ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/C01/S02/A012

सर्वगतत्वाधिकरणम्

ॐ सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ॐ ॥ 01-32 ॥

‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव ।

‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’

‘परमं यो महद्ब्रह्म’ ।

‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।

स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥

इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥

ॐ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ॐ ॥ 02-33 ॥

‘स योऽतोऽश्रुतः’ इत्यादि ।

स हि ‘न ते विष्णो जायमानः’ इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः ।

‘स सविता स वायुः स इन्द्रः, सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’ इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥

न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।

ॐ अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ॐ ॥ 03-34 ॥

एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥

ॐ कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 04-35 ॥

‘आत्मानां परस्मैशंसति’ इत्यादि ॥04॥

ॐ शब्दविशेषात् ॐ ॥ 05-36 ॥

‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।

‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’ इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥

ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 06-37 ॥

‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’

‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’ इत्यादि ।

न चा प्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥

ॐ अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ॐ ॥07-38 ॥

सर्वेषु भूतेष्वित्यल्पौकस्त्वाच्चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न । अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् । सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते व्योमवत् ।

‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।
सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’

इति स्कान्दे ॥ 07 ॥

ॐ सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ॐ ॥ 08-39 ॥

‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिरिति चेन्न ।सामर्थ्य वैशेष्यात् ।

उक्तं च गारुडे

‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः । स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’ इति च ॥08॥