Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S1: Difference between revisions

From Grantha
Newer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 9: Line 9:
}}
}}
== प्रथमोऽध्यायः ==
== प्रथमोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V01
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीशुक उवाच–
| verse_line2  = एवमेतत् पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल ।
| verse_line3  = क्षत्त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V02
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदा त्वयं मन्त्रकृद् वो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रपुरं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V02
| id      = BTN_C03_S01_V02_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'युद्धकाले तु विदुरस्तीर्थयात्रां गतोऽपि सन् ।प्राय आस्ते गजपुरे पाण्डवानां व्यपेक्षया''॥इति स्कान्दे ॥ १,२ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V06
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीशुक उवाच–
| verse_line2  = यदा तु राजा स्वसुतानसाधून्
| verse_line3  = पुष्णन्नधर्मेण विनष्टदृष्टिः ।
| verse_line4  = भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून्
| verse_line5  = प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V07
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदा सभायां कुरुदेवदेव्याः
| verse_line2  = केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् ।
| verse_line3  = न वारयामास नृपः स्नुषाया
| verse_line4  = और्हरन्त्याः कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V07
| id      = BTN_C03_S01_V07_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
यदा ददाह । यदा केशाभिमर्शः प्राप्त इति यदाशब्दो हेत्वर्थः । 'यदा तदेति हेत्वर्थे कालार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधानम् ॥ ६,७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V20
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं
| verse_line2  = कालेन यावद् गतवान् प्रभासम् ।
| verse_line3  = तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा-
| verse_line4  = मेकातपत्रामजितेन पार्थः ॥ २० ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V21
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं
| verse_line2  = वनं यथा वेणुजवह्निनाऽऽश्रयम् ।
| verse_line3  = संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन्
| verse_line4  = सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V21
| id      = BTN_C03_S01_V21_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सुहृद्विनष्टिं यदुकुलविनष्टिमेष्याम् ।'विदुरस्तु प्रभासस्थः शापं सङ्क्षेपतोऽशृृणोत् ।यदूनां विस्तरात्पश्चादुद्धवाद्यमुनामनु''॥ इति स्कान्दे ।भारतविरोधाच्चान्यथा ॥ २०,२१ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V23
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैः
| verse_line2  = कृतानि नानायतनानि विष्णोः ।
| verse_line3  = प्रत्यङ्कमुख्याङ्कितमन्दिराणि
| verse_line4  = यद्दर्शनात् कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V23
| id      = BTN_C03_S01_V23_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
प्रत्यङ्कमुख्यो विष्णुः ।'ब्रह्मा प्रत्यङ्कवान् विष्णुः सम्यग्लक्षणवत्तमः''इति तन्त्रमालायाम् ॥२३॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कच्चित् पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य-
| verse_line2  = पद्मानुवृत्त्येह कलावतीर्णौ ।
| verse_line3  = आसात उर्व्याः कुशलं विधाय
| verse_line4  = कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V26
| id      = BTN_C03_S01_V26_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'पद्मो ब्रह्मा समुद्दिष्टः पद्मा श्रीरपि चोच्यते''इति ब्राह्मे ।'लोकानां सुखकर्तृत्वमपेक्ष्य कुशलं विभोः ।पृच्छ्यते सततानन्दात्कथं तस्यैव पृच्छ्यते''। इति पाद्मे ॥ २६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V27
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कच्चित् कुरूणां परमः सुहृन्नो
| verse_line2  = भामः स आस्ते सुखमङ्ग शौरिः ।
| verse_line3  = यो वै स्वसॄणां पितृवद् ददाति
| verse_line4  = वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V27
| id      = BTN_C03_S01_V27_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
वरतर्पणेन भर्तृतर्पणेन ॥ २७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V29
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कच्चित् सुखं सात्वतवृष्णिभोज-
| verse_line2  = दाशार्हकाणामधिपः सः आस्ते ।
| verse_line3  = यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो
| verse_line4  = नृपासनाधिं परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V29
| id      = BTN_C03_S01_V29_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'आधिर्मनोवरूथं च आत्मा स्वमिति चोच्यते''इत्यभिधानम् ॥ २९ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V37
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी
| verse_line2  = भीमोऽहिवद् दीर्घतमं व्यमुञ्चत् ।
| verse_line3  = यस्याङ्घ्रिपातं रणभूर्न सेहे
| verse_line4  = मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V37
| id      = BTN_C03_S01_V37_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अघं व्यमुञ्चत् । पुनरपराधबुद्धिं हित्वाऽऽस्ते ॥ ३७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S01_V44
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S01
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय
| verse_line2  = कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् ।
| verse_line3  = न त्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं
| verse_line4  = परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S01_V44
| id      = BTN_C03_S01_V44_B01
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'न देहयोगो हि जनिर्विष्णोर्व्यक्तिर्जनिः स्मृता''इत्याग्नेये ।'हरिः कर्ताऽप्यकर्तेति फलाभावेन भण्यते''इति च ॥ ४४ ॥
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Revision as of 05:33, 8 April 2026

