिनामिका ।
| |
| यथैव पङ्कजं ब्रह्म रुद्र इत्यादिकं पदम् ॥
| |
| ताभिः शयानं पुरुषं सैव तु श्रुतिरूपिणी ॥
| |
| अस्तौत् प्रकाशयात्मानं प्रकृतिं जीवबन्धनम् ।
| |
| जहि दोषैर्यया सर्वे गुणा जीवस्य संवृताः ॥''इति तन्त्रभागवते ॥
| |
| 'श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता ब्रह्माणी त्ववरा ततः ।
| |
| उमाशचीमुखास्तस्या अवराः सम्प्रकीर्तिताः ॥
| |
| अथान्ये प्रकृती दुष्टे नृषु प्रातिस्विकं स्थिते ।
| |
| स्वगुणाच्छादिका त्वेका परमाच्छादिकाऽपरा ।
| |
| स्वगुणाच्छादिकां हत्वा परमाच्छादिकां परः ।
| |
| व्याघुट्य मोक्षपदवीं ददाति पुरुषोत्तमः ॥
| |
| अजे द्वे अपि ते प्रोक्ते अनन्ताच्छादिनी हरेः ।
| |
| न विष्णुं छादयत्येषा तज्ज्ञानं छादयेत्परम् ।
| |
| जीवस्यैव न तत्रापि ब्रह्मादेरस्ति सा क्वचित् ॥
| |
| सर्वावरे ते प्रकृती सततं दुःखितेऽपि च ।
| |
| पिशाचवत्समुद्दिष्टे पुरुषस्याधिकारिणः ।
| |
| प्रेरकास्तु तयोर्देव्यः इन्दिराद्याः सुखात्मिकाः ॥''इति महातत्त्वविवेके ।
| |
| 'राजवज्जयशब्दाद्याः नित्यबुद्धस्य बोधनम् ।
| |
| विडम्बमात्रं क्वैवास्य निद्रा विद्यापतेर्हरेः ॥ "इति कापिलेये ॥
| |
| दोषैर्दुःखाद्यैर्जीवगुणाः आनन्दाद्याः आवृताः यया सा दोषगृहीतगुणा ॥ त्वमसि यदात्मना समवरुद्धसमस्तभगः । यस्मात्त्वं स्वत एवानपगत-पूर्णैश्वर्यादिगुणोऽसि । अतस्त्वदाभासस्य जीवस्य प्रकृतिगृहीतत्वादेव नैश्वर्याद्याः गुणाः अवभासन्ते ॥ जगदोकसां श्रीब्रह्मादिनामप्यखिल-शक्त्यवबोधक । क्वचित्सृष्टिकाले आत्मना जीवेन प्रकृत्या च प्रवर्ततस्ते अनुचरेद्वेदो विधिनिषेधरूपेण । अन्यदा स्तुतिमात्रो न तु जीवानां प्रयोजकः ॥ तस्मात्सृष्टिं कृत्वा वेदैर्जीवान् बोधयित्वा तत्स्थामजां जहि ॥
| |
| 'जय जय हन हन प्रकृतिं द्रावय द्रावय भिन्धि भिन्धि दुःखं तमोऽरतिम् । अजित परम रमेशान वासुदेव वैकुण्ठ नारायण हृषिकेशानया हि जीवगुणा विसंवृताः अधिसंवृताः ॥ एष ह्यानन्दोऽजरोऽमरोऽधि-शक्ति-मांस्त्वदाभासस्त्वया तथाऽधिसम्भाव्यो यतः परः परमेश्वरः परज्ञानः परानन्दः परशक्तिः परश्रीः परयशाः परप्रवृत्तिः नित्यमेव । त्वं स्वतोऽसि त्वं रमायाः त्वं विरिञ्चिस्य रुद्रेन्द्रसूर्यसोममुखानामदभ्रशक्तिदोऽसि प्रवत-कोऽसि निवर्तकोऽसि अनोऽस्यनन्तोऽसि सृजतो हि ते श्रुतयोऽनु-वर्तन्ते नैवासृजतः । कं वा विदधते कं वा निषेधन्ति स्तुतिमात्रा एव ते स्युः प्रभो विभो समास्व व्यास्वोत्तिष्ठ प्रचर विचर सन्धिनु सन्धिनु मा ते क्षणो त्यागान्मते क्षणोत्यृगादिति "शाण्डिल्यश्रुतिः ॥
| |
| 'लयस्य त्वष्टमो भाग सृष्टिकाल उदाहृतः ।
| |
| तत्रैव वेदसंचारो ह्यन्यदा स्तुतिमात्रकाः''। इति नारदीये ॥
| |
| 'सृष्टिकाल एव गुणवृत्तयः । सर्वदा निर्गुणे परमेश्वर एव वर्तन्ते श्रुतयः''इति 'कथं चरन्ति श्रुतयः''इत्यस्य परिहारः ॥
| |
| यत्प्राप्त्यर्थं यन्नियमाद्विधिनिषेधा वर्तन्ते । स त्वमित्यादिविधिनिषेधानां स्तुतिपरत्वम् ।
| |
| 'विध्यादीनां नियन्ताऽयं पूज्यः प्राप्यश्च तद्वताम् ।
| |
| इत्यादिस्तुतिरूपेण विध्यादिश्रुतयोऽपि तु ।
| |
| हरिं वदन्ति सर्वेषां तन्नामत्वादथापि च''॥ इति श्रुतिनिर्णये ॥
| |
| पृथक्श्रुतित्वान्न पूर्वापरमसम्बन्धः । उपलक्षणत्वादनन्तत्वात् श्रुतीनां सर्वश्रुत्यर्थाेपबंृहितत्वाच्चैतेषां श्लोकानां न सर्वश्रुतीनां पृथगुक्तिः ॥
| |
| 'सर्वश्रुत्यर्थसंपन्नान् श्लोकान् सत्यवतीसुतः ।
| |
| एकैकशाखास्तुत्यर्थान् जगौ सर्वोपलक्षणान् ।
| |
| बबन्ध तान् भागवते प्रतिश्लोकं पृथक् श्रुतीः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १३-१५.१ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V16
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = बृहदुपलब्धमेतदवशेषतया यत उदगास्तमस्यविकृतेऽविकृतः । अत ऋषयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितं कथमयथा भवन्ति भुवि दत्तपदानि नृणाम् ॥ १६ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V16
| |
| | id = BTN_C10_S96_V16_B1
| |
| | text =
| |
| अविकृततमोविषये त्वमुदगाः । मूलप्रकृतेरपि त्वमधिको यतः । अतो बृहत्त्वेन ते स्वरूपमुपलब्धम् । इत इदमधिकमितोऽपीदमधिकमिति सर्वाधिकत्वेन ततोऽधिकाभावेनावशेषितत्वेन ॥
| |
| 'द्वितीयार्थे तृतीयार्थे चतुर्र्थ्यर्थे च सप्तमी ।
| |
| पञ्चम्यर्थे च प्रोक्ता या विषयेति च तां विदुः''॥ इति महाव्याकरणे ॥
| |
| तमसोऽधिको अभवः इत्यर्थः ॥ अतस्त्वं सर्वोत्तम इत्येवम्पराणि त्वयि मनोवचनाचरितानि दधतां नायथा तानि भवति ॥ यथा भूमौ पदं निक्षिपामीति प्रवर्ततो भूमेर्नान्यत्र भवन्ति । उदकवृक्षादेर्भूम्यन्तर्भावात् ।
| |
| 'आधारशक्तियुक्तत्वाद्भूरुदं च प्रकीर्ततम् ।
| |
| साऽपि वाय्वन्तरङ्गैव स ह्याधारोऽखिलस्य च''॥ इति महासंहितायाम् ॥
| |
| अत इति हेत्वर्थे तथेत्यर्थे च । तस्माद्बृहत्वेनादधुरिति ।
| |
| 'अतः शब्दस्तु हेत्वर्थे तथेत्यर्थे च वर्तते ।
| |
| उभयार्थे च भवति यथा शब्दविदो विदुः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥
| |
| उपलब्धं वेदेेषु ॥
| |
| बृहद्धि दृष्टमवशेषितं यत्स्वरूपमीशस्य तमोधिकस्य ।
| |
| 'सर्वाधिकत्वेन तमो हि दुर्गा ततस्तथैनं विबुधाः यथाऽगुः''॥ इत्यौद्दालकायनश्रुतिः ॥
| |
| अनिर्देश्यमप्येकदेशेन निर्दिष्टं भवतीत्युक्तं कथमयथाभवन्तीत्यनेन । यथा सर्वां भूमिमसञ्चरन्नप्येकदेशसञ्चारेण भूसञ्चारी भवति तथेति ।
| |
| 'निरपेक्षबृहत्त्वस्य ज्ञानाज्ज्ञातं भवेत्परम् ।
| |
| बृहत्वमेव तु गुणैः सर्वैरुद्दिश्यते यतः''॥ इति मान्यसंहितायाम् ॥ १६ ॥ २ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V17
