Mayavadakhandanam: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) Tag: Removed redirect |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 2: | Line 2: | ||
__NOTOC__ | __NOTOC__ | ||
== | == मायावादखण्डनम् == | ||
{{Adhyaya | |||
| document_id = MVK | |||
| chapter_num = 1 | |||
| title = मायावादखण्डनम् | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = MVK_C01_V01 | |||
| document_id = MVK | |||
| chapter_id = MVK_C01 | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = नरसिंहोखिलाज्ञानमतध्वान्तदिवाकरः । | |||
| verse_line2 = जयत्यमितसज्ज्ञानसुखशक्तिपयोनिधिः ॥ | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B01 | |||
| text = | |||
‘विमतम् अनारम्भणीयम् अन्यथाप्रतिपादकत्वात्, यदित्थं तत्तथा, यथा सम्प्रतिपन्नम्’ । न हि ब्रह्मात्मैक्यस्य याथार्थ्यं तत्पक्षे । अद्वैतहानेः स्वरूपातिरेके । अनतिरेके स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिद्धसाधनता । निर्विशेषत्वादात्मनो नानधिगतो विशेषः । सिद्धत्वाद् स्वरूपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् । ‘अनधिगतार्थगन्तृ प्रमाणम्’ इति च तन्मतम् । अज्ञानासम्भवादेव तन्मतम् अखिलमपाकृतम् । मिथ्यात्वे चैक्यस्यातत्त्वावेदकत्वमागमस्य स्यात् । सत्यता च भेदस्य । एवमेव प्रयोजनमपि निरस्तम् । स्वरूपत्वात् मोक्षस्य पूर्वमेव सिद्धत्वात् । अज्ञानासम्भवेन चतुर्थप्रकाराभावात् पञ्चमप्रकारताऽपि निरस्ता । विषयप्रयोजनाभावादेव अधिकारी च । तदभावादेव सम्बन्धोऽपि । | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B02 | |||
| text = | |||
‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च । क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥(भ.गी.१५.१६) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B03 | |||
| text = | |||
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥(भ.गी.१५.१७) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B04 | |||
| text = | |||
यस्माद् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥(भ.गी.१५.१८) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B05 | |||
| text = | |||
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् । स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥(भ.गी.१५.१९) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B06 | |||
| text = | |||
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ । एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥(भ.गी.१५.२०) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B07 | |||
| text = | |||
‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः ॥’(कठ.१.३.१०) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B08 | |||
| text = | |||
‘महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः ॥’(कठ.१.३.१०) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B09 | |||
| text = | |||
‘भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति’(ब्र.सू.३.३.५९) । इति विष्णोः पुरुषोत्तमत्वमेव सर्वशास्त्रार्थत्वेन भगवता श्रुत्या चाभिहितम् । | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B10 | |||
| text = | |||
इति सर्वज्ञमुनिना मायावादतमोऽखलिम् । निरस्तं तत्त्ववादेन सतां संशयनुत्तये ॥ | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_B11 | |||
| text = | |||
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति । एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम् ॥(म.भा.१.१.३४) | |||
}} | |||
{{Bhashyam | |||
| verse_id = MVK_C01 | |||
| id = MVK_C01_author-note | |||
| text = | |||
इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं मायावादखण्डनम् ॥ | |||
}} | |||
[[Category:Mayavadakhandanam]] | [[Category:Mayavadakhandanam]] | ||
Revision as of 19:34, 10 April 2026
मायावादखण्डनम्
मायावादखण्डनम्
नरसिंहोखिलाज्ञानमतध्वान्तदिवाकरः ।जयत्यमितसज्ज्ञानसुखशक्तिपयोनिधिः ॥
‘विमतम् अनारम्भणीयम् अन्यथाप्रतिपादकत्वात्, यदित्थं तत्तथा, यथा सम्प्रतिपन्नम्’ । न हि ब्रह्मात्मैक्यस्य याथार्थ्यं तत्पक्षे । अद्वैतहानेः स्वरूपातिरेके । अनतिरेके स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिद्धसाधनता । निर्विशेषत्वादात्मनो नानधिगतो विशेषः । सिद्धत्वाद् स्वरूपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् । ‘अनधिगतार्थगन्तृ प्रमाणम्’ इति च तन्मतम् । अज्ञानासम्भवादेव तन्मतम् अखिलमपाकृतम् । मिथ्यात्वे चैक्यस्यातत्त्वावेदकत्वमागमस्य स्यात् । सत्यता च भेदस्य । एवमेव प्रयोजनमपि निरस्तम् । स्वरूपत्वात् मोक्षस्य पूर्वमेव सिद्धत्वात् । अज्ञानासम्भवेन चतुर्थप्रकाराभावात् पञ्चमप्रकारताऽपि निरस्ता । विषयप्रयोजनाभावादेव अधिकारी च । तदभावादेव सम्बन्धोऽपि ।
‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च । क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥(भ.गी.१५.१६)
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥(भ.गी.१५.१७)
यस्माद् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥(भ.गी.१५.१८)
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् । स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥(भ.गी.१५.१९)
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ । एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥(भ.गी.१५.२०)
‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः ॥’(कठ.१.३.१०)
‘महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः ॥’(कठ.१.३.१०)
‘भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति’(ब्र.सू.३.३.५९) । इति विष्णोः पुरुषोत्तमत्वमेव सर्वशास्त्रार्थत्वेन भगवता श्रुत्या चाभिहितम् ।
इति सर्वज्ञमुनिना मायावादतमोऽखलिम् । निरस्तं तत्त्ववादेन सतां संशयनुत्तये ॥
नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति । एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम् ॥(म.भा.१.१.३४)
इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं मायावादखण्डनम् ॥