प्रथमोऽध्यायः

श्रीशुक उवाच–एवमेतत् पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल ।


यदा त्वयं मन्त्रकृद् वो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रपुरं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥


'युद्धकाले तु विदुरस्तीर्थयात्रां गतोऽपि सन् ।प्राय आस्ते गजपुरे पाण्डवानां व्यपेक्षया॥इति स्कान्दे ॥ १,२ ॥
श्रीशुक उवाच–यदा तु राजा स्वसुतानसाधून्


यदा सभायां कुरुदेवदेव्याःकेशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् ।


यदा ददाह । यदा केशाभिमर्शः प्राप्त इति यदाशब्दो हेत्वर्थः । 'यदा तदेति हेत्वर्थे कालार्थे चापि भण्यते। इत्यभिधानम् ॥ ६,७ ॥
इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षंकालेन यावद् गतवान् प्रभासम् ।


तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिंवनं यथा वेणुजवह्निनाऽऽश्रयम् ।


सुहृद्विनष्टिं यदुकुलविनष्टिमेष्याम् ।'विदुरस्तु प्रभासस्थः शापं सङ्क्षेपतोऽशृृणोत् ।यदूनां विस्तरात्पश्चादुद्धवाद्यमुनामनु॥ इति स्कान्दे ।भारतविरोधाच्चान्यथा ॥ २०,२१ ॥
अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैःकृतानि नानायतनानि विष्णोः ।


प्रत्यङ्कमुख्यो विष्णुः ।'ब्रह्मा प्रत्यङ्कवान् विष्णुः सम्यग्लक्षणवत्तमःइति तन्त्रमालायाम् ॥२३॥
कच्चित् पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य-पद्मानुवृत्त्येह कलावतीर्णौ ।


'पद्मो ब्रह्मा समुद्दिष्टः पद्मा श्रीरपि चोच्यतेइति ब्राह्मे ।'लोकानां सुखकर्तृत्वमपेक्ष्य कुशलं विभोः ।पृच्छ्यते सततानन्दात्कथं तस्यैव पृच्छ्यते। इति पाद्मे ॥ २६ ॥
कच्चित् कुरूणां परमः सुहृन्नोभामः स आस्ते सुखमङ्ग शौरिः ।


वरतर्पणेन भर्तृतर्पणेन ॥ २७ ॥
कच्चित् सुखं सात्वतवृष्णिभोज-दाशार्हकाणामधिपः सः आस्ते ।


'आधिर्मनोवरूथं च आत्मा स्वमिति चोच्यतेइत्यभिधानम् ॥ २९ ॥
किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षीभीमोऽहिवद् दीर्घतमं व्यमुञ्चत् ।


अघं व्यमुञ्चत् । पुनरपराधबुद्धिं हित्वाऽऽस्ते ॥ ३७ ॥
अजस्य जन्मोत्पथनाशनायकर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् ।


Template:AuthorNote

'न देहयोगो हि जनिर्विष्णोर्व्यक्तिर्जनिः स्मृताइत्याग्नेये ।'हरिः कर्ताऽप्यकर्तेति फलाभावेन भण्यतेइति च ॥ ४४ ॥
Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S1&oldid=1470"