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इति सूरयस्त्र्यधिपतेऽखिललोकमल- क्षपणं तव कथामृताब्धिमवगाह्य तपांसि जहुः । किमुत पुनः स्वधामविधुताशयकालगुणाः परम भजन्ति ये पदमजस्रसुखानुभवम् ॥ १७ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V17
| |
| | id = BTN_C10_S96_V17_B1
| |
| | text =
| |
| अनन्याश्रयत्वात्स्वधामा परमः । तेन विधुताः दुःखाद्याः आशयगुणाः उत्पत्त्याद्याः कालगुणाश्च येषां ते मुक्तास्तापान् जहुरिति किं पुनः । कथामृताब्धिमवगाह्यापि जहुरिति यदिति हेत्वर्थे इति शब्दः ॥
| |
| 'त्यजन्ति तापं य उक्ते भवत्कथा इति स्म मुक्ताः किमु ते स्वरूपगाः ।
| |
| परावरेशेश पदं भजन्तः परं परानन्दमनारतं ते''॥ इति इन्द्रद्युम्नश्रुतिः ॥ १७.३ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V18
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = दृतय इवोच्छ्वसन्त्यसुहृदो यदि ते महदहमादयोऽण्डमसृजन् यदनुग्रहतः । पुरुषविधान्वयोऽत्र चरमोत्तममध्यमादिषु यस्तव सदसतः परं प्रथयेदविशेषमृतम् ॥ १८ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V18
| |
| | id = BTN_C10_S96_V18_B1
| |
| | text =
| |
| चरमोत्तममध्यमादिषु पुरुषेषु यस्तव स्वरूपं प्रथयेत् । स पुरुषविधं त्वामन्वेति ॥
| |
| 'ब्रह्मैव मुक्तिगेष्वादिः सुरास्तदवरोत्तमाः ।
| |
| मध्यमा ऋषिगन्धर्वाश्चरमा मानुषोत्तमाः''॥ इति प्राभावल्याम् ॥
| |
| 'असक्तो देहपुर्येष जीववद्देहगोऽपि यत् ।
| |
| अथवा पुंविधातृत्वात् पुंविधः पुरुषोत्तमः''॥ इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥
| |
| अनिशमुच्छ्वसन्त्यसुखोद्भरितास्तव रिपवो दृतिवत्तमसि प्रविष्टाः ।
| |
| 'तव गुणप्रथनाः परिहाय तमः परियाति ।
| |
| ते पदमजस्रमनन्तसुखम् ॥''इति पैङ्गिश्रुतिः ॥ १८-४ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V19
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = उदरमुपासते यर्हि वर्त्मनि सूक्ष्मदृशः परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम् । तत उदगाच्च नन्दनपथाऽथ शिरः परमं पुनरिह यत् समेत्य न पतन्ति कृतान्तमुखे ॥ १९ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V19
| |
| | id = BTN_C10_S96_V19_B1
| |
| | text =
| |
| यर्हि यस्मात् ब्रह्मवर्त्मनि । सूक्ष्मदृक्त्वाच्छार्कराक्ष्यनामानः । प्राणं प्रत्युरुगृणीहीति वचनादुदरनामकं ब्रह्मोपासते । यस्माच्चारुणयो हृद्ययना-द्धृदयनामकं तस्मादेव तत्समुपेत्य कृतान्तमुखे न पतन्ति । इतरेऽपि । परिसरः प्राणः पद्धतिः मार्गो यस्य सः परिसरपद्धतिः ।
| |
| 'कस्मिन्न्वहमुत्क्रान्ते उत्क्रान्तो भविष्यामि । कस्मिन्वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठास्यामीति । स प्राणमसृजत''। इति श्रुतिः ॥
| |
| प्राण एवैनमनुप्रविशति प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनु प्रविशति प्राण एवैनमनुभुङ्क्ते प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनुभुङ्क्ते प्राण एवैनमन्वानन्दी भवति । प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमन्वानन्दी भवति तस्मादाहुः प्राणः पद्धतिः । इति हिरण्यनाभश्रुतिः ।
| |
| अतः परिसरस्य पद्धतिरिति वा । ततो हृदः । नन्दनपथा ब्रह्मनाडीद्वारा शिर उदगात् यत् परमं ब्रह्म तत्समुपेत्य । पुनरिहैव हृदादिषु स्थितं यत् ॥
| |
| 'तं प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं यत्प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं तस्मा-त्प्रपदे तस्मात्प्रपदे इत्याचक्षते । शफाः खुरा इत्यन्येषां पशूनाम् । तदूर्ध्व-मुदसर्पत्ता ऊरू अभवतामुरु गृणीहीत्यब्रवीत्तदुदरमभवदुर्वेव मे कुर्वित्य-ब्रवीत्तदुरोऽभवदुदरं ब्रह्मेति शार्कराक्ष्या उपासते । हृदयं ब्रह्मेत्यारुणयो ब्रह्मा हैव ता ई । ऊर्ध्वं त्वेवोदसर्पत्तच्छिरोऽश्रयत यच्छिरोऽश्रयत तच्छिरोऽभवत्तच्छिरसः शिरस्त्वं ता एता शिर्षञ्च्छ्रियः श्रिताः चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः श्रयन्तेऽस्मिन् श्रियो य एवमे-तच्छिरसः शिरस्त्वं वेद''। इत्याद्या श्रुतिः ॥ १९-५ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V20
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = स्वकृतविचित्रयोनिषु विशन्निव हेतुतया भरतमतश्चकास्स्यनलवत् स्वकृतानुकृतिः । अपि वितथास्वमूष्ववितथोरुविधं मनसि निकटधियो नयन्त्यभिविपत्य तव ॥ २० ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V20
| |
| | id = BTN_C10_S96_V20_B1
| |
| | text =
| |
| विचित्रयोनिषु विशन् जीवः तद्वदज्ञानां चकास्सि ॥ अनलो यथा स्वकृतं दार्वादि तदपनयने गच्छन् तत्स्थापने तिष्ठन्ननुवर्तते ॥ एवमेव स्वकृत-शरीराद्यनुवर्तसे तद्गतः सन् ॥
| |
| भरतमतो वायुज्ञातः । अन्यथाभवन्तीष्वपि योनिषु अनन्यथाभूत्वैव बहुविथं तिष्ठन्तं भवन्तं त्वत्समीपस्थबुद्धयो महान्तस्तवाभिपत्य मनसाऽधिगम्य मनसि त्वां नयन्ति ॥
| |
| 'रतत्वाद्भात्मके विष्णावथवाऽपि जगद्भृतेः ।
| |
| भरतो वायुरुद्दिष्टो भारती तत्सरस्वती''॥ इति नामसंहितायाम् ॥
| |
| 'योनिवेश्याह्वयो जीवस्त्वज्ञानां तद्वदेव तु ।
| |
| प्रकाशते परो देवस्तेन यान्त्यधरं तमः ॥
| |
| सर्वहेतुतयैवेशं प्राणो जानाति तत्त्वतः ।
| |
| तेन चासौ परो देवस्तत्परं याति केशवम् ॥
| |
| इन्धनानयने त्वग्निर्यथैवानीयते सह ।
| |
| एवं देहगतो विष्णुः सह गच्छेन्निजेच्छया ॥
| |
| अशाश्वतेषु देहेषु शाश्वतं बहुधा स्थितम् ।
| |
| निचाय्य मनसा सन्तो जानन्ति निकटेच्छवः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥
| |
| 'यो जीववद्योनिषु भात्यनन्तो मूढैस्तमोगैर्भरताधिगम्यः ।
| |
| निचाय्य तं शाश्वतमात्मसंस्थं तदिच्छवो त्मन् न्यदधुर्महान्तम्''॥
| |
| इति कमठश्रुतिः ॥ २०-६ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V21
