Bhagavatatatparyanirnaya/C4/S7

सप्तमोऽध्यायः

उपलभ्य पुरैवैतद् भगवानब्जसम्भवः ।नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतुः ॥ ३ ॥

त्रिमूर्तिगेन रूपेण नारायणो नाययौ ॥

नाहं न यज्ञो न च यूयमन्येये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् ।

यज्ञ इन्द्रः ।'यज्ञो यज्ञपतिस्त्विन्द्रः पुरुहूतः पुरुष्टुतः। इत्यभिधानम् ।तस्यात्मतन्त्रस्य । तस्य विष्णोर्मनोवशस्य ।'नाहं नेन्द्रो न चैवान्ये यत्तत्त्वं न विदुः परम् ।तस्य विष्णोर्वशे रुद्रो मम वायोरथापि वा ।नान्यस्य कस्यचित्पुंसस्तस्येत्थं वः कुतः कृतम्॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥

तस्मिन् महायोगमये मुमुक्षुशरणे सुराः ।ददृशुः शिवमासीनं त्यक्तामर्षमिवान्तकम् ॥ ३३ ॥

'मुमुक्षवो ब्रह्मणश्च शिवादिन्द्रादिभिस्तथा ।श्रुत्वा ज्ञानं परं गुह्यं मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह॥ इति कौर्मे ॥ ३३ ॥

स तूपलभ्यागतमात्मयोनिंसुरासुरेशैरभिवन्दिताङ्घ्रि ।

महत्तमः तेजस्वितमः अर्कस्य सकाशादपि ।'तेजोऽर्थ उत्तमार्थे च पूज्यार्थे च प्रयुज्यते ।महच्छब्दो महःशब्दो मान्यशब्दस्तथैव च॥ इति शब्दनिर्णये ॥४०॥

ब्रह्मोवाच–जाने त्वामीश विश्वस्य जगतो योनिबीजयोः ।

अन्तर्याम्यपेक्षया शक्तेः शिवस्य च परमिति ।'क्रियन्ते स्तुतयोऽन्यत्र तदन्तर्याम्यपेक्षया ।न जीवेषु गुणाः पूर्णा यथायोग्या हि तद्गताः॥ इति ब्राह्मे ॥४२॥

त्वमेव भगवन्नेतच्छिवशक्त्योः स्वरूपयोः ।विश्वं सृजसि पास्यत्सि क्रीडयोर्णपदो यथा ॥ ४३ ॥

'तद्वशत्वात्स्वरूपं तु विष्णोः सर्वमुदीर्यते ।स्वरूपं स च सर्वत्र बिम्बत्वादेव तूच्यते ॥साक्षात्स्वरूपं मत्स्याद्या विष्णोर्नान्यत्कथञ्चन ।तस्मादन्यगता दोषा न तस्मिन् पुरुषोत्तमे॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ४३ ॥

त्वमेव धर्मार्थदुघाऽभिपत्तयेदक्षेण सूत्रेण विसर्जिताध्वरः ।

अभिपत्तये प्रतीकाराय । सूत्रेण दोषसूचकेन ॥ ४४ ॥

न वै सतां त्वच्चरणार्पितात्मनांभूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव ।

तव त्वाम् । 'चतुर्षु षष्ठीइति सूत्रात् ॥'विष्ण्वधीना जगत्सत्ता प्रतीतिश्चेष्टितं गतिः ।इति यन्नियतं ज्ञानमपृथग्दर्शनं स्मृतम् ॥मिथ्याज्ञानं पृथग्ज्ञानमिति वेदविदो विदुः ।यथैवार्थस्तथाज्ञानमपृथग्दृष्टिरुच्यते॥ इति गारुडे ॥ ४६ ॥

येऽस्मिन् यदा पुष्करनाभमाययादुर्लङ्ध्यया स्पृष्टधियः पृथग्दृशः ।

यदा यस्मात् ।'हृदयस्य द्रवीभावस्त्वनुकम्पेति कथ्यते ।उपकारं कर्तुमिच्छा कृपेत्याहुर्मनीषिणः॥ इति शब्दनिर्णये ॥४८॥

भवान् हि पुंसः परमस्य माययादुरन्तयाऽस्पृष्टमतिः समस्तदृक् ।

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥

मायया विष्ण्वधीनया बन्धकशक्त्या ।'विष्णुमाया हरेरिच्छा बन्धशक्तिश्च तद्वशा ।सर्वत्रगा हरेरिच्छा बन्धशक्तिर्ज्ञवर्जिता॥ इति शब्दनिर्णये ॥४९॥