Bruhadaranyaka/C6/S5: Difference between revisions

Newer edit →

Revision as of 05:37, 8 April 2026

पञ्चमब्राह्मणम्

अथ वंशः पौतिमाषीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात्कात्यायनीपुत्रो गौतमीपुत्रात्

आत्रेयीपुत्रात् आत्रेयीपुत्रोगौतमीपुत्रात् गौतमीपुत्रः

याज्ञवल्क्याद् याज्ञवल्क्यःउद्दालकाद् उद्दालकः

समानमा सांजीवीपुत्रात्सांजीवीपुत्रो माण्डूकायनेः

Template:AuthorNote

पञ्चाग्निविद्यया चैव तथैव प्राणविद्यया ।

             प्रजातिकर्मणा चैव तथा ज्ञानप्रदानतः ॥
             आचार्यवंशविज्ञानाद्यः पूज्यः पुरुषोत्तमः ।

सर्वान्तर्यामिको नित्यो नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति सद्भावे ।

नित्यानन्दमनौपमं परमजं सर्वत्रगं सुस्थिरं सर्वज्ञं प्रतिबोधमात्रममलं पूर्णं गुणैरच्युतैः । विश्वोत्पत्तिलयस्थितिप्रमितिसन्मोक्षे परं कारणं प्रेष्ठं मे सततं प्रियात् प्रियतमं नित्यं सदोपास्महे ॥

यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

             बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
             वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो

यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥

हनुशब्दो ज्ञानवाची हनुमान् मतिशब्दितः ।

             रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
             भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृतः ।
             ऋगाद्या इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥
             प्रोक्ताः सप्तशिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृताः ।
             मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥
             मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुतीतनुः ।

इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ॥ यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च

साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।

             हनुमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
             पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
             पूर्णप्रज्ञस्तथाऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥
             दशेति सर्वमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।
             प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥
             आसमन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।
             असत्यमप्रतिष्ठं तु जगदेतदनीश्वरम् ॥
             वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।
             येन विष्णोर्हि वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥
             ईशानाशः सूरयश्च निगूढाभिर्गुणोक्तिभिः ।
             त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
             येषां हि परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।

स्वयं तु ब्रह्मसंज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः॥ इति च ॥