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = प्रक्रमवत् स्वसत्कृतं पुरुषेषु धीषु तु बहिरन्तरसच्चरणे ।
| |
| | verse_line2 = तव पुरुष वदन्त्यखिलशक्तिधृतः स्वकृतम् ॥ २१ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V21
| |
| | id = BTN_C10_S96_V21_B1
| |
| | text =
| |
| सर्वपुरुषेषु सर्वधीषु च स्थित्वा श्रीब्रह्मादिषु प्रकर्षेण क्रमेण स्वात्मनैव सत्कृतम् ॥ अण्डाद्यन्तर्बहिश्च । असच्चरणे पापाचारे स्थित्वा पापाचारमपि स्वात्मनः पूजात्वेनैव कारयन्तं त्वां वदन्ति ॥ तस्याधोगत्यर्थम् । तस्मात्सर्वं तव स्वकृतमेव वदन्ति ॥
| |
| 'निषुसीद गणपते गणेषु त्वामाहुर्विप्रतमं कवीनाम् ।
| |
| न ऋते त्वत् क्रियते किं च नारे महामर्कं मघवन् चित्रमर्च''॥
| |
| इत्याद्या श्रुतिः ॥
| |
| 'श्रीब्रह्मरुद्रपूर्वेषु क्रमात्स्थित्वा जनार्दनः ।
| |
| स्वात्मानमर्चयत्यद्धा बहिरन्तरसत्सु च ॥
| |
| असतामधमाचारो हरिदृष्ट्याऽऽत्मपूजनम् ।
| |
| तस्याधोगमनायेति श्रुतिराहाखिलक्रियम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥
| |
| स्वकृतमित्यनन्यापेक्षया ॥ २१-७ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V22
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इति विमृशन्ति कवयो निगमावपनं यजन्त उपासते भवमध्यविनिश्वसिताः । दुरवगमात्मतत्वनिगमायतवाङ्मनसश्चरित- महामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणाः॥ २२ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V22
| |
| | id = BTN_C10_S96_V22_B1
| |
| | text =
| |
| भवमध्यविनिश्वसिताः इति यतः । अतो विमृशन्ति कवयो निगमावपनं त्वाम् ॥ चरितमहामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणाः इति यत् । अतो भवमध्य-विनिश्वसिताः । मुक्ताः निगमानामावपनं स्थानं त्वां विमृश्य यज्ञादिभि-र्भजन्त उपासते ॥ निगमविषये आयतवाङ्मनसः । निगमानां ततो व्यक्तेस्तत एव फलप्रदत्वात्तद्विषयत्वाच्च निगमावपनम् । परिवर्तो मथनम् ॥
| |
| 'विमथ्य वेदाब्दिमतिश्रमेण ज्ञात्वा परेशं मुनयो विमुक्ताः ।
| |
| मृशन्ति यज्ञैश्च यजन्ति नित्यं उपासते वेदफलप्रदं तम्''॥ इति कुशिकश्रुतिः ॥ २२-८ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V23
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = न परिलषन्ति केचिदपवर्गमपीश्वर ते चरणसरोजहंसकुलसङ्गविसृष्टगृहाः ।
| |
| | verse_line2 = त्वदनुपथं कुलायमिदमात्मसुहृत् प्रियवच्चरन्ति तथोन्मुखास्त्वयि हि ते प्रिय आत्मनि च ॥ २३ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V23
| |
| | id = BTN_C10_S96_V23_B1
| |
| | text =
| |
| त्वत्प्राप्त्यनुसारित्वाच्छरीरं प्रियवत् पश्यन्ति । सर्वप्रियतमे सर्वादानादि-कर्तरि च त्वयि । तथा हि तेऽभिमुखाः ॥
| |
| 'न किञ्चिदभिवाञ्छन्ति यतयः सुसदाश्रयाः ।
| |
| प्रेष्ठस्य परमस्याप्त्यै प्रियवद्देहदृष्टयः''॥ इति विमदश्रुतिः ॥ २३-९ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V24
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = न च रमन्त्यहो असदुपासनयाऽऽत्महनो यदनुशया भ्रमन्त्यभवाः कुशरीरभृतः । निभृतमोक्षहृदययोगयुजो हृदयं मुनय उपासते तदरयोऽपि ययुः ॥ २४ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V24
| |
| | id = BTN_C10_S96_V24_B1
| |
| | text =
| |
| अन्यथोपासनयाऽऽत्महनोऽसुर्यान्नाम लोकान्नित्यनिरतिशयदुःखान्निरस्त-समस्तसुखान् प्राप्नुवन्ति । तदेतन्न च रमन्ति अनुभवन्ति च । नित्यदुःख-मिति चशब्देनोक्तम् । असुर्यशब्देन च श्रुतौ । सुष्ट्वरमणरूपत्वादसुर-प्राप्यत्वाच्च । यत्रानुशयनं कुर्वन्तस्तमस्येव भ्रमन्ति । अभवा जन्म-वर्र्जिताः ॥
| |
| आत्महन इत्येषशब्दो भगवद्भक्तद्वेषिणामपि सम इति दर्शयति ॥ निभृत-मोक्षहृदययोगयुज इत्यादिना । ये मुनयो हृद्ययनं भगवन्तं निभृतमोक्ष-हृदयेन वायुना योगेन युक्ताः नियमिताः सन्तः उपासते तेषामरयोऽपि तदेव तमो ययुः । परिपूर्णमोक्षार्थं ज्ञानं यस्य सः निभृतमोक्षहृदयः ।
| |
| 'असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
| |
| तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः''॥ इति श्रुतिः ।
| |
| 'नित्यदुःखसुसम्पूर्णं निरस्तानन्दमव्ययम् ।
| |
| तमो यान्त्यन्यथाज्ञानाद्द्वेषाद्वा हरिसंश्रये''॥ इति प्राणसंहितायाम् ॥
| |
| 'निभृतो मोक्षवित्प्राणस्तद्योगात्तत्प्रसादतः ।
| |
| जानन्ति परमं देवं नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति भागवतसंहितायाम् ॥ २४-१० ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V25
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = स्मरणात् स्वनुराग तद् भवान् उरगेन्द्रभोगदण्डविषक्तधियो वयमपि ते समासमदृशोऽङ्घ्रिसरोजसुधाम् । क इह नु वेद वक्तुमपेतजन्मलयो यत उदगाद् ऋषिरनु देवगणा उभये ॥ २५ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V25
| |
| | id = BTN_C10_S96_V25_B1
| |
| | text =
| |
| हे स्मरणादेव स्वनुरक्त तत्ते स्वरूपं भवानेव वेद । उरगेन्द्रभोगदण्डे विषक्तबुद्धेस्तेऽङ्घ्रिसरोजसुधां वयमपि समासमदृशः । सर्वमाहात्म्यस्य वेदैरपि वक्तुमशक्यत्वादसमदृशः वेदागम्यमाहात्म्यस्यापि वेदैरेव गम्यत्वा-त्समदृशः ॥ अतः कोऽन्यो वक्तुं वेद । को ह्यस्मांस्त्वां चर्तेऽपेतजन्मलयः यतः उदगादुत्पत्तिमानेव ऋषिर्ब्रह्मा । प्राप्तपदा अप्राप्तपदाश्च देवगणाः ।
| |
| 'त्वं वेत्थ नापरस्ते स्वरूपं न
| |
| नित्यवाङ्नागभोगप्रियस्य ।
| |
| कुतो ब्रह्मा प्राप्तलोकाश्च देवास्तथाऽप्राप्ता
| |
| जनिमन्तो यतोऽस्मात् ॥ इति सङ्कृतिश्रुतिः ।
| |
| 'महिम्नः सर्वशोऽनुक्तेर्वेदाश्चासमदर्शिनः ।
| |
