Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S1: Difference between revisions

From Grantha
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 4: Line 4:
| title        = प्रथमोऽध्यायः
| title        = प्रथमोऽध्यायः
}}
}}
== प्रथमोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V01
| verse_id      = BTN_C03_S01_V01
Line 22: Line 20:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदा त्वयं मन्त्रकृद् वो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रपुरं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥
| verse_line1  = यदा त्वयं मन्त्रकृद् वो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रपुरं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 54: Line 53:
| verse_line3  = न वारयामास नृपः स्नुषाया
| verse_line3  = न वारयामास नृपः स्नुषाया
| verse_line4  = और्हरन्त्याः कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥
| verse_line4  = और्हरन्त्याः कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 85: Line 85:
| verse_line3  = संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन्
| verse_line3  = संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन्
| verse_line4  = सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥
| verse_line4  = सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 105: Line 106:
| verse_line3  = प्रत्यङ्कमुख्याङ्कितमन्दिराणि
| verse_line3  = प्रत्यङ्कमुख्याङ्कितमन्दिराणि
| verse_line4  = यद्दर्शनात् कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥
| verse_line4  = यद्दर्शनात् कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 125: Line 127:
| verse_line3  = आसात उर्व्याः कुशलं विधाय
| verse_line3  = आसात उर्व्याः कुशलं विधाय
| verse_line4  = कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥
| verse_line4  = कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 145: Line 148:
| verse_line3  = यो वै स्वसॄणां पितृवद् ददाति
| verse_line3  = यो वै स्वसॄणां पितृवद् ददाति
| verse_line4  = वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥
| verse_line4  = वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 165: Line 169:
| verse_line3  = यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो
| verse_line3  = यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो
| verse_line4  = नृपासनाधिं परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥
| verse_line4  = नृपासनाधिं परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 185: Line 190:
| verse_line3  = यस्याङ्घ्रिपातं रणभूर्न सेहे
| verse_line3  = यस्याङ्घ्रिपातं रणभूर्न सेहे
| verse_line4  = मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥
| verse_line4  = मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 205: Line 211:
| verse_line3  = न त्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं
| verse_line3  = न त्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं
| verse_line4  = परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥
| verse_line4  = परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}



Revision as of 06:55, 9 April 2026

श्रीशुक उवाच–एवमेतत् पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल ।


यदा त्वयं मन्त्रकृद् वो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रपुरं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥


'युद्धकाले तु विदुरस्तीर्थयात्रां गतोऽपि सन् ।प्राय आस्ते गजपुरे पाण्डवानां व्यपेक्षया॥इति स्कान्दे ॥ १,२ ॥
श्रीशुक उवाच–यदा तु राजा स्वसुतानसाधून्


यदा सभायां कुरुदेवदेव्याःकेशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् ।


यदा ददाह । यदा केशाभिमर्शः प्राप्त इति यदाशब्दो हेत्वर्थः । 'यदा तदेति हेत्वर्थे कालार्थे चापि भण्यते। इत्यभिधानम् ॥ ६,७ ॥
इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षंकालेन यावद् गतवान् प्रभासम् ।


तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिंवनं यथा वेणुजवह्निनाऽऽश्रयम् ।


सुहृद्विनष्टिं यदुकुलविनष्टिमेष्याम् ।'विदुरस्तु प्रभासस्थः शापं सङ्क्षेपतोऽशृृणोत् ।यदूनां विस्तरात्पश्चादुद्धवाद्यमुनामनु॥ इति स्कान्दे ।भारतविरोधाच्चान्यथा ॥ २०,२१ ॥
अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैःकृतानि नानायतनानि विष्णोः ।


प्रत्यङ्कमुख्यो विष्णुः ।'ब्रह्मा प्रत्यङ्कवान् विष्णुः सम्यग्लक्षणवत्तमःइति तन्त्रमालायाम् ॥२३॥
कच्चित् पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य-पद्मानुवृत्त्येह कलावतीर्णौ ।


'पद्मो ब्रह्मा समुद्दिष्टः पद्मा श्रीरपि चोच्यतेइति ब्राह्मे ।'लोकानां सुखकर्तृत्वमपेक्ष्य कुशलं विभोः ।पृच्छ्यते सततानन्दात्कथं तस्यैव पृच्छ्यते। इति पाद्मे ॥ २६ ॥
कच्चित् कुरूणां परमः सुहृन्नोभामः स आस्ते सुखमङ्ग शौरिः ।


वरतर्पणेन भर्तृतर्पणेन ॥ २७ ॥
कच्चित् सुखं सात्वतवृष्णिभोज-दाशार्हकाणामधिपः सः आस्ते ।


'आधिर्मनोवरूथं च आत्मा स्वमिति चोच्यतेइत्यभिधानम् ॥ २९ ॥
किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षीभीमोऽहिवद् दीर्घतमं व्यमुञ्चत् ।


अघं व्यमुञ्चत् । पुनरपराधबुद्धिं हित्वाऽऽस्ते ॥ ३७ ॥
अजस्य जन्मोत्पथनाशनायकर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् ।


॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥
'न देहयोगो हि जनिर्विष्णोर्व्यक्तिर्जनिः स्मृताइत्याग्नेये ।'हरिः कर्ताऽप्यकर्तेति फलाभावेन भण्यतेइति च ॥ ४४ ॥