Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S4: Difference between revisions

← Older edit Newer edit →

Revision as of 16:45, 9 April 2026

तस्य पुत्रो महायोगी समदृक् निर्विकल्पकः ।एकान्तगतिरुन्निद्रो गूढो मूढ इवेयते ॥ ४ ॥

निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः ।

'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् ।

पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥

सूत उवाच—द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये ।

तृतीये द्वापरे युगे पर्यवसानं प्राप्ते सति ॥ १३ ॥

दुर्भगांश्च जनान् वीक्ष्य मुनिर्दिव्येन चक्षुसा ।सर्ववर्णाश्रमाणां यद् दध्यौ चिरममोघदृक् ॥ १७ ॥

नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया–

'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् ।

प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च। इति कौर्मे ॥ १७ ॥

स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां त्रयी न श्रुतिगोचरा ।कर्मश्रेयसि मूढानां श्रेय एवं भवेदिह ।

'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये । त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्। इति स्कान्दे ॥२४॥

एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः ।सर्वात्मकेनाऽपि यदा नातुष्यद् हृदयं ततः ॥ २५ ॥

नातिप्रसन्नहृदयः सरस्वत्यास्तटे शुचौ ।वितर्कयन् विविक्तस्थ इदं चोवाच धर्मवित् ॥ २६ ॥

अतोषोऽनलम्बुद्धिः ।

'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणःइति मात्स्ये । अप्रसादश्च स एव ।

'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्इति च ॥२५,२६॥

धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरवोऽग्नयः ।मानिता निर्व्यलीकेन गृहीतं चानुशासनम् ॥ २७ ॥

आचारापेक्षया धृतव्रतत्वादिपरिपूर्णस्य ॥ २७ ॥

अथापि बत मे दैह्यो ह्यात्मा चैवाऽत्मना विभुः ।असम्पन्न इवाऽभाति ब्रह्मवर्चस्विसत्तमः ॥ २९ ॥

दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः ।

'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन । देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥ सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः । ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः॥ इति महासंहितायाम् ।

अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥

किं वा भागवता धर्मा न प्रायेण निरूपिताः ।प्रियाः परमहंसानां त एव ह्यच्युतप्रियाः ॥ ३० ॥

पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः ।

'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् ।

उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥

तस्यैवं खिन्नमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यतः ।कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रमं प्रागुदाहृतम् ॥ ३१ ॥

खेदोऽनलम्बुद्धिः ।

'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च । अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः। इति ब्राह्मे ।

मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥

@@ Line 3: / Line 3: @@
 | chapter_num  = 1
 | title        = चतुर्थोऽध्यायः
-}}
+}}{{VerseBlock
-{{VerseBlock
 | verse_id      = BTN_C01_S04_V04
 | document_id   = BTN
@@ Line 18: / Line 17: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V04_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः ।'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् ।पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥
+निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः ।
+'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् ।
+पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥
 }}
@@ Line 38: / Line 38: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V13_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 तृतीये द्वापरे युगे पर्यवसानं प्राप्ते सति ॥ १३ ॥
@@ Line 57: / Line 56: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V17_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया–'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् ।प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥
+नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया–
+'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् ।
+प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥
 }}
@@ Line 77: / Line 77: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V24_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये ।त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥
+'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये ।
+त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥
 }}
@@ Line 105: / Line 105: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V26_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-अतोषोऽनलम्बुद्धिः ।'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये ।अप्रसादश्च स एव ।'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥
+अतोषोऽनलम्बुद्धिः ।
+'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये ।
+अप्रसादश्च स एव ।
+'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥
 }}
@@ Line 124: / Line 126: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V27_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 आचारापेक्षया धृतव्रतत्वादिपरिपूर्णस्य ॥ २७ ॥
@@ Line 143: / Line 144: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V29_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः ।'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ।देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः ।ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् ।अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥
+दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः ।
+'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
+देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥
+सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः ।
+ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् ।
+अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥
 }}
@@ Line 162: / Line 167: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V30_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः ।'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् ।उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥
+पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः ।
+'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् ।
+उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥
 }}
@@ Line 181: / Line 187: @@
 | id       = BTN_C01_S04_V31_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-खेदोऽनलम्बुद्धिः ।'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च ।अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे ।मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥
+खेदोऽनलम्बुद्धिः ।
+'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च ।
+अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे ।
+मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥
 }}