Bhagavatatatparyanirnaya/C6/S16: Difference between revisions

← Older edit Newer edit →

Revision as of 16:47, 9 April 2026

एष नित्योऽव्ययः सूक्ष्म एकः सर्वाश्रयः स्वदृक् ।आत्ममायागुणैर्विश्वमात्मानं सृजते प्रभुः ॥ ९ ॥

एष नित्योऽव्ययः ।

'अनित्यसम्बन्धयुताः पित्राद्या नित्ययुग्घरिः॥ इति च ।

आत्मानं चावताररूपेण सृजते ॥ ९ ॥

नादत्त आत्मा हि गुणं न दोषं न क्रियाफलम् ।उदासीन इवासीनः परावरदृगीश्वरः ॥ ११ ॥

'भोक्ता सद्गुणभोक्तृत्वान्न भोक्ता तदवृद्धितः । अचिन्त्यशक्तितस्तच्च युज्यते परमेशितुः॥ इति च ॥ ११ ॥

वचस्युपरते प्राप्यो य एको मनसा सह ।अनामरूपचिन्मात्रः सोऽव्ययः सदसत्परः ॥२१॥

बाह्यमनस्युपरते चिन्मात्रमनसा सह प्राप्यः ॥ २१ ॥

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यप्येति जायते ।मृन्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः ॥ २२ ॥

मृन्मयेष्विव मृज्जातिः ।

'पृथिवी पर्वताश्चैव मृन्मयाः समुदीरिताः ।

तेषु मृज्जातयः सर्वे जायन्ते स्थावरादयः॥ इति च ॥ २२ ॥

ततः कतिपयाहोभिर्विद्ययेद्धमनोगतिः ।जगाम देवदेवस्य शेषस्य चरणान्तिकम् ॥ २९ ॥

'अन्यान्तर्यामिणं विष्णुमुपास्यान्यसमीपगः । भवेद्योग्यतया तस्य पदं वा प्राप्नुयान्नरः॥ इति नारदीये ॥ २९ ॥

तद्दर्शनध्वस्तसमस्तकिल्बिषः स्वच्छामलान्तःकरणोऽभ्ययान्मुहुः ।प्रवृद्धभक्त्याऽऽप्रणयाश्रुलोचनः

अनेन प्रकारेण मुहुस्तत्सकाशमभ्ययात् ।

'शेषान्तर्यामिणं विष्णुं चित्रकेतुरुपास्य तु ।

शेषाविष्टहरेश्चापि वरान्प्राप्याप तद्गतिम्॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ३१ ॥

अहं वै सर्वभूतानि भूतात्मा भूतभावनः ।शब्दब्रह्म परं ब्रह्म ममोभे शाश्वती तनू ॥ ५१ ॥

'हरिस्तु सर्वभूतानि तदन्तर्याम्यपेक्षया ।

तिङ्पदान्यपि सर्वाणि सुप्पदानि तथैव च ।

तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते मुख्यवृत्त्या विशेषतः॥ इति च ॥ ५१ ॥

लोकेऽविततमात्मानं लोकं चात्मनि सन्ततम् ।उभयं च मया व्याप्तं मयि चैवोभयं कृतम् ॥ ५२ ॥

लोकं चात्मनि सन्ततं वासनारूपेण ॥ ५२ ॥

एवं जागरणादीनि जीवस्थानानि चात्मनः ।मायामात्राणि विज्ञाय तद्द्रष्टारं परं स्मरेत् ॥ ५४ ॥

मायामात्राणि प्रकृतिनिर्मितानि ॥ ५४ ॥

उभयं स्मरतः पुंसः प्रस्वापप्रतिबोधयोः ।अन्वेति व्यतिरिच्येत तज्ज्ञानं ब्रह्म तत् परम् ॥ ५६ ॥

प्रतिबोधेऽन्वेति स्वयमपि प्रतिबुद्धः । सुप्तावस्वपन्व्यतिरिच्येत ॥ ५६ ॥

यद्येष विस्मृतः पुंसो मद्भावो भिन्न आत्मनः ।ततः संसार एतस्य देहाद् देहो मृतेर्मृतिः ॥ ५७ ॥

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये षष्ठस्कन्धे षोडशोऽध्यायः ॥

'सर्वभिन्नं परात्मानं विस्मरन्संसरेदिह । अभिन्नं संस्मरन्याति तमो नास्त्यत्र संशयः॥ इति च ॥ ५७ ॥

