Bhagavatatatparyanirnaya/C8/S5: Difference between revisions

Revision as of 05:35, 8 April 2026

पञ्चमोऽध्यायः

न यस्य वध्यो न च रक्षणीयोनोपेक्षणीयादरणीयपक्षः ।

'अनुग्राह्यतया पक्षा देवा नात्मार्थतो हरेः। इति च ॥ २२ ॥

विपश्चितं प्राणमनोधियात्मना-मर्थेन्द्रियाभासमनिद्रमव्रणम् ।

'छाया त्वविद्या सम्प्रोक्ता जन्यविद्याऽऽतपः स्मृतः ।'जीवगृध्रस्य तौ पक्षावध ऊर्ध्वपथोः पृथक् ।तौ विष्णोस्तु न विद्येते नित्यविद्यास्वरूपिणः॥ इति च ॥२७॥

अजस्य चक्रं त्वजयेर्यमाणं मनोमयं पञ्चदशारमाशु ।त्रिनाभि विद्युद्बलमष्टनेमि यदक्षमाहुस्तमृतं प्रपद्ये ॥ २८ ॥

गुणत्रयनाभि । विद्युद्ब्रह्मा ।'विद्युद्ब्रह्मेत्युपासीत। इति श्रुतेः ।'जगच्चक्रस्याक्षभूतो बलरूपश्च केशवः॥ इति च ॥

न यस्य कश्चातिपिपर्ति मायांयया जनो मुह्यति वेदनार्थम् ।

आत्मा च आत्मगुणाश्च निर्जिता येन ॥ ३० ॥

अम्भस्तु यद्रेत उदारवीर्यंसिध्यन्ति जीवन्त्युत वर्धमानाः ।

सोमं मनो यस्य समामनन्तिदिवौकसां वै बलमन्ध आयुः ।

'सूर्यसोमयमेन्द्रादीनृतेऽन्ये लोकपा अपि ॥अद्भिर्जीवन्ति सोमाच्च महेन्द्रादीनृतेऽखिलाः ।अपां सोमस्य चेन्द्राद्याः सर्वे वै जीवनप्रदाःइति च ॥ ३३,३४ ॥

अग्निर्मुखं यस्य तु जातवेदाजातः क्रियाकाण्डनिमित्तजन्मा ।

समुद्रे उदरे ॥

यच्चक्षुरासीत् तरणिर्देवयानंत्रयीमयो ब्रह्मण एष धिष्ण्यम् ।

Template:AuthorNote

अमृतस्येति मुक्तेरित्यस्य विशेषणम् ॥ ३६ ॥

@@ Line 9: / Line 9: @@
 }}
 == पञ्चमोऽध्यायः ==
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न यस्य वध्यो न च रक्षणीयो
+| verse_line2  = नोपेक्षणीयादरणीयपक्षः ।
+| verse_line3  = अथापि सर्गस्थितिसंयमार्थं
+| verse_line4  = धत्ते रजःसत्वतमांसि काले ॥ २२ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V22
+| id       = BTN_C08_S05_V22_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'अनुग्राह्यतया पक्षा देवा नात्मार्थतो हरेः''। इति च ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V27
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विपश्चितं प्राणमनोधियात्मना-
+| verse_line2  = मर्थेन्द्रियाभासमनिद्रमव्रणम् ।
+| verse_line3  = छायातपौ यत्र न गृध्रपक्षौ
+| verse_line4  = तमक्षरं खं त्रियुगं व्रजामहे ॥ २७ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V27
+| id       = BTN_C08_S05_V27_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'छाया त्वविद्या सम्प्रोक्ता जन्यविद्याऽऽतपः स्मृतः ।'जीवगृध्रस्य तौ पक्षावध ऊर्ध्वपथोः पृथक् ।तौ विष्णोस्तु न विद्येते नित्यविद्यास्वरूपिणः''॥ इति च ॥२७॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अजस्य चक्रं त्वजयेर्यमाणं मनोमयं पञ्चदशारमाशु ।
+| verse_line2  = त्रिनाभि विद्युद्बलमष्टनेमि यदक्षमाहुस्तमृतं प्रपद्ये ॥ २८ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V28
+| id       = BTN_C08_S05_V28_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+गुणत्रयनाभि । विद्युद्ब्रह्मा ।'विद्युद्ब्रह्मेत्युपासीत''। इति श्रुतेः ।'जगच्चक्रस्याक्षभूतो बलरूपश्च केशवः''॥ इति च ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न यस्य कश्चातिपिपर्ति मायां
+| verse_line2  = यया जनो मुह्यति वेदनार्थम् ।
+| verse_line3  = तं निर्जितात्मात्मगुणं परेशं
+| verse_line4  = नमामि भूतेषु समं चरन्तम् ॥ ३० ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V30
+| id       = BTN_C08_S05_V30_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+आत्मा च आत्मगुणाश्च निर्जिता येन ॥ ३० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अम्भस्तु यद्रेत उदारवीर्यं
+| verse_line2  = सिध्यन्ति जीवन्त्युत वर्धमानाः ।
+| verse_line3  = लोकास्त्रयोऽथाखिललोकपालाः
+| verse_line4  = प्रसीदतां ब्रह्म माविभूतिः ॥ ३३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सोमं मनो यस्य समामनन्ति
+| verse_line2  = दिवौकसां वै बलमन्ध आयुः ।
+| verse_line3  = ईशो नगानां प्रजनः प्रजानां
+| verse_line4  = प्रसीदतां नः स महाविभूतिः ॥ ३४ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V34
+| id       = BTN_C08_S05_V34_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'सूर्यसोमयमेन्द्रादीनृतेऽन्ये लोकपा अपि ॥अद्भिर्जीवन्ति सोमाच्च महेन्द्रादीनृतेऽखिलाः ।अपां सोमस्य चेन्द्राद्याः सर्वे वै जीवनप्रदाः''इति च ॥ ३३,३४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V35
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अग्निर्मुखं यस्य तु जातवेदा
+| verse_line2  = जातः क्रियाकाण्डनिमित्तजन्मा ।
+| verse_line3  = अन्तः समुद्रे पचतः स्वधातून्
+| verse_line4  = प्रसीदतां नः स महाविभूतिः ॥ ३५ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V35
+| id       = BTN_C08_S05_V35_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+समुद्रे उदरे ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C08_S05_V36
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C08
+| section_id    = BTN_C08_S05
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यच्चक्षुरासीत् तरणिर्देवयानं
+| verse_line2  = त्रयीमयो ब्रह्मण एष धिष्ण्यम् ।
+| verse_line3  = द्वारं च मुक्तेरमृतस्य मृत्योः
+| verse_line4  = प्रसीदतां नः स महाविभूतिः ॥ ३६ ॥
+}}
+{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये अष्टमस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C08_S05_V36
+| id       = BTN_C08_S05_V36_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+अमृतस्येति मुक्तेरित्यस्य विशेषणम् ॥ ३६ ॥
+}}
 [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]