| तस्यापि वेदगम्यत्वात्तथैव समदर्शिनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २५-११ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V26
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = तर्हि न सन्न चासदुभयं न च कालजवः किमपि न तत्र शास्त्रमपकृष्य शयीत यदा । जनिमसतः सतो मृतिमजात्मनि ये च भिदां विपणमृते स्मरन्त्युपविश ध्वनिमारुवतः ॥ २६ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V26
| |
| | id = BTN_C10_S96_V26_B1
| |
| | text =
| |
| शास्त्रमपकृष्य प्रलये शास्त्रस्य प्रवृत्त्यभावात् । असतः सूक्ष्मरूपात्सतः स्थूलरूपस्य परमेश्वरपर्यन्तं यथाक्रमं जन्म मृतिं च सर्वस्मात्परमात्मनि भेदं च विपणं फलापेक्षामृते ये स्मरन्ति तेषां ध्वनिमुपविश । आरुवतो वायोः प्रसादात्तथा स्मरन्ति ॥
| |
| 'नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत् ।
| |
| किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्''॥ इत्यादिश्रुतिः ॥
| |
| 'सूक्ष्माणि महदादीनि स्थूलान्यण्डादिकानि च ।
| |
| उभयं त्वग्निरापश्च न किञ्चित्प्रलयेऽभवत्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥
| |
| 'सर्ववेदादिरूपेण प्राणस्यारुवतः सदा ।
| |
| प्रसादाद्ये विजानन्ति सूक्ष्मात् स्थूलजनिं क्रमात् ।
| |
| मृतिं च सर्वजीवादेरीशस्य व्यतिरिक्तताम् ।
| |
| जानन्ति ये निराकाङ्क्षाः तेषां वाचि जनार्दनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २६-१२ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V27
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = त्रिगुणमयः पुमानिति यदबोधकृता त्वयि न तु भवेत् तदवबोधरसे । सदिव मनस्त्रिवृत् त्वयि भवत्यसतां मनुजा- दयो विमृशन्त्यशेषमिदमार्ततयाऽऽत्मविदः ॥ २७ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V27
| |
| | id = BTN_C10_S96_V27_B1
| |
| | text =
| |
| अबोधकृता त्रिगुणबद्धता । यस्माज्जीवस्यापि तस्मात्तदवबोधरसे त्वयि सा न विद्यते । त्रिगुणात्मकं मनस्तवापि विद्यते इत्यसतां पक्षः । मनुजा-नामादयो देवास्त्रिगुणातीतत्वाद्भवतो भवानेव परमानन्दः । त्वदन्यत्सर्वं जीवजातमार्तमित्येव विमृशन्ति ।
| |
| 'सत्वादिजं देहमथो मनश्च सत्वादिबद्धं च वदन्त्यसन्तः ।
| |
| परं पुमांसं न सुरास्तु तैर्हि जीवाः सुदृष्टा परमार्तरूपाः''॥ इति सूकरायणश्रुतिः ॥
| |
| 'त्रैगुण्यदेहेन्द्रियकमासुरा जानते हरिम् ।
| |
| त्रिगुणातीतमीशेशमतः पूर्णसुखं सुराः ॥
| |
| जानन्ति गुणबद्धत्वाज्जीवानार्तांश्च कृत्स्नशः ।
| |
| अनार्तस्य प्रसादेन तेषामार्तिविनाशनम्''॥ इति चैतन्यविवेके ॥ २७-१३ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V28
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = न हि विकृतं त्यजन्ति कनकस्य तदात्मतया स्वकृतमनुप्रविष्ट इदमात्मतया रसितम् । तव ये परिचरन्त्यखिलतत्वनिकेततया ननु ते पदाऽऽक्रमन्त्यविगणय्य शिरो निर्ऋतेः ॥ २८ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V28
| |
| | id = BTN_C10_S96_V28_B1
| |
| | text =
| |
| यथा कनकस्य विविधकृतं कुण्डलादिकं कनकं विना परित्यक्तुं न शक्यते तथा स्वकृतं जगदनुप्रविष्टो भगवान् मूलरूपं विना परित्यक्तुं न शक्यः । आत्मतया एकरूपत्वात् । रसितं आत्मना प्रकाशितं जगत्प्रविष्टस्तस्मा-त्सर्वगतो विष्णुरिति ज्ञातव्य इत्यर्थः । इत्थं ये ज्ञात्वा परिचरन्ति तव स्वरूपं ते ऋतात्मकब्रह्मप्राप्तिविरुद्धत्वान्निर्ऋत्याख्यसंसारस्य शिरः स्फुटं पदाऽऽक्रमन्ति ।
| |
| 'सर्वगं ये प्रपश्यन्ति ब्रह्मानन्दमजाक्षरम् ।
| |
| एकमेवाद्वयं नित्यं निर्ऋतेस्ते शिरो गताः''॥
| |
| इति सौकरायणश्रुतिः ॥
| |
| 'यथैव कुण्डलं त्यक्त्वा नादातुं कनकं शकम् ।
| |
| तस्यैव तदवस्थत्वात्केवलाभेदतः स्पुटम् ॥
| |
| एवं सुरासुरनरेष्वास्थितो भगवान् हरिः ।
| |
| नैव भेदेन मन्तव्यो जीवभेदे तु सत्यपि ॥
| |
| ये तथाऽभिन्नमीशेशं पश्यन्ति परमर्षयः ।
| |
| ऋतप्राप्तिविरुद्धत्वात्संसारनिर्ऋतेः शिरः ॥
| |
| अगणय्य पदाक्रम्य वैष्णवं निलयं ययुः''॥ इति गारुडे ॥ २८-१४ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V29
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = परिवयसे पशूनिव गिरा विबुधानपि तां- स्त्वयि दृढसौहृदा ननु पुनन्ति न ते विमुखाः । त्वमेकः स्वराडखिलकारकशक्तिधर- स्तव बलिमुद्वहन्ति समदन्ति च येऽनिमिषाः ॥ २९ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V29
| |
| | id = BTN_C10_S96_V29_B1
| |
| | text =
| |
| वयति गा इव यः सुरादिकांस्तन्मनसो जगदपुनन् शुचयो न परे ।
| |
| 'स एकः ईशः परिपूर्णशक्तिर्बलिं हरा इतरे स्युः सुराः सुखिनः''॥ इत्यारुणिश्रुतिः ॥
| |
| 'विष्णुना देवता बद्धाः विष्णवे च बलिप्रदाः ।
| |
| विष्णुरासां पतिर्नित्यं न विष्णोर्बन्धकः क्वचित्''॥ इति वामने ॥ २९-१५ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V30
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = वर्षभुजोऽखिलक्षितिपतेरिव विश्वसृजो विदधति यत्र ये त्वधिकृता भवतश्चकिताः । स्थिरचरजातयः स्युरज ये त्वनिमित्तयुजो विरह उदीक्षयेत् यदि परस्य विमुक्तसतः ॥ ३० ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V30
| |
| | id = BTN_C10_S96_V30_B1
| |
| | text =
| |
| स्थिरचरजातयो ये तेऽनिमित्तयुजः स्युः । भगवन्नियमादेव संसारयुजः स्युः । विरहे मुक्तौ । यदि परस्य सकाशान्मुक्तिरेवेत्युदीक्षयेत्स परः । विमुक्ताः सन्तो येन परेण तस्य विमुक्तसतः । 'नान्यः पन्था अयनाय विद्यते''इति श्रुतिः । मुक्तिस्तस्मादेवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । अतो बन्धोऽपि तत एवेत्यर्थः ।
| |
| 'सतां विमुक्तिदाद्विष्णोर्मुक्तिर्यद्यभ्युपेयते ।
| |