पूर्णानन्दगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।

             अमन्दानन्दसांद्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥

इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये अष्टमोऽध्यायः ॥

@@ Line 9: / Line 9: @@
 }}
 == पञ्चमब्राह्मणम् ==
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C06_S05_V01
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C06
+| section_id    = BR_C06_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = अथ वंशः पौतिमाषीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात्
+| verse_line2  = कात्यायनीपुत्रो गौतमीपुत्रात्
+| verse_line3  = गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात्
+| verse_line4  = भारद्वाजीपुत्रः पाराशरीपुत्रात्
+| verse_line5  = पाराशरीपुत्र औपस्वस्तिपुत्रात्
+| verse_line6  = औपस्वस्तिपुत्रः पाराशरीपुत्रात्
+| verse_line7  = पाराशरीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात्
+| verse_line8  = कात्यायनीपुत्रः काण्वीपुत्राच्च कापीपुत्राच्च कापीपुत्रः ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C06_S05_V02
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C06
+| section_id    = BR_C06_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = आत्रेयीपुत्रात् आत्रेयीपुत्रो
+| verse_line2  = गौतमीपुत्रात् गौतमीपुत्रः
+| verse_line3  = भारद्वाजीपुत्राद् भारद्वाजीपुत्रः
+| verse_line4  = पाराशरीपुत्रात् पाराशरीपुत्रः
+| verse_line5  = वात्सीपुत्रात् वात्सीपुत्रः
+| verse_line6  = पाराशरीपुत्रात् पाराशरीपुत्रो बर्कारुणीपुत्रात्
+| verse_line7  = बार्कारुणीपुत्रो आर्तभागीपुत्रात्
+| verse_line8  = आर्तभागीपुत्रः शौंगीपुत्रात् शौंगीपुत्रः
+| verse_line9  = सांकृतीपुत्रात् सांकृतीपुत्र
+| verse_line10  = आलम्बायनीपुत्राद् आलम्बायनीपुत्रः
+| verse_line11  = आलम्बीपुत्राद् आलम्बीपुत्रो
+| verse_line12  = जायन्तीपुत्रात् जायन्तीपुत्रो
+| verse_line13  = मांडूकायनीपुत्रात् माण्डूकायनीपुत्रः
+| verse_line14  = माण्डूकीपुत्रान्माण्डूकीपुत्रः शांडिलीपुत्राच्छांडिलीपुत्रो राथीतरीपुत्राद्
+| verse_line15  = राथीतरीपुत्रो भालुकीपुत्राद् भालुकीपुत्रः
+| verse_line16  = क्रौञ्चिकीपुत्राभ्यां क्रौञ्चिकीपुत्रौ
+| verse_line17  = वेदभृतीपुत्रात् वेदभृतीपुत्रः
+| verse_line18  = कार्शिकेयीपुत्रात् कार्शिकेयीपुत्रः
+| verse_line19  = प्राचीनयोगीपुत्रात् प्राचीनयोगीपुत्रः
+| verse_line20  = सांजीवीपुत्रात् सांजीवीपुत्रः
+| verse_line21  = प्राश्नीपुत्रात् आसुरिवासिनः प्राश्नीपुत्रा
+| verse_line22  = आसुरायणाद् असुरायणः
+| verse_line23  = आसुरेरासुरिः ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C06_S05_V03
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C06
+| section_id    = BR_C06_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = याज्ञवल्क्याद् याज्ञवल्क्यः
+| verse_line2  = उद्दालकाद् उद्दालकः
+| verse_line3  = अरुणात् अरुणः
+| verse_line4  = उपवेशेः उपवेशिः
+| verse_line5  = कुश्रेः कुश्रिः
+| verse_line6  = वाजस्रवसो वाजश्रवा
+| verse_line7  = जिह्वावतो बाध्योगात् जिह्वावान् बाध्योगो
+| verse_line8  = असितात् वार्षगणाद् असितो वार्षगणः
+| verse_line9  = हरितात् कश्यापात् हरितः कश्यपः
+| verse_line10  = शिल्पात् कश्यपात् शिल्पः कश्यपः
+| verse_line11  = कश्यपात् नैध्रुवेः कश्यपो नैध्रुविः
+| verse_line12  = वाचो वागम्भ्रिण्या अम्भ्रिण्यादादित्यादादित्यानीमानि शुक्लानि यजूंषि वाजसनेयेन याज्ञवल्क्येनाख्यायन्ते ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C06_S05_V04
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C06
+| section_id    = BR_C06_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = समानमा सांजीवीपुत्रात्
+| verse_line2  = सांजीवीपुत्रो माण्डूकायनेः
+| verse_line3  = माण्डूकायनिः मांडव्यात्
+| verse_line4  = मांडव्यः कौत्सात्
+| verse_line5  = कौत्सो माहिक्लेः
+| verse_line6  = माहिक्लिः वामकक्षायणात्
+| verse_line7  = वामकक्षायणः शाण्डिल्यात्
+| verse_line8  = शाण्डिल्यो वात्स्यात्
+| verse_line9  = वात्स्यः कुश्रेः
+| verse_line10  = कुश्रिर्यज्ञवर्चसो
+| verse_line11  = राजस्तम्बायनात् यज्ञवर्चा राजस्तम्बायनः
+| verse_line12  = तुरात् कावषेयात् तुरः कावषेयः
+| verse_line13  = प्रजापतेः प्रजापतिः ब्रह्मणो
+| verse_line14  = ब्रह्म स्वयम्भुब्रह्मणे नमः ॥ ४ ॥
+}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति बृहदारण्यकोपनिषदि पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति बृहदारण्यकोपनिषदि अष्टमोऽध्यायः समाप्तः ॥}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति बृहदारण्यकोपनिषत् समाप्ता ॥}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति बृहद्भाष्ये अष्टमाध्याये वंशब्राह्मणम् ॥ ५ ॥}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति श्रीमदानन्दतीर्थ भगवत्पादाचार्यप्रणीतं बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+पञ्चाग्निविद्यया चैव तथैव प्राणविद्यया ।
+              प्रजातिकर्मणा चैव तथा ज्ञानप्रदानतः ॥
+              आचार्यवंशविज्ञानाद्यः पूज्यः पुरुषोत्तमः ।
+              सर्वान्तर्यामिको नित्यो नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति सद्भावे ।
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+नित्यानन्दमनौपमं परमजं सर्वत्रगं सुस्थिरं सर्वज्ञं प्रतिबोधमात्रममलं पूर्णं गुणैरच्युतैः ।
+              विश्वोत्पत्तिलयस्थितिप्रमितिसन्मोक्षे परं कारणं प्रेष्ठं मे सततं प्रियात् प्रियतमं नित्यं सदोपास्महे ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
+              बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
+              वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो
+              यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+हनुशब्दो ज्ञानवाची हनुमान् मतिशब्दितः ।
+              रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
+              भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृतः ।
+              ऋगाद्या इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥
+              प्रोक्ताः सप्तशिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृताः ।
+              मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥
+              मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुतीतनुः ।
+              इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ॥ यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।
+              हनुमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
+              पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
+              पूर्णप्रज्ञस्तथाऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥
+              दशेति सर्वमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।
+              प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥
+              आसमन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।
+              असत्यमप्रतिष्ठं तु जगदेतदनीश्वरम् ॥
+              वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।
+              येन विष्णोर्हि वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥
+              ईशानाशः सूरयश्च निगूढाभिर्गुणोक्तिभिः ।
+              त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
+              येषां हि परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।
+              स्वयं तु ब्रह्मसंज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः॥ इति च ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C06_S05_V04
+| id       = BR_C06_S05_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+पूर्णानन्दगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।
+              अमन्दानन्दसांद्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥
+              इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये अष्टमोऽध्यायः ॥
+}}
 [[Category:Bruhadaranyaka]]