Bruhadaranyaka/C6/S5: Difference between revisions

← Older edit Newer edit →

Revision as of 16:49, 9 April 2026

अथ वंशः पौतिमाषीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात्कात्यायनीपुत्रो गौतमीपुत्रात्

आत्रेयीपुत्रात् आत्रेयीपुत्रोगौतमीपुत्रात् गौतमीपुत्रः

याज्ञवल्क्याद् याज्ञवल्क्यःउद्दालकाद् उद्दालकः

समानमा सांजीवीपुत्रात्सांजीवीपुत्रो माण्डूकायनेः

॥ इति बृहदारण्यकोपनिषदि पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥

॥ इति बृहदारण्यकोपनिषदि अष्टमोऽध्यायः समाप्तः ॥

॥ इति बृहदारण्यकोपनिषत् समाप्ता ॥

॥ इति बृहद्भाष्ये अष्टमाध्याये वंशब्राह्मणम् ॥ ५ ॥

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थ भगवत्पादाचार्यप्रणीतं बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥

पञ्चाग्निविद्यया चैव तथैव प्राणविद्यया ।

प्रजातिकर्मणा चैव तथा ज्ञानप्रदानतः ॥ आचार्यवंशविज्ञानाद्यः पूज्यः पुरुषोत्तमः ।

सर्वान्तर्यामिको नित्यो नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति सद्भावे ।

नित्यानन्दमनौपमं परमजं सर्वत्रगं सुस्थिरं सर्वज्ञं प्रतिबोधमात्रममलं पूर्णं गुणैरच्युतैः । विश्वोत्पत्तिलयस्थितिप्रमितिसन्मोक्षे परं कारणं प्रेष्ठं मे सततं प्रियात् प्रियतमं नित्यं सदोपास्महे ॥

यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् । वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो

यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥

हनुशब्दो ज्ञानवाची हनुमान् मतिशब्दितः ।

रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥ भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृतः । ऋगाद्या इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥ प्रोक्ताः सप्तशिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृताः । मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥ मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुतीतनुः ।

इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ॥ यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च

साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।

हनुमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥ पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः । पूर्णप्रज्ञस्तथाऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥ दशेति सर्वमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते । प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥ आसमन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् । असत्यमप्रतिष्ठं तु जगदेतदनीश्वरम् ॥ वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति । येन विष्णोर्हि वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥ ईशानाशः सूरयश्च निगूढाभिर्गुणोक्तिभिः । त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥ येषां हि परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।

स्वयं तु ब्रह्मसंज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः॥ इति च ॥

पूर्णानन्दगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।

अमन्दानन्दसांद्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥

इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये अष्टमोऽध्यायः ॥

@@ Line 3: / Line 3: @@
 | chapter_num  = 6
 | title        = पञ्चमब्राह्मणम्
-}}
+}}{{VerseBlock
-{{VerseBlock
 | verse_id      = BR_C06_S05_V01
 | document_id   = BR
@@ Line 134: / Line 133: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 पञ्चाग्निविद्यया चैव तथैव प्राणविद्यया ।
-              प्रजातिकर्मणा चैव तथा ज्ञानप्रदानतः ॥
+प्रजातिकर्मणा चैव तथा ज्ञानप्रदानतः ॥
-              आचार्यवंशविज्ञानाद्यः पूज्यः पुरुषोत्तमः ।
+आचार्यवंशविज्ञानाद्यः पूज्यः पुरुषोत्तमः ।
-              सर्वान्तर्यामिको नित्यो नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति सद्भावे ।
+सर्वान्तर्यामिको नित्यो नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति सद्भावे ।
 }}
@@ Line 146: / Line 144: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 नित्यानन्दमनौपमं परमजं सर्वत्रगं सुस्थिरं सर्वज्ञं प्रतिबोधमात्रममलं पूर्णं गुणैरच्युतैः ।
-              विश्वोत्पत्तिलयस्थितिप्रमितिसन्मोक्षे परं कारणं प्रेष्ठं मे सततं प्रियात् प्रियतमं नित्यं सदोपास्महे ॥
+विश्वोत्पत्तिलयस्थितिप्रमितिसन्मोक्षे परं कारणं प्रेष्ठं मे सततं प्रियात् प्रियतमं नित्यं सदोपास्महे ॥
 }}
@@ Line 156: / Line 153: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
-              बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
+बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
-              वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो
+वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो
-              यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥
+यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥
 }}
@@ Line 168: / Line 164: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 हनुशब्दो ज्ञानवाची हनुमान् मतिशब्दितः ।
-              रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
+रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
-              भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृतः ।
+भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृतः ।
-              ऋगाद्या इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥
+ऋगाद्या इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥
-              प्रोक्ताः सप्तशिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृताः ।
+प्रोक्ताः सप्तशिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृताः ।
-              मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥
+मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥
-              मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुतीतनुः ।
+मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुतीतनुः ।
-              इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ॥ यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च
+इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ॥ यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च
 }}
@@ Line 184: / Line 179: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।
-              हनुमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
+हनुमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
-              पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
+पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
-              पूर्णप्रज्ञस्तथाऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥
+पूर्णप्रज्ञस्तथाऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥
-              दशेति सर्वमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।
+दशेति सर्वमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।
-              प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥
+प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥
-              आसमन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।
+आसमन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।
-              असत्यमप्रतिष्ठं तु जगदेतदनीश्वरम् ॥
+असत्यमप्रतिष्ठं तु जगदेतदनीश्वरम् ॥
-              वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।
+वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।
-              येन विष्णोर्हि वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥
+येन विष्णोर्हि वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥
-              ईशानाशः सूरयश्च निगूढाभिर्गुणोक्तिभिः ।
+ईशानाशः सूरयश्च निगूढाभिर्गुणोक्तिभिः ।
-              त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
+त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
-              येषां हि परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।
+येषां हि परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।
-              स्वयं तु ब्रह्मसंज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः॥ इति च ॥
+स्वयं तु ब्रह्मसंज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः॥ इति च ॥
 }}
@@ Line 206: / Line 200: @@
 | id       = BR_C06_S05_V04_B01
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 पूर्णानन्दगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।
-              अमन्दानन्दसांद्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥
+अमन्दानन्दसांद्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥
-              इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये अष्टमोऽध्यायः ॥
+इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये अष्टमोऽध्यायः ॥
 }}
 [[Category:Bruhadaranyaka]]