| बन्धोऽपि तत एव स्याद्यस्मादेकस्तयोः पतिः''॥ इति स्कान्दे ॥
| |
| 'आत्मानं मुक्तिदं विष्णुः यदि पुंस उदीक्षयेत् ।
| |
| सुप्रसन्नस्तदा बन्धस्तत एवेति सेत्स्यति''॥ इति ब्राह्मे ॥
| |
| खण्डाधीशाः सार्वभौमस्य यद्वद्ब्रह्मेशाद्याः कुर्वते तेऽनुशास्तिम् ।
| |
| त्वं मुक्तिदो बन्धदोऽतो मतो नस्त्वं ज्ञानदोऽज्ञानदश्चासि विष्णो ॥ इत्युदारशाण्डिल्यश्रुतिः ॥ ३०-१६ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V31
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = न हि परमस्य कश्चिदपरोऽनपरस्य भवेत् व्ययत इवात्र यस्य च शून्यतुल सन्दधतः । अपरिमिता ध्रुवास्तनुभृतो यदि सर्व ततो न हि न शास्यतेति नियमो ब्रुवते च तथा ॥ ३१ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V31
| |
| | id = BTN_C10_S96_V31_B1
| |
| | text =
| |
| यस्य परमस्य ते कश्चिदपरः स्वतन्त्रो नास्ति । अनपरस्य प्राणोत्तमस्य । अत्र जीवसमुदाये । व्ययतः विशेषेणायतः सर्वज्ञस्य यथा प्राणस्य नापरः स्वतन्त्रः तद्वत्प्राणः श्रीरन्योेेे वा त्वां विना स्वतन्त्रो नास्ति ॥ हे शून्यतुल समानवर्जित । सर्वं संदधतस्ते ॥ यदि त्वत्तः प्राणात्तनुभृतो जीवा ध्रुवास्तर्ह्यपरिमिताः सन्ति । हे सर्व पूर्ण । 'एकमेवाद्वितीयम्''। 'एकं परंज्योतिरन्यन्यमद्वयम्''इत्यादिनियमो जीवानां शास्यता नेत्यत्र नहि । किन्तु स्वगतभेदस्य ईश्वरान्तरस्य अतत्तन्त्रस्य निषेधे । 'अतोऽन्य-दार्तम्''॥ 'नेह नानास्ति किञ्चन''। 'न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते''इत्यादि तथा ब्रुवते च ॥
| |
| 'तव स्वतन्त्रो नापरो तद्वदत्र प्राणान्नान्यस्तुल्यशून्यस्य सन्धिन् ।
| |
| प्राणाधीना अमिता जीवसङ्घाः प्राणो वशे ते प्रकृतिश्च भूमन् ॥"-इति महाशालीनश्रुतिः ।
| |
| 'स्वतन्त्रो नापरः कश्चिद्विष्णोः प्राणपतेः प्रभोः ।
| |
| यथा प्राणात् परो नास्ति स्वतन्त्रो जगति क्वचित् ॥
| |
| तथा प्राणो रमा चैव न विष्णोः पृथगीश्वरौ ।
| |
| यद्युच्यन्ते प्राणतन्त्राः बहवः पुरुषा इति ॥
| |
| सत्यमेव ह्मसङ्ख्याताः न नियम्यनिषेधकाः ।
| |
| एकाद्वितीयश्रुतयः किन्त्वीशान्तरवारकाः ॥
| |
| तथा स्वगतभेदस्य तदतन्त्रनिषेधकाः ॥ इति ब्रह्माण्डे ॥
| |
| 'स्वरूपमस्मरत्कृष्ण एकं स्वस्मिन्नभेदतः ।
| |
| अतत्तन्त्रस्य राहित्यादनन्यं सदृशोज्झितेः ॥
| |
| अद्वयं नित्यनिर्वृत्या भावनिर्वृतिमीश्वरम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥
| |
| 'अधिकस्य समस्यापि स्वतन्त्रस्य च वर्जनात् ।
| |
| एक एवाद्वितीयोऽसौ न शास्यजनवर्जनात् ॥ इति कौर्मे ॥ ३१-१७ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V32
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = अजन परिमुच्यतेऽत्र भवात् सततात् सममनुजानता ततमनन्तमदुष्टतया । न घटत उद्भवः प्रकृतिपूरुषयोरजयो- रुभययुजोर्भवन्त्यसुभृतो जलबुद्बुदवत् ॥ ३२ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V32
| |
| | id = BTN_C10_S96_V32_B1
| |
| | text =
| |
| अनन्तमदुष्टतयाऽनुजानताऽऽचार्येण सन्तताद्भवात्परिमुच्यते ॥ अबद्धश्च प्रकृतिपरेशौ विनाऽन्यो न विद्यते । यतस्तयोरेवोद्भवो न घटते । ततस्तयोरजयोरसुभृत उद्भवन्ति ॥ देशतः कालतश्च यत्र परमस्तत्र प्रकृतिर्यत्र प्रकृतिस्तत्र परम इत्युभययुजोः ।
| |
| 'मुच्यते तत्वसंबुद्धादाचार्यात्पुरुषो भवात् ।
| |
| एतावेव स्वतोऽबद्धौ परमः प्रकृतिस्तथा ॥''इति कलापश्रुतिः ॥
| |
| 'सम्यग्ज्ञानवदाचार्यान्मुच्यते पुरुषो भवात् ।
| |
| द्वावेव नित्यमुक्तौ तु प्रकृतिः परमस्तथा''॥ इति वामने ॥
| |
| 'देशतः कालतश्चैव समव्याप्तावुभावजौ ।
| |
| ताभ्यामुभययोगाभ्यां जायन्ते पुरुषाः परे''॥ इति कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ ३२-१८ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V33
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = त्वयि त इमे ततो विबुधनामगुणाः परमे अमृत इवार्णवे मधु निलिल्युरशेषरसाः । नृषु तव मायया स्वगतया कुशलं त्वयि सुधियोऽङ्ग भेदमनुविधातुमनु प्रभवः । कथमनुवर्तिनां भवभयं तव भ्रुकुटी सृजति मुहुर्नृणाम् ॥३३॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V33
| |
| | id = BTN_C10_S96_V33_B1
| |
| | text =
| |
| हे तत ओ । त इमे विबुधनामार्थभूता गुणास्त्वयि निलिल्युः । परमेऽ-मृतार्णवे मधुन्यशेषरसा इव । अतः पूर्णगुणत्वाद्भवतो नृणां मध्ये सुधियः । तव मायया त्वदिच्छयैव । त्वयि कुशलं विधातुं प्रभवः । तत्र कुशलं भेद एव । सर्वस्मादन्यो विशिष्टगुणः पर इति दर्शनम् ॥ स्वगतया सुष्ठु अन्यैरनवगतया । तथा त्वत्प्रसादादनुवर्तिनां कथं मुहुर्भवभयं तव भ्रुकुटी सृजति ॥
| |
| 'यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा ।
| |
| यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या''॥
| |
| 'त आऽयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्व जरितारो न भूना ।
| |
| असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि''। इत्यादिश्रुतिः ॥
| |
| 'ब्रह्मेशेन्द्रादिसन्नाम्नां येऽर्थभूता गुणा मताः ।
| |
| पूर्तीशीतृत्वद्रष्टृत्वप्रमुखास्ते हरेः सदा ।
| |
| अतस्तु सर्वनामाऽसौ सर्वकर्ता च केशवः''॥ इति पाद्मे ॥
| |
| 'आनन्दत्वादनामासावुत्कृष्टत्वादुनामकः ।
| |
| एतन्नामद्वयं विष्णोर्ज्ञात्वा पापैः प्रमुच्यते''॥ इति स्कान्दे ॥
| |
| 'अन्याविज्ञातया विष्णोः शक्त्यैव कुशलं जनाः ।
| |
| कुर्वन्ति कुशलेषूच्चं भेददर्शनमेव च ॥
| |
| पूर्णानन्दादिसम्पत्तिं विष्णोर्ज्ञात्वेतरेषु च ।
| |
| तदपेक्ष्य विप्लुण्मात्रत्वज्ञानं तद्भेददर्शनम् ॥
| |
| अनाद्यनन्तभेदोऽयं स्वभावः परजीवयोः ।
| |
| स्वतो वा परतो वापि न कदाचित्प्रणश्यति ॥
