Bhagavatatatparyanirnaya/C5/S18

विश्वोद्भवस्थाननिरोधकर्म तेह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृतम् ।

'अप्रयासेन कर्तृत्वमकर्तृत्वमिहोच्यते । महाशक्तित्वतस्तच्च युज्यते परमस्य तु॥ इति तन्त्रसारे ॥ ५ ॥

केतुमाले भगवान्कामदेवस्वरूपेणास्ते लक्ष्म्याः प्रियचिकीर्षया प्रजापतेर्दुहितॄणां च तद्वर्षपतीनां पुरुषायुषाऽहोरात्रपरिसङ्ख्यानानां यासां गर्भा महापुरुषमहास्त्रतेजसोद्वेजितमनसां विध्वस्ता व्यसवः संवत्सरान्ते निपतन्ति ॥ १५ ॥

तद्भगवतो मायामयं रूपं परमसमाधियोगेन रमादेवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेर्दुहितृभिरुपेताऽहस्सु तद्भर्तृभिरुपेतोपास्ते । इदं चोदाहरति ॥ १७ ॥

'कामदेवस्थितं विष्णुमुपास्ते श्री रतिस्थिता ।

कामदेवं रतिश्चापि विष्णोस्तु प्राकृतां तनुम्॥

इति ब्रह्माण्डे ॥ १५,१७ ॥

यं लोकपालाः किल मत्सरज्वराहित्वा यतन्तोऽपि पृथक्समेत्य च ।

'स्पर्धन्त इव देवास्तु हरिणा यत्र कुत्रचित् । हरेरेवाज्ञया क्वापि दैत्यावेशादथापि वा॥ इति च ॥ २७ ॥

यद्रूपमेतन्निजमाययाऽर्पितंअर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् ।

उपलम्भनादयथा । यथा दृष्टं तथा न तिष्ठत्यन्यथाभवतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥

जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भिजंचराचरं देवर्षिपितृभूतभेदम् ।

'सर्वान्तर्यामिकत्वात्तु सर्वनामा हरिः स्वयम् । न तु सर्वस्वरूपत्वाद्रूपत्वमुपचारतः॥ इति च ॥ ३२ ॥

यस्मिन्नसंख्येयविशेषनाम-रूपाकृतौ कविभिः कल्पितेयम् ।

दशावतार इत्यादिसङ्ख्या विनीयते विशेषेण नीयते तज्ज्ञानं तद्रूपमेव हि ॥ ३३ ॥

यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितोगुणेषु योनिष्विव जातवेदसम् ।

क्रियार्थैर्यज्ञाद्यर्थैरिन्द्रादिनामभिरीरितात्मने ॥ ३६ ॥

द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि-र्मायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने ।

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये पञ्चमस्कन्धे अष्टादशोऽध्यायः ॥

मायागुणैः तदिच्छानुसारिभिः ।

'द्रव्येशः शङ्करः प्रोक्तः क्रियेशो गरुडः स्मृतः ।

कारणेशस्तथा ब्रह्मा वायुराधारपः स्मृतः॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