Bhagavatatatparyanirnaya/C4/S31: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 9: | Line 9: | ||
}} | }} | ||
== एकत्रिंशोऽध्यायः == | == एकत्रिंशोऽध्यायः == | ||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V02 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = दीक्षिता ब्रह्मसत्रेण सर्वभूतात्ममेधसा । | |||
| verse_line2 = प्रतीच्यां दिशि वेलायां सिद्धोऽभूद् यत्र जाजलिः ॥ २ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V02 | |||
| id = BTN_C04_S31_V02_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'पारिव्राज्यं ब्रह्मसत्रं न्यास इत्यभिधीयते''। इत्यभिधानम् ॥सर्वभूतात्मनि हरौ मेधा यत्र तद्ब्रह्मसत्रं सर्वभूतात्ममेधः ।'हरिमेधास्तु संन्यासो हरौ मेधाऽत्र यद्भवेत्''। इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V13 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = श्रेयसामपि सर्वेषामात्मा ह्यवधिरर्थितः । | |||
| verse_line2 = सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्माऽऽत्मदः प्रियः ॥ १३ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V13 | |||
| id = BTN_C04_S31_V13_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
तावत्पर्यन्तमेव फलमित्यवधिः ॥ १३ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V16 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = एतत् परं तज्जगदात्मनः पदं | |||
| verse_line2 = सकृद् विभातं सवितुर्यथा प्रभा । | |||
| verse_line3 = यदाऽसवो जाग्रति सुप्तवृत्तयो | |||
| verse_line4 = द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमात्ययः ॥ १६ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V16 | |||
| id = BTN_C04_S31_V16_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'आत्मभावः शरीरे तु द्रव्यभ्रम उदाहृतः ।क्रियाभ्रमस्त्वहं कर्ता मदीयानीन्द्रियाणि तु ॥कारकभ्रम इत्युक्तस्त एते विभ्रमा यदा ।श्वासादिवृत्तिलोपेन प्राणा उद्योगिनस्तदा ॥विलीयन्ते प्राणभक्त्या नित्यं स्वापवतां स्फुटम् ।उद्योग एव जाग्रत्स्याद्योगिनां मुक्तिसिद्धये''॥ इत्यध्यात्मे ॥ १६ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V18 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = तेनैकमात्मानमशेषदेहिनां कालं प्रधानं पुरुषं परेशम् । | |||
| verse_line2 = स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहमात्मैकभावेन भजध्वमद्धा ॥ १८ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V18 | |||
| id = BTN_C04_S31_V18_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'पूर्णो विष्णुः स एवैक इति भावो य ईरितः ।आत्मैकभाव इति तं विदुर्ब्रह्मात्मदर्शिनः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V19 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = निरस्तसङ्कल्पविकल्पमद्वयं | |||
| verse_line2 = द्वयापवादोपरमोपलम्भनम् । | |||
| verse_line3 = अनादिमध्यान्तमजस्रनिर्वृतिं | |||
| verse_line4 = संज्ञप्तिमात्रं भजतामुया दृशा ॥ १९ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V19 | |||
| id = BTN_C04_S31_V19_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'सङ्कल्पश्च विकल्पश्च ऋते विष्णुप्रसादतः ।नैव सम्भवतो विष्णोः समाभावात्तु सोऽद्वयः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V22 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = न भजति कुमनीषिणां स इज्यां | |||
| verse_line2 = हरिरधनात्मधनप्रियो रसज्ञः । | |||
| verse_line3 = श्रुतधनकुलकर्मणां मदैर्ये | |||
| verse_line4 = विदधति पापमकिञ्चनेषु सत्सु ॥ २२ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V22 | |||
| id = BTN_C04_S31_V22_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