| |
| एवं ज्ञानवतां विष्णुर्बहुजन्म न दास्यति ।
| |
| अनुवृत्तिर्यद्यनल्पा स हि सर्वेश्वर प्रभुः''॥ इति प्रमाणसंहितायाम् ॥
| |
| 'यः पिता जनिता चैव कल्पको नित्यपोषकः ।
| |
| प्रापकः सर्वदेवानां पदानां पुरुषोत्तमः ॥
| |
| सर्वदेवाभिधावाच्यो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
| |
| विचार्य सर्ववेदैश्च ब्रह्माद्याश्च यजन्ति च ॥
| |
| त्रिगुणात्मकस्य स्रष्टारः तथाऽपि न यजन्ति तम् ।
| |
| यतः पूर्णेशशक्त्यैव तेषां यजनमिष्यते ॥
| |
| अतः सर्वेश्वरो विष्णुरेक एव महागुणः''॥ इति महासंहितायाम् ॥ ३३-१९ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V34
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इह भवच्चरणेषु सुजातभुवो जितहृषीकवायुभिरुदात्तमहत्तुरगैः । य इह यतन्त्यमतिलोलमुपायविदो व्यसनशताब्धितारमपहाय गुरोश्चरणम् ॥ ३४ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V35
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = वणिज इवोच्छ्वसन्त्यकृतकर्णधरा जलधौ स्वजनसुतात्मदारधनधामधराः । सुखशान्तिमति त्वयि हि सन्ति न तानि नृणां विभव उद्यति श्रयत आत्मनि सर्वरसे ॥ ३५ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V35
| |
| | id = BTN_C10_S96_V35_B1
| |
| | text =
| |
| भवच्चरणेषु सुष्ठु जातस्थानाः उत्तमयोग्यतायुक्ताः । हृषीकाण्येव महत्तुरगाः । वायुरेवोदात्तः ।
| |
| 'रथोपरि स्वीकरणादुदात्तः सारथिर्मतः''॥ इति व्यासनिरुक्ते ॥
| |
| 'जयो विष्णोश्च वायोश्च भक्त्या तत्प्रीतिसाधनम् ।
| |
| जगदीशयोः कुतो ह्येनोः सर्वशक्त्योर्बलाज्जयः''॥ इति पवनविजये ॥
| |
| तेषां तानि साधनानि सुखस्यापि शान्तिमति पूर्णसुखे त्वयि न सन्ति ॥ गुर्वभावात् ॥
| |
| विभवे जीवन्मुक्ते गुरावुद्यति उपदिशति सति सर्वरसे परमात्मनि श्रयत एव ॥
| |
| 'यस्य देवे पराभक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।
| |
| तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः''। इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥
| |
| 'देवा अपि सुयोगाढ्याः यतन्तः सर्वसाधनैः ।
| |
| पुत्रदारादिभिस्सार्धं नोच्छ्वसंतीह संसृतौ ॥
| |
| गुरोरनुग्रहमृते साधनं न हरेः प्रियम् ।
| |
| गुरूपदेशात्तु परं प्राप्नोत्येव न संशयः ॥
| |
| षण्णवत्यङ्गुलो यस्तु तालास्यो दशतालकः ।
| |
| दशप्रादेशकः सप्तपादो हस्तचतुष्टयः ॥
| |
| कलमत्रयाङ्गुलश्चैव वाग्मी सन्देहवर्जितः ।
| |
| वासुदेवैकशरणो गुरुरित्युच्यते बुधैः ॥
| |
| गुरुलक्षणसम्पूर्णः साक्षादेव चतुर्मुखः ।
| |
| ततः शेषेन्द्रवह्न्याद्याः क्रमेणैव प्रकीर्तिताः''। इत्यादि गुरुविवेके ॥
| |
| 'देवा योग्यतया जाताः विष्णुपादाम्बुजाश्रयाः ।
| |
| तथाऽपि साधनैस्तेषां तत्प्राप्तिर्गुर्वनुग्रहात् ॥"इति तत्वोद्योगे ॥ ३४,३५ २०-२१ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V36
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इति सदजानतां मिथुनतो रतये चरतां सुखयति को न्विहाद्य विजने स्वनिरस्तभगे । भुुवि पुण्यतीर्थसदना ह्यृषयो निविशन्त्यतस्तु भवतः पदाम्बुजं हृदाऽघभिदम् । दधति सकृन्मनस्त्वयि चिदात्मनि नित्यसुखे न पुनरुपासते पुरुषसार हरावसथम् ॥ ३६ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V36
| |
| | id = BTN_C10_S96_V36_B1
| |
| | text =
| |
| इति लोके परिदृश्यमानप्रकारेण । चरतां, विजने मोक्षविषये कः सुखयति । सुष्ठ्वनिरस्तभगे । अतस्त्वामेव सन्तं ज्ञात्वा भवतः पदांबुजं हृदा निविशन्ति । हरावसथमहङ्कारं न कुर्वन्ति ॥
| |
| 'ब्रह्माज्ञात्वेति लोकप्रवृत्तिं प्रवर्ततां को नु मोक्षं ददाति ।
| |
| अतो ब्रह्मोपासतेे साधु धीरा नाहम्भावस्तेषु रुद्राधिवासः''॥ इति महारवश्रुतिः ॥
| |
| 'महाभाग्यं तु कैवल्यमज्ञानां कः प्रदास्यति ।
| |
| अतः सन्तो विजानन्ति हरिं ते त्वनहङ्कृताः ॥''इति स्कान्दे ॥ ३६-२२ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V37
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इदमप्यथो वदन्ति चे- न्ननु तर्का व्यभिचरन्ति क्वचित् क्वचिन्मृषा च । ततो भयदृग्व्यवहितये विकल्प उषितोऽन्वहमन्धपरम्परया भ्रमति भारती च तवोरुवृत्तिभिरूढजवा ॥ ३७ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V38
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = न यदिदमग्र आस न भविष्यदतो निधना- दनिमित्तकमन्तरा त्वयि विभाति मृषैकरसे । अत उपगीयते द्रविणजातिविकल्पपथै- र्वितथमनोविलासमिदमित्यवयन्ति बुधाः ॥ ३८ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V38
| |
| | id = BTN_C10_S96_V38_B1
| |
| | text =
| |
| इदं अपि अपालकं ईश्वरवर्जितम् । न मत्तोऽन्य ईश्वरश्चेतनत्वादित्यादितर्कैः वदन्ति चेत् । अथो इत्यनेन तदपि वचनं भगवत्प्रेरणयैव इत्युक्तम् ।
| |
| 'तस्मादथो अथेत्येतद्धेत्वर्थं समुदीरितम्''इति शब्दनिर्णये ।
| |
| 'असत्य-मप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्''इति च ।
| |
| वेदोक्तो जीवव्यतिरिक्तेश्वरो न तर्कैरपनेतुं शक्यः । यतस्तर्का व्यभिचारिणः । मृषैव क्वचित्तर्कः । इष्ट-साधनादितर्कस्तु व्यभिचारी । शरीरसम्मित आत्मा इत्यादि दर्शन-परिकल्पितस्तु मृषैव ।
| |
| ततो भयबुद्धीनां बुद्धिव्यवहितये भवन्ति । न तु धीराणाम् । विकल्पः वेदविरुद्धकल्पना । अन्धपरम्परयैवान्वहमुषितः । यस्माद्भारत्यपि भ्रमति बहुधा वदति ॥
| |
| 'बहूक्तिरन्यथाज्ञप्तिः परिवृत्तिश्च कथ्यते ।
| |
| भ्रम इत्येव विद्वद्भिः तथा चङ्क्रमणं क्वचित्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥
| |
| उरुवृत्तिभिरूढजवा अनन्तगुणकर्मत्वाद्भगवतः बहुगुणकर्माणि वक्तुं वेगवती वेदवाक् । अतो वेदेऽपि बहुधा वचनात्तदर्थनिर्णयाभावाद्विरुद्ध-कल्पना युक्ताऽसुराणाम् ।
