Jump to content

Bhagavadgitabhashya/C16: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
Line 1: Line 1:
== षोडशोऽध्यायः ==
#REDIRECT [[Bhagavadgitabhashya#BGB_C16]]
{{Adhyaya
| document_id  = BGB
| chapter_num  = 16
| title        = षोडशोऽध्यायः
}}
पुमर्थसाधनविरोधीनि अनेनाध्यायेन दर्शयति-
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V01
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः।
| verse_line2  = दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्॥ १ ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Uvacha|श्रीभगवानुवाच}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V01
| id      = BGB_C16_V01_B01
| text    =
तपः ब्रह्मचर्यादि । ‘ब्रह्मचर्यादिकं तपः’ इति ह्यभिधानम् ॥ १ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V02
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
| verse_line2  = दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्॥२ ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V02
| id      = BGB_C16_V02_B01
| text    =
पैशुनं परोपद्रवनिमित्तदोषाणां राजादेः कथनम् ।‘परोपद्रवहेतूनां दोषाणां पैशुनं वचः । राजादेस्तु मदाद्भीतेरदृष्टिर्दर्प उच्यते ॥’ इति ह्यभिधानम् । लौल्यं= रागः । ‘रागो लौल्यं तथा रक्तिः’ इत्यभिधानात् ।अचापलं स्थैर्यम् । ‘चपलश्चञ्चलोऽस्थिरः’ इत्यभिधानात् ॥२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V03
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तेजः क्षमा धृतिः शौचम् अद्रोहो नातिमानिता ।
| verse_line2  = भवन्ति सम्पदं दैवीम् अभि जातस्य भारत॥३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V04
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
| verse_line2  = अज्ञानं चाभि जातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्॥४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V05
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = दैवी सम्पद् विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
| verse_line2  = मा शुचः सम्पदं दैवीम् अभि जातोऽसि पाण्डव॥५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V06
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च ।
| verse_line2  = दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृृणु॥६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V07
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
| verse_line2  = न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते॥७ ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V07
| id      = BGB_C16_V07_B01
| text    =
क्षमा तु क्रोधाभावेन सहापकर्तुरनपकृतिः । ‘अक्रोधोदोषकृच्छत्रोः क्षमावान् स निगद्यते’ इत्यभिधानात् । दैवीं सम्पदम् अभि जातः प्रति जातः॥३-७॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V08
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
| verse_line2  = अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्॥८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V09
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोल्पबुद्धयः ।
| verse_line2  = प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोहिताः॥९ ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V09
| id      = BGB_C16_V08_B01
| text    =
जगतः सत्यं प्रतिष्ठा ईश्वरश्च विष्णुः । तद्वैपरीत्येनाऽहुः ।‘तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यमिति । प्राणा वै सत्यम्, तेषामेष सत्यम्’(बृ.८.१.२०) । इति हि श्रुतिः ।‘द्वे वा व ब्रह्मणो रूपे चामूर्तं चैवामूर्तं च स्थितं च यच्च सच्च त्यच्च’(बृ.२.३.१) इति च ।‘तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यम् इति, एष ह्येवैतत् सादयति यामयति चेति’ इति च प्राचीनशालाश्रुतिः । परस्परसम्भवो ह्युक्तः- ‘अन्नाद्भवन्ति भूतानि’(३.१४) इत्यादिना ॥९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V10
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
| verse_line2  = मोहाद् गृहीत्वाऽसद्ग्राहान् प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः॥१० ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V10
| id      = BGB_C16_V10_B01
| text    =
दुष्पूरो हि कामः ।‘पाताल इव दुष्पूरो मां हि क्लेशयते सदा।’(कुम्भ-म.भा.१२.१७६.३९)इति हि मोक्षधर्मे ॥१० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V11
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
| verse_line2  = कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः॥११ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V12
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
| verse_line2  = ईहन्ते कामभोगार्थम् अन्यायेनार्थसञ्चयान्॥१२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V13
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = इदमद्य मया लब्धम् इमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
| verse_line2  = इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्॥१३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V14
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
| verse_line2  = ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान् सुखी॥१४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V15
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया ।
| verse_line2  = यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः॥१५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V16
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः ।
| verse_line2  = प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ॥१६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V17
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
| verse_line2  = यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्॥१७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V18
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
| verse_line2  = मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः॥१८ ॥
| commentary1  = bhagavadgitabhashya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V18
| id      = BGB_C16_V18_B01
| text    =
मामात्मपरदेहेष्विति ॥ ‘न कस्यचिद् विष्णुः कारयिता । यदि स्यान्मामपी(न्ममापी)दानीं कारयतु’इत्यादि ।‘ईश्वरो यदि सर्वस्य कारकः कारयीत माम् ।अद्येति वादिनं ब्रूयात् सदाऽधो यास्यसीति तु ॥’ इति हि सामवेदे यास्कश्रुतिः ॥ १८ ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V18
| id      = BGB_C16_V18_author-note
| text    =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभगवद्गीताभाष्ये षोडशोऽध्यायः ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V19
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।
| verse_line2  = क्षिपाम्यजस्रमशुभान् आसुरीष्वेव योनिषु॥१९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V20
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनिजन्मनि ।
| verse_line2  = मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्॥२० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V21
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
| verse_line2  = कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत् त्रयं त्यजेत्॥२१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V22
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
| verse_line2  = आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्॥२२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V23
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
| verse_line2  = न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्॥२३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BGB_C16_V24
| document_id  = BGB
| chapter_id    = BGB_C16
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्मात् शास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
| verse_line2  = ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि॥२४ ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BGB_C16_V24
| id      = BGB_C16_V24_author-note
| text    =
॥ ओं तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavadgitabhashya]]

Latest revision as of 06:41, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavadgitabhashya/C16&oldid=4113"