अधनाश्च त एवात्मधनाश्चाधनात्मधनाः ॥ २२ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V23 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = श्रियमनुचरतीं तदर्थिनश्च | |||
| verse_line2 = द्विपदपतीन् विबुधांश्च यः स्वपूर्णः । | |||
| verse_line3 = न भजति निजभृत्यवर्गतन्त्रः | |||
| verse_line4 = कथममुमुद्विसृजेत् पुमान् कृतज्ञः ॥ २३ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V23 | |||
| id = BTN_C04_S31_V23_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'श्रियं देवांश्च भृत्यत्वान्मनुते बहु केशवः ।नात्मार्थाय यतस्ते तु भक्तया सर्वोत्तमोत्तमाः''॥ इति च ॥ २३ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V26 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C04 | |||
| section_id = BTN_C04_S31 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = तत् परं सर्वधिष्ण्येभ्यो मायाधिष्ठितमारुहत् । | |||
| verse_line2 = मुनयोऽद्याप्युदीक्षन्ते परं नापुरवाङ् नृपाः ॥ २६ ॥ | |||
}} | |||
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे एकत्रिंशोऽध्यायः ॥}} | |||
{{AuthorNote| text = ॥ चतुर्थः स्कन्धः समाप्तः ॥}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C04_S31_V26 | |||
| id = BTN_C04_S31_V26_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'सर्वोत्तमत्वाद्विष्णुर्हि माय इत्येव शब्द्यते''। इति व्योमसंहितायाम् ।'देवानत्युत्तममुनीन्विना के शैंशुमारकम् ।हरेर्गृहं प्रविष्टास्तु ध्रुवो देवाश्च तद्गताः''॥ इति मात्स्ये ॥ २६ ॥ | |||
}} | |||
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | ||
Revision as of 05:34, 8 April 2026
एकत्रिंशोऽध्यायः
दीक्षिता ब्रह्मसत्रेण सर्वभूतात्ममेधसा ।प्रतीच्यां दिशि वेलायां सिद्धोऽभूद् यत्र जाजलिः ॥ २ ॥
'पारिव्राज्यं ब्रह्मसत्रं न्यास इत्यभिधीयते। इत्यभिधानम् ॥सर्वभूतात्मनि हरौ मेधा यत्र तद्ब्रह्मसत्रं सर्वभूतात्ममेधः ।'हरिमेधास्तु संन्यासो हरौ मेधाऽत्र यद्भवेत्। इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥
श्रेयसामपि सर्वेषामात्मा ह्यवधिरर्थितः ।सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्माऽऽत्मदः प्रियः ॥ १३ ॥
तावत्पर्यन्तमेव फलमित्यवधिः ॥ १३ ॥
एतत् परं तज्जगदात्मनः पदंसकृद् विभातं सवितुर्यथा प्रभा ।
'आत्मभावः शरीरे तु द्रव्यभ्रम उदाहृतः ।क्रियाभ्रमस्त्वहं कर्ता मदीयानीन्द्रियाणि तु ॥कारकभ्रम इत्युक्तस्त एते विभ्रमा यदा ।श्वासादिवृत्तिलोपेन प्राणा उद्योगिनस्तदा ॥विलीयन्ते प्राणभक्त्या नित्यं स्वापवतां स्फुटम् ।उद्योग एव जाग्रत्स्याद्योगिनां मुक्तिसिद्धये॥ इत्यध्यात्मे ॥ १६ ॥
तेनैकमात्मानमशेषदेहिनां कालं प्रधानं पुरुषं परेशम् ।स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहमात्मैकभावेन भजध्वमद्धा ॥ १८ ॥
'पूर्णो विष्णुः स एवैक इति भावो य ईरितः ।आत्मैकभाव इति तं विदुर्ब्रह्मात्मदर्शिनः॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥
निरस्तसङ्कल्पविकल्पमद्वयंद्वयापवादोपरमोपलम्भनम् ।
'सङ्कल्पश्च विकल्पश्च ऋते विष्णुप्रसादतः ।नैव सम्भवतो विष्णोः समाभावात्तु सोऽद्वयः॥ इति तन्त्रभागवते ॥
न भजति कुमनीषिणां स इज्यांहरिरधनात्मधनप्रियो रसज्ञः ।
अधनाश्च त एवात्मधनाश्चाधनात्मधनाः ॥ २२ ॥
श्रियमनुचरतीं तदर्थिनश्चद्विपदपतीन् विबुधांश्च यः स्वपूर्णः ।
'श्रियं देवांश्च भृत्यत्वान्मनुते बहु केशवः ।नात्मार्थाय यतस्ते तु भक्तया सर्वोत्तमोत्तमाः॥ इति च ॥ २३ ॥
तत् परं सर्वधिष्ण्येभ्यो मायाधिष्ठितमारुहत् ।मुनयोऽद्याप्युदीक्षन्ते परं नापुरवाङ् नृपाः ॥ २६ ॥
'सर्वोत्तमत्वाद्विष्णुर्हि माय इत्येव शब्द्यते। इति व्योमसंहितायाम् ।'देवानत्युत्तममुनीन्विना के शैंशुमारकम् ।हरेर्गृहं प्रविष्टास्तु ध्रुवो देवाश्च तद्गताः॥ इति मात्स्ये ॥ २६ ॥