| |
| यस्माद्गर्भस्थस्य जीवस्येश्वरत्वं नास्ति । अतो निधनानन्तरं च नरकादि-गमनान्न विद्यते । अनिमित्तकं भगवन्निमित्तमेव तस्यान्तरा भाति मृषा त्वयि जीवे । न तु वस्तुतस्त्वं जीवः । एकरसे प्रधानसारे । न च जीवो वस्तुतः सर्वोत्तमसारः । मृषैव तथा मन्यन्ते ।
| |
| अतो भ्रान्त्या द्रविणवानभिजन्मवानित्यादिविरुद्धकल्पनापथैरुपगीयते । यतो भवानेव द्रविणवान्यतश्च तपोदमाद्या अभिजन्मकारणभूता गुणाश्च भवत एव । अतो मिथ्यामनोविलासं जीवेश्वरत्वं बुधा अवयन्ति ॥
| |
| 'गुणा एवाभिजात्याख्यास्तद्वानेवाभिजातिमान् ।
| |
| अतोऽभिजात्यवान् विष्णुस्तदन्ये तूपचारतः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥
| |
| 'ये जीवमीशं प्रवदन्ति तर्कैस्तच्चेश्वरो वचनं सन्दधाति ।
| |
| नासीदादौ मरणे नोऽभविष्यन्मृषा ततो हीशितृत्वं स्वपेषु''॥ इति विपरीतश्रुतिः ॥
| |
| 'ये जगत्प्रवदन्त्यज्ञाः जीवादन्येशवर्जितम् ।
| |
| तेषामपि तु तां वाचमीश एव ददात्यजः ॥
| |
| न च तर्कैर्भवेदीशो जीवो वेदविरोधतः ।
| |
| व्यभिचारिणो यतस्तर्का इष्टसाधनगा अपि ॥
| |
| क्वचित् क्वचिन्मृषा तर्काः कणादादिप्रदर्शिताः ।
| |
| तत्वनिर्णयभीरूणां व्यवधानकरास्ततः ॥
| |
| नै व तु स्थिरबद्धीनां कुर्युस्ते बुद्धिचालनम् ।
| |
| पारम्पर्येण चाज्ञानामुक्त्या लोकेषु विस्तृतम् ॥
| |
| पठ्यते चाप्यहरहर्न तु विद्वन्मुखोद्गतम् ।
| |
| अनन्तगुणकर्मत्वादीशस्योक्तौ सुवेगिता ॥
| |
| वक्त्यभेदमिवाज्ञानां नाभेदं कुत्रचिच्छ्रुतिः ।
| |
| एक आत्माद्वयेत्यादिपदानामर्थनिर्णये ॥
| |
| न वर्तते श्रुतिर्यस्माद्गुणान्तरकुतूहलात् ।
| |
| अथवा मोहनार्थाय सुरारीणामनर्हतः ॥
| |
| कुत्रचिन्निर्णयवचः सुराणामर्थसिद्धये ।
| |
| न हीशितृत्वं गर्भस्थे नाप्यसौ निरयोपगे ॥
| |
| मृषा तदीश्वराभेदः सर्वोत्कर्षश्च जीवगः ।
| |
| धनवत्वं च कर्तृत्वं बलवत्त्वं च विष्णवि ॥
| |
| अतो जीवेश्वराभेदं मिथ्येति कवयो विदुः''॥ इति तन्त्रभागवते ।
| |
| 'जीवस्य जगतश्चैव यदीशाभेदतो वचः ।
| |
| अतात्विकं जगच्चेति विष्ण्वधीनत्ववाचकम् ॥
| |
| अभेदस्तु कुतस्तस्य परमस्यावरेण तु ।
| |
| मिथ्यात्वं च कुतस्तस्य जगतो नित्यवर्तनात्''॥ इति वाराहे ॥ ३७,३८ ॥ २३,२४ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V39
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = उदगात् पुमाननुगीतगुणांश्च जुषन् भजति सरूपतां तदनु त्वमुत जहासि जिहासि ताम् । अहिरिव त्वचं त्वमुत परमात्तभगां महसि महीयसेऽष्टगुणोऽपरिमेयभगः ॥ ३९ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V39
| |
| | id = BTN_C10_S96_V39_B1
| |
| | text =
| |
| श्रुतिषु तवानुगीतान् गुणान् जुषन् पुमानुदगादस्मत्संसारात्तव सरूपतां च भजति । तदनु गुणस्मरणमनु गुणांश्च जुषन्निति, चशब्दः कर्माणि चेत्यस्मिन्नर्थे ॥ यच्चायं पुमानात्तभगां त्वयाऽपहृतभगां प्रातिस्विकीं पूर्वोक्तां द्विविधां कष्टां प्रकृतिं जहाति जिहाति हन्ति च तदपि त्वमेव जहासि जिहासि च । उतेति त्यागवधयोः समुच्चयार्थे ॥
| |
| 'जिहाति रावणं सङ्ख्ये राघवः परमास्त्रवित्''॥ इति स्कान्दे ॥
| |
| 'स्वातन्त्र्यात्प्रकृतित्यागकर्ता नारायणः परः ।
| |
| यद्यप्यैषा जीवसंस्था हन्ता च भगवान्प्रभुः''॥ इति गारुडे ॥
| |
| महसि महीयसे पूजयसि पूज्यसे चात्मनैव ॥
| |
| 'स्मरन् ब्रह्मगुणान्नित्यं मुक्तो ब्रह्मस्वरूपताम् ।
| |
| दुर्भगां प्रकृतिं त्यक्त्वा हत्वा चान्यां दुरन्वयाम् ॥
| |
| याति तच्च परेशानात्स हि पूज्योऽथ पूजकः ।
| |
| तस्यैकस्य स्वतन्त्रत्वात्स चानन्तगुणो विभुः''॥ इति कौशिकश्रुतिः ॥ ३९-२५ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V40
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = यदि न समुच्चरन्ति यतयोऽपि हृदि कामजडाः दुरधिगमोऽसतां हृदि गतोऽस्मृतकण्ठमणिः । अनुतृप्तयोगिनामभयो भगवन् अनवगतान्तकादनधिरूढपदाद् भवतः ॥ ४० ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V40
| |
| | id = BTN_C10_S96_V40_B1
| |
| | text =
| |
| अज्ञानामनवगतान्तकादनधिरूढब्रह्मपदात् ॥
| |
| 'स यथाकामो भवति । तत्क्रतुर्भवति । यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते । यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते इति नु कामयमानोऽथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकामः आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति''इति श्रुतिः ॥
| |
| 'निषिद्धकामयुक्तानामसतां तु विशेषतः ।
| |
| दुर्ज्ञेयो भगवान्विष्णुः हृदिस्थोऽस्मृतहारवत् ॥
| |
| अकामत्वेन भजतां ददात्यभयमन्तकात् ।
| |
| पूर्णानन्दादि तेऽश्नन्ति पूर्णानन्दादिकाः स्वतः ॥
| |
| ब्रह्मणो ब्रह्मसम्पत्तिमत आह श्रुतिः स्फुटम् ।
| |
| न परब्रह्मतावाप्तिर्न ते विष्णविति श्रुतेः ॥
| |
| परमब्रह्मता चैषां ब्रह्मलोकात्परा गतिः ।
| |
| न परब्रह्मरूपत्वमेतमेवेति च श्रुतेः ॥
| |
| अन्येषां म्रियमाणानां प्राणा भागत एव तु ।
| |
| देवतास्वेकतां यान्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ॥
| |
| ज्ञानिनां मुच्यमानानां नैव यान्ति स्वदेवताः ।
| |
| तेनैव सह संयान्ति ततोऽनुत्क्रमणश्रुतिः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥
| |
| 'देवाश्च ऋषयश्चैव सुभक्त्या कामिनोऽपि तु ।
| |
| मुच्यन्ते नियामादेव पश्यन्ति च हरिं न न''॥ इति स्कान्दे ॥ ४० ॥ २६ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V41
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = तदवगमार्थसितासितयो- र्गुणविगुणयोर्न हि देहभृतां सगिरः । अनुययुरत्र हंसकुलगीतपरम्परया । न तुषावरणा इव रजांसि वान्ति वयसा सह यच्छ्रुतय- स्त्वयि सफलं पतन्ति न पतन्ति बन्धनाः ॥ ४१ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V41