@@ Line 3: / Line 3: @@
 | chapter_num  = 6
 | title        = षोडशोऽध्यायः
-}}
+}}{{VerseBlock
-{{VerseBlock
 | verse_id      = BTN_C06_S16_V09
 | document_id   = BTN
@@ Line 18: / Line 17: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V09_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-एष नित्योऽव्ययः ।'अनित्यसम्बन्धयुताः पित्राद्या नित्ययुग्घरिः''॥ इति च ।आत्मानं चावताररूपेण सृजते ॥ ९ ॥
+एष नित्योऽव्ययः ।
+'अनित्यसम्बन्धयुताः पित्राद्या नित्ययुग्घरिः''॥ इति च ।
+आत्मानं चावताररूपेण सृजते ॥ ९ ॥
 }}
@@ Line 37: / Line 37: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V11_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'भोक्ता सद्गुणभोक्तृत्वान्न भोक्ता तदवृद्धितः ।अचिन्त्यशक्तितस्तच्च युज्यते परमेशितुः''॥ इति च ॥ ११ ॥
+'भोक्ता सद्गुणभोक्तृत्वान्न भोक्ता तदवृद्धितः ।
+अचिन्त्यशक्तितस्तच्च युज्यते परमेशितुः''॥ इति च ॥ ११ ॥
 }}
@@ Line 56: / Line 56: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V21_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 बाह्यमनस्युपरते चिन्मात्रमनसा सह प्राप्यः ॥ २१ ॥
@@ Line 75: / Line 74: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V22_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-मृन्मयेष्विव मृज्जातिः ।'पृथिवी पर्वताश्चैव मृन्मयाः समुदीरिताः ।तेषु मृज्जातयः सर्वे जायन्ते स्थावरादयः''॥ इति च ॥ २२ ॥
+मृन्मयेष्विव मृज्जातिः ।
+'पृथिवी पर्वताश्चैव मृन्मयाः समुदीरिताः ।
+तेषु मृज्जातयः सर्वे जायन्ते स्थावरादयः''॥ इति च ॥ २२ ॥
 }}
@@ Line 94: / Line 94: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V29_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'अन्यान्तर्यामिणं विष्णुमुपास्यान्यसमीपगः ।भवेद्योग्यतया तस्य पदं वा प्राप्नुयान्नरः''॥ इति नारदीये ॥ २९ ॥
+'अन्यान्तर्यामिणं विष्णुमुपास्यान्यसमीपगः ।
+भवेद्योग्यतया तस्य पदं वा प्राप्नुयान्नरः''॥ इति नारदीये ॥ २९ ॥
 }}
@@ Line 114: / Line 114: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V31_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-अनेन प्रकारेण मुहुस्तत्सकाशमभ्ययात् ।'शेषान्तर्यामिणं विष्णुं चित्रकेतुरुपास्य तु ।शेषाविष्टहरेश्चापि वरान्प्राप्याप तद्गतिम्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ३१ ॥
+अनेन प्रकारेण मुहुस्तत्सकाशमभ्ययात् ।
+'शेषान्तर्यामिणं विष्णुं चित्रकेतुरुपास्य तु ।
+शेषाविष्टहरेश्चापि वरान्प्राप्याप तद्गतिम्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ३१ ॥
 }}
@@ Line 133: / Line 134: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V51_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'हरिस्तु सर्वभूतानि तदन्तर्याम्यपेक्षया ।तिङ्पदान्यपि सर्वाणि सुप्पदानि तथैव च ।तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते मुख्यवृत्त्या विशेषतः''॥ इति च ॥ ५१ ॥
+'हरिस्तु सर्वभूतानि तदन्तर्याम्यपेक्षया ।
+तिङ्पदान्यपि सर्वाणि सुप्पदानि तथैव च ।
+तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते मुख्यवृत्त्या विशेषतः''॥ इति च ॥ ५१ ॥
 }}
@@ Line 152: / Line 154: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V52_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 लोकं चात्मनि सन्ततं वासनारूपेण ॥ ५२ ॥
@@ Line 171: / Line 172: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V54_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 मायामात्राणि प्रकृतिनिर्मितानि ॥ ५४ ॥
@@ Line 190: / Line 190: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V56_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 प्रतिबोधेऽन्वेति स्वयमपि प्रतिबुद्धः । सुप्तावस्वपन्व्यतिरिच्येत ॥ ५६ ॥
@@ Line 217: / Line 216: @@
 | id       = BTN_C06_S16_V57_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'सर्वभिन्नं परात्मानं विस्मरन्संसरेदिह ।अभिन्नं संस्मरन्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ ५७ ॥
+'सर्वभिन्नं परात्मानं विस्मरन्संसरेदिह ।
+अभिन्नं संस्मरन्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ ५७ ॥
 }}
 [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]