Bhagavatatatparyanirnaya/C10/S1: Difference between revisions

Revision as of 16:47, 9 April 2026

स्वप्ने यथा पश्यति देहमीदृशंमनोरथेनाभिनिविष्टचेतनः ।

स्वप्ने यथा दृष्टश्रुतस्मृत्यनुसारि देहं प्राप्नोति । अपस्मृतिर्मृतः । पूर्वदेह-स्मरणाभावात् । अनभिमानतः ॥ ४१ ॥

यतो यतो धावति दैवचोदितंमनो विकारात्मकमात्मपञ्चसु ।

यतो यतः । यत्र यत्र मनो धावत्यात्मपञ्चानां मध्ये तत्र तत्र तेन दैवेन सह जायते गुणानुबद्धः सन् ।

'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च । यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥ स्वगुणस्यानुसारेण सत्वादिविनिबन्धनः॥ इति गारुडे । 'देवादित्वं योग्यतया तत्सकाशस्त्वनुस्मृतेः । श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥ विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि ।

त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥

ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेष्वदःसमीरवेगानुगतं विभाव्यते ।

तस्मान्न कस्यचिद् द्रोहमाचरेत् स तथाविधः ।आत्मनः क्षेममन्विच्छन् द्रोग्धुर्वै परतो भयम् ॥ ४४ ॥

विभाव्यते विविधं भाव्यते । स्वमायारचितेषु विष्णुमायारचितेषु । रागानुगतः पुमान् जीवो विविधं मुह्यति ।

'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः । वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥ एवं विष्ण्विच्छया जातगुणेषु प्रतिबिम्बितः । छिन्नो भिन्नो मृतोऽस्मीति बहुधा प्रतिपद्यते ॥ तदेव च दृढीभूत उदके निःशरावके । छेदभेदादि नाप्नोति निश्चलं प्रतिबिम्बितम् ॥ एवं गुणैर्विमुक्तस्तु जीवो नाप्नोति दुःखिताम् । शराववद्गुणाः प्रोक्ता अज्ञानं तु द्रवत्ववत् ॥ दृढीभूतोदवज्जीवस्तज्ज्ञानं प्रतिबिम्बवत् । नित्यान्तःकरणं चैव प्रतिबिम्बश्च तद्गतः ॥ द्वयमेव विमुक्तस्य न किञ्चिज्जडमिष्यते । सूर्यकान्तादिवत्तस्य स्वरूपं द्वयमप्युत ॥ तस्मान्न हन्तुं शक्योऽसौ केनचिज्जीव आत्मवान् । तस्मात्स्वजीवनार्थाय न परद्रोहमाचरेत् ॥ हन्यते चाज्ञभावेन परेषां द्रोहमाचरन्॥ इति तन्त्रभागवते ॥ 'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् । विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥

'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यतेइति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥

अग्नेर्यथा दारुवियोगयोगयो-रदृष्टतोऽन्यन्न निमित्तमस्ति ।

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये दशमस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥

कुण्डादिस्थाग्नेर्दारुयोगादौ स्वतः प्रवृत्त्यभावात् ।

'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् ।

देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा॥ इति वामने ॥ ५१ ॥

@@ Line 3: / Line 3: @@
 | chapter_num  = 10
 | title        = प्रथमोऽध्यायः
-}}
+}}{{VerseBlock
-{{VerseBlock
 | verse_id      = BTN_C10_S01_V41
 | document_id   = BTN
@@ Line 20: / Line 19: @@
 | id       = BTN_C10_S01_V41_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 स्वप्ने यथा दृष्टश्रुतस्मृत्यनुसारि देहं प्राप्नोति । अपस्मृतिर्मृतः । पूर्वदेह-स्मरणाभावात् । अनभिमानतः ॥ ४१ ॥
@@ Line 41: / Line 39: @@
 | id       = BTN_C10_S01_V42_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-यतो यतः । यत्र यत्र मनो धावत्यात्मपञ्चानां मध्ये तत्र तत्र तेन दैवेन सह जायते गुणानुबद्धः सन् ।'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च ।यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥स्वगुणस्यानुसारेण सत्वादिविनिबन्धनः''॥ इति गारुडे ।'देवादित्वं योग्यतया तत्सकाशस्त्वनुस्मृतेः ।श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि ।त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता''॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥
+यतो यतः । यत्र यत्र मनो धावत्यात्मपञ्चानां मध्ये तत्र तत्र तेन दैवेन सह जायते गुणानुबद्धः सन् ।
+'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च ।
+यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥
+स्वगुणस्यानुसारेण सत्वादिविनिबन्धनः''॥ इति गारुडे ।
+'देवादित्वं योग्यतया तत्सकाशस्त्वनुस्मृतेः ।
+श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥
+विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि ।
+त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता''॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥
 }}
@@ Line 71: / Line 75: @@
 | id       = BTN_C10_S01_V44_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-विभाव्यते विविधं भाव्यते । स्वमायारचितेषु विष्णुमायारचितेषु । रागानुगतः पुमान् जीवो विविधं मुह्यति ।'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः ।वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥एवं विष्ण्विच्छया जातगुणेषु प्रतिबिम्बितः ।छिन्नो भिन्नो मृतोऽस्मीति बहुधा प्रतिपद्यते ॥तदेव च दृढीभूत उदके निःशरावके ।छेदभेदादि नाप्नोति निश्चलं प्रतिबिम्बितम् ॥एवं गुणैर्विमुक्तस्तु जीवो नाप्नोति दुःखिताम् ।शराववद्गुणाः प्रोक्ता अज्ञानं तु द्रवत्ववत् ॥दृढीभूतोदवज्जीवस्तज्ज्ञानं प्रतिबिम्बवत् ।नित्यान्तःकरणं चैव प्रतिबिम्बश्च तद्गतः ॥द्वयमेव विमुक्तस्य न किञ्चिज्जडमिष्यते ।सूर्यकान्तादिवत्तस्य स्वरूपं द्वयमप्युत ॥तस्मान्न हन्तुं शक्योऽसौ केनचिज्जीव आत्मवान् ।तस्मात्स्वजीवनार्थाय न परद्रोहमाचरेत् ॥हन्यते चाज्ञभावेन परेषां द्रोहमाचरन्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् ।विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यते''इति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥
+विभाव्यते विविधं भाव्यते । स्वमायारचितेषु विष्णुमायारचितेषु । रागानुगतः पुमान् जीवो विविधं मुह्यति ।
+'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः ।
+वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥
+एवं विष्ण्विच्छया जातगुणेषु प्रतिबिम्बितः ।
+छिन्नो भिन्नो मृतोऽस्मीति बहुधा प्रतिपद्यते ॥
+तदेव च दृढीभूत उदके निःशरावके ।
+छेदभेदादि नाप्नोति निश्चलं प्रतिबिम्बितम् ॥
+एवं गुणैर्विमुक्तस्तु जीवो नाप्नोति दुःखिताम् ।
+शराववद्गुणाः प्रोक्ता अज्ञानं तु द्रवत्ववत् ॥
+दृढीभूतोदवज्जीवस्तज्ज्ञानं प्रतिबिम्बवत् ।
+नित्यान्तःकरणं चैव प्रतिबिम्बश्च तद्गतः ॥
+द्वयमेव विमुक्तस्य न किञ्चिज्जडमिष्यते ।
+सूर्यकान्तादिवत्तस्य स्वरूपं द्वयमप्युत ॥
+तस्मान्न हन्तुं शक्योऽसौ केनचिज्जीव आत्मवान् ।
+तस्मात्स्वजीवनार्थाय न परद्रोहमाचरेत् ॥
+हन्यते चाज्ञभावेन परेषां द्रोहमाचरन्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥
+'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् ।
+विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥
+'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यते''इति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥
 }}
@@ Line 100: / Line 121: @@
 | id       = BTN_C10_S01_V49_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-कुण्डादिस्थाग्नेर्दारुयोगादौ स्वतः प्रवृत्त्यभावात् ।'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् ।देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा''॥ इति वामने ॥ ५१ ॥
+कुण्डादिस्थाग्नेर्दारुयोगादौ स्वतः प्रवृत्त्यभावात् ।
+'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् ।
+देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा''॥ इति वामने ॥ ५१ ॥
 }}
 [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]