| |
| | id = BTN_C10_S96_V41_B1
| |
| | text =
| |
| परमेश्वरस्यावगमात्तदवगमा श्रीः । तया च गम्यत्वादर्थः परमस्तेन बद्धत्वात्सिता श्रीर्गुणात्मिका च ॥ सगिरः वाक्पूर्वकाणीन्द्रियाणि श्रियो विष्णोश्च नानुकूल्येन ययुः । अनुययुश्च हंसकुलगीतपरम्परया ।
| |
| यथा तुषावृतानां तण्डुलानां रजस्पृष्टिर्नास्ति । एवं रजोरूपान्मनुष्यान्न वान्ति श्रुतयः । वयसा सह महता कालेनापि । अतस्त्वयि सफलं पतन्ति न पतन्ति च विधिनिषेधरूपेण बन्धनात्मिकाः ॥
| |
| 'जानाति प्रकृतिर्विष्णुं ज्ञेयो विष्णुस्तु निर्गुणः ॥
| |
| तावुभौ न विजानन्ति ऋते ब्रह्मपरम्पराम्''॥ इति महोपनिषदि ॥
| |
| 'अन्ये सर्वे श्रिया बद्धाः श्रीर्बद्धा विष्णुनैव तु ।
| |
| बन्धश्च विष्णुतन्त्रत्वं मुक्तानां च श्रियस्तथा ॥
| |
| अमुक्तानां तु बद्धत्वं जन्ममृत्यादिदुःखिता ।
| |
| हेयो बन्धश्च सैव स्यान्न तु स्वोच्चवशे स्थितिः ॥
| |
| गुणात्मिका च सा देवी निर्गुणः पुरुषोत्तमः ।
| |
| सैव विष्णुं विजानाति ज्ञेयो ज्ञाता च केशवः ॥
| |
| न तावन्ये विजानन्ति विना हंसपरम्पराम् ।
| |
| तथाऽपि नैव जानन्ति मानुषा असुरास्तथा ॥
| |
| निष्फलैवासुरे तस्माच्छ्रुतिर्बन्धाय केवला ।
| |
| निष्फला सफला चैव मानुषाणान्तु मध्यतः ॥
| |
| सफलैव तु देवानां नियतं मुक्तिदायिनी''॥
| |
| श्रीगरुड उवाच–
| |
| के हंसाः कः परो हंसः के च पारावताः गणाः ।
| |
| के च तित्तिरयस्तत्र के शुकाः के च वायसाः ॥
| |
| श्रीभगवानुवाच–
| |
| परो हंसोऽहमेवैको हंसाः ब्रह्माण एव तु ।
| |
| पारावता देवतास्तु मुनयस्तित्तिराः स्मृताः ॥
| |
| मानुषास्तु शुकाः प्रोक्ताः आसुराश्चैव वायसाः ।
| |
| प्राप्यं प्राप्तं यतो नित्यं पूर्णं सर्वोत्तमं मया ॥
| |
| अतः परमहंसोऽहं मदनन्तरमेव तु ।
| |
| यतः प्राप्तमिवाशेषं सर्वजीवोत्तमं शुभम् ॥
| |
| अतो ब्रह्मपदे योग्याः जीवाः हंसाः प्रकीर्तताः ।
| |
| तेषां परम्पराप्राप्तं यैर्ज्ञानं नियमेन तु ॥
| |
| ते मुच्यन्ते नैव चान्ये गुरुर्ब्रह्मा यतो नृणाम् ।
| |
| दैवतं त्वहमेवैको मामवित्त्वा न मुच्यते ॥
| |
| परं प्रति यतो नीचाः ब्रह्माणः सर्वदेवताः ।
| |
| पारावतास्ततः प्रोक्ताः तैस्तीर्णा संसृतिर्यतः ॥
| |
| तित्तिरा मुनयस्तस्मात्कासुखत्वात्तु मानुषाः ।
| |
| शुका इति समुदिष्टा वयोमात्रसुखत्वतः ॥
| |
| वयसोऽन्ते तु दुःखित्वादसुराः वायसाः स्मृताः ।
| |
| एवं पञ्चविधा जीवा षष्ठोऽहं परमेश्वरः ॥
| |
| न मत्समोऽधिको वापि कश्चिदस्ति द्विजोत्तमः''॥ इति गारुडे ॥ ४१ ॥ २७ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V43
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = इत्यशेषसमाम्नायपुराणोपनिषद्रसः ।
| |
| | verse_line2 = समुद्धृतः पूर्वजैस्तैर्व्योमायनमहात्मभिः ॥ ४३ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V43
| |
| | id = BTN_C10_S96_V43_B1
| |
| | text =
| |
| व्योमायनमहात्मभिः ब्रह्माश्रयेषूत्तमैः ॥ ४३ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V45
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = एवं स गुरुणाऽऽदिष्टो गृहीत्वा श्रद्धयाऽऽत्मवान् ।
| |
| | verse_line2 = पूूर्णः सद्यस्ततो राजन् प्राह वीरव्रतो गुरुम् ॥ ४५ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V46
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = नारद उवाच– नमस्तस्मै भगवते कृष्णायामलमूर्तये । यो धाता सर्वभूूतानामभयो यस्य ते कलाः ॥ ४६ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V47
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = श्रीशुक उवाच– इत्याद्यमृषिमामन्त्र्य तच्छिष्यांश्चामलात्मकान् । ततोऽगादाश्रमं साक्षात् पितुर्द्वैपायनस्य मे ॥ ४७ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V48
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = सभाजितो भगवता कृतासनपरिग्रहः ।
| |
| | verse_line2 = तस्मै तद् वर्णयामास नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ४८ ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V48
| |
| | id = BTN_C10_S96_V48_B1
| |
| | text =
| |
| 'कथाः कथयतीशस्य व्यासस्यान्ते स नारदः ।
| |
| स्तुत्यर्थं तस्य देवस्य ज्ञापनाय न तु क्वचित् ॥
| |
| पूर्णज्ञानामृतस्यास्य न तु ज्ञप्तिः पराद्भवेत् ।
| |
| ऋषिरूपी यतो विष्णुः स्वयमेव जनैः श्रुतः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४५-४८ ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V50
| |
| | document_id = BTN
| |
| | chapter_id = BTN_C10
| |
| | verse_type = shloka
| |
| | verse_line1 = यो ह्यात्मा जगदादिमध्यनिधनो योऽव्यक्तजीवेश्वरो यः सृष्ट्वेदमनुप्रविष्ट ऋषिणा चक्रे पुनः संहिताम् । यं सम्पद्य जहात्यजामनुशयी सुप्तः कुलायं यथा तं कैवल्यनिरस्तयोनिमभयं ध्यायेदजस्रं हरिम् ॥ ५० ॥
| |
| | commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V50
| |
| | id = BTN_C10_S96_V50_author-note
| |
| | text =
| |
| ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये दशमस्कन्धे षण्णवतितमोऽध्यायः ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V50
| |
| | id = BTN_C10_S96_V50_author-note
| |
| | text =
| |
| ॥ दशमः स्कन्धः समाप्तः ॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BTN_C10_S96_V50
| |
| | id = BTN_C10_S96_V50_B1
| |
| | text =
| |
| ऋषिणा ऋषिरूपेण ॥ ५० ॥
| |
| }}
| |
| | |
| | |
| [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | |
