Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S26: Difference between revisions

Revision as of 16:46, 9 April 2026

तं त्वा गताऽहं शरणं शरण्यंस्वभृत्यसंसारतरोः कुठारम् ।

'नारायणो ब्रह्मवायू वीन्द्रशेषौ हरस्तथा ।

कामः शक्रो गुरुर्दक्षो मन्वाद्या भास्करादयः । सर्वजीवाश्च क्रमशः पुरुषाख्याभिशब्दिताः ॥" 'एतत्पत्न्यो बन्धशक्तिः स्त्रियः सर्वास्तथा जडम् ।

क्रमात्प्रकृतिशब्दोक्तास्तज्ज्ञानाद्विप्रमुच्यते॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥११॥

भगवानुवाच–योग आध्यात्मिकः पुंसां मतो निःश्रेयसाय मे ।

'परमात्मादिकं देहे यदध्यात्मं तदीरितम्। इति च ।

'सुखं शरीरभोग्यं तु दुःखं सर्वं तथैव च ।

मुक्तौ विलयमायाति नित्यानन्दस्तु भुज्यते॥ इति च ॥ १३ ॥

अहंममाभिमानोत्थैः कामलोभादिभिर्मलैः ।वीतं यदाऽऽत्मनः शुद्धमदुःखमसुखं समम् ॥ १६ ॥

तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृतेः परम् ।निरन्तरं स्वयञ्ज्योतिरणिमानमखण्डितम् ॥ १७ ॥

ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन चात्मना ।परिपश्यत्युदासीनां प्रकृतिं च हतौजसम् ॥ १८ ॥

'बाह्ये सुखे त्वनासक्तेरसुखं दुःखवर्जनात् ।

अदुःखं हरिभक्त्यैव नित्यानन्दं यदा मनः । तदा तं परमात्मानं पश्यत्यात्मप्रसादतः॥ इति कापिलेये । 'अभेदात्स्वावतारेषु निरन्तर उदाहृतः । गुणदेहेन्द्रियाभेदात्केवलोऽसदृशत्वतः । अखण्डः पूर्णशक्तित्वादहमेकः सदा मतःइति च ।

'बन्धशक्तिः प्रकृत्याख्या विष्णुशक्त्या वियुज्यते। इति च ॥१६-१८॥

मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् ।मत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवाः ॥ २२ ॥

'यादृशी मयि भक्तिः स्यात्तादृश्यन्यत्र नैव चेत् । अनन्यभक्तिरुद्रेकात्सा ययैव तरेत्सृतिम्॥ इति च ॥ २२ ॥

मदाश्रयाः कथा मृष्टाः शृण्वन्ति कथयन्ति च ।तपन्ति विविधांस्तापानैकात्म्यगतचेतसः ॥ २३ ॥

'एकः पूर्णो हरिर्नान्यस्तदन्ये तद्वशा मताः । इति ज्ञानं स्थिरं यत्तदैकात्म्यज्ञानमुच्यते॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २३ ॥

मैत्रेय उवाच–विदित्वाऽर्थं कपिलो मातुरित्थं

'शुक्लेन जनिरन्येषां हरेः स्वतनुवैव तु । नित्योदितज्ञानतनोः कुतः स्याच्छुक्लतो जनिः॥ इति गारुडे ॥३१॥

भगवानुवाच–देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् ।

'आनुश्रविककर्माऽसौ श्रुत्युक्तं यो न लङ्घयेत्। इति भविष्यत्पर्वणि । 'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्वो विष्णुरुदीर्यते। इति कापिलेये ॥३२॥

अनिमित्ता भगवति भक्तिः सिद्धेर्गरीयसी ।जरयत्याशु या कोशं निगीर्णमनलो यथा ॥ ३३ ॥

'अपूर्णभक्तेर्मुक्तौ तु न सुखं पूर्तिमेष्यति । अतस्तादृशमुक्तेश्च भक्तिः पूर्णा गरीयसी॥ इति च ॥ ३३ ॥

नैकात्म्यतां मे स्पृहयन्ति केचिन्-मत्पादसेवाभिरता मदीहाः ।

'नेच्छन्ति सायुज्यमपि फलत्वेन हरिर्यदि ।

ददाति भक्तिसन्तुष्ट आज्ञात्वेनैव गृह्णते ।

तादृशानां सुखाधिक्यं पुनर्मुक्तौ भविष्यति॥ इति च ॥ ३४ ॥

न कर्हिचिन्मत्पराः शान्तरूपानङ्क्षयन्ति मे नोऽनिमिषो लेढि हेतिः ।

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे षड्विंशोऽध्यायः ॥

आदानादिकर्तृत्वादात्मा ॥ ३८ ॥

@@ Line 3: / Line 3: @@
 | chapter_num  = 3
 | title        = षड्विंशोऽध्यायः
-}}
+}}{{VerseBlock
-{{VerseBlock
 | verse_id      = BTN_C03_S26_V11
 | document_id   = BTN
@@ Line 20: / Line 19: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V11_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'नारायणो ब्रह्मवायू वीन्द्रशेषौ हरस्तथा ।कामः शक्रो गुरुर्दक्षो मन्वाद्या भास्करादयः ।सर्वजीवाश्च क्रमशः पुरुषाख्याभिशब्दिताः ॥"'एतत्पत्न्यो बन्धशक्तिः स्त्रियः सर्वास्तथा जडम् ।क्रमात्प्रकृतिशब्दोक्तास्तज्ज्ञानाद्विप्रमुच्यते''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥११॥
+'नारायणो ब्रह्मवायू वीन्द्रशेषौ हरस्तथा ।
+कामः शक्रो गुरुर्दक्षो मन्वाद्या भास्करादयः ।
+सर्वजीवाश्च क्रमशः पुरुषाख्याभिशब्दिताः ॥"
+'एतत्पत्न्यो बन्धशक्तिः स्त्रियः सर्वास्तथा जडम् ।
+क्रमात्प्रकृतिशब्दोक्तास्तज्ज्ञानाद्विप्रमुच्यते''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥११॥
 }}
@@ Line 40: / Line 42: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V13_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'परमात्मादिकं देहे यदध्यात्मं तदीरितम्''। इति च ।'सुखं शरीरभोग्यं तु दुःखं सर्वं तथैव च ।मुक्तौ विलयमायाति नित्यानन्दस्तु भुज्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥
+'परमात्मादिकं देहे यदध्यात्मं तदीरितम्''। इति च ।
+'सुखं शरीरभोग्यं तु दुःखं सर्वं तथैव च ।
+मुक्तौ विलयमायाति नित्यानन्दस्तु भुज्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥
 }}
@@ Line 77: / Line 80: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V18_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'बाह्ये सुखे त्वनासक्तेरसुखं दुःखवर्जनात् ।अदुःखं हरिभक्त्यैव नित्यानन्दं यदा मनः ।तदा तं परमात्मानं पश्यत्यात्मप्रसादतः''॥ इति कापिलेये ।'अभेदात्स्वावतारेषु निरन्तर उदाहृतः ।गुणदेहेन्द्रियाभेदात्केवलोऽसदृशत्वतः ।अखण्डः पूर्णशक्तित्वादहमेकः सदा मतः''इति च ।'बन्धशक्तिः प्रकृत्याख्या विष्णुशक्त्या वियुज्यते''। इति च ॥१६-१८॥
+'बाह्ये सुखे त्वनासक्तेरसुखं दुःखवर्जनात् ।
+अदुःखं हरिभक्त्यैव नित्यानन्दं यदा मनः ।
+तदा तं परमात्मानं पश्यत्यात्मप्रसादतः''॥ इति कापिलेये ।
+'अभेदात्स्वावतारेषु निरन्तर उदाहृतः ।
+गुणदेहेन्द्रियाभेदात्केवलोऽसदृशत्वतः ।
+अखण्डः पूर्णशक्तित्वादहमेकः सदा मतः''इति च ।
+'बन्धशक्तिः प्रकृत्याख्या विष्णुशक्त्या वियुज्यते''। इति च ॥१६-१८॥
 }}
@@ Line 96: / Line 104: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V22_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'यादृशी मयि भक्तिः स्यात्तादृश्यन्यत्र नैव चेत् ।अनन्यभक्तिरुद्रेकात्सा ययैव तरेत्सृतिम्''॥ इति च ॥ २२ ॥
+'यादृशी मयि भक्तिः स्यात्तादृश्यन्यत्र नैव चेत् ।
+अनन्यभक्तिरुद्रेकात्सा ययैव तरेत्सृतिम्''॥ इति च ॥ २२ ॥
 }}
@@ Line 115: / Line 123: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V23_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'एकः पूर्णो हरिर्नान्यस्तदन्ये तद्वशा मताः ।इति ज्ञानं स्थिरं यत्तदैकात्म्यज्ञानमुच्यते''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २३ ॥
+'एकः पूर्णो हरिर्नान्यस्तदन्ये तद्वशा मताः ।
+इति ज्ञानं स्थिरं यत्तदैकात्म्यज्ञानमुच्यते''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २३ ॥
 }}
@@ Line 137: / Line 145: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V31_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'शुक्लेन जनिरन्येषां हरेः स्वतनुवैव तु ।नित्योदितज्ञानतनोः कुतः स्याच्छुक्लतो जनिः''॥ इति गारुडे ॥३१॥
+'शुक्लेन जनिरन्येषां हरेः स्वतनुवैव तु ।
+नित्योदितज्ञानतनोः कुतः स्याच्छुक्लतो जनिः''॥ इति गारुडे ॥३१॥
 }}
@@ Line 157: / Line 165: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V32_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'आनुश्रविककर्माऽसौ श्रुत्युक्तं यो न लङ्घयेत्''। इति भविष्यत्पर्वणि ।'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्वो विष्णुरुदीर्यते''। इति कापिलेये ॥३२॥
+'आनुश्रविककर्माऽसौ श्रुत्युक्तं यो न लङ्घयेत्''। इति भविष्यत्पर्वणि ।
+'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्वो विष्णुरुदीर्यते''। इति कापिलेये ॥३२॥
 }}
@@ Line 176: / Line 184: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V33_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'अपूर्णभक्तेर्मुक्तौ तु न सुखं पूर्तिमेष्यति ।अतस्तादृशमुक्तेश्च भक्तिः पूर्णा गरीयसी''॥ इति च ॥ ३३ ॥
+'अपूर्णभक्तेर्मुक्तौ तु न सुखं पूर्तिमेष्यति ।
+अतस्तादृशमुक्तेश्च भक्तिः पूर्णा गरीयसी''॥ इति च ॥ ३३ ॥
 }}
@@ Line 197: / Line 205: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V34_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
-'नेच्छन्ति सायुज्यमपि फलत्वेन हरिर्यदि ।ददाति भक्तिसन्तुष्ट आज्ञात्वेनैव गृह्णते ।तादृशानां सुखाधिक्यं पुनर्मुक्तौ भविष्यति''॥ इति च ॥ ३४ ॥
+'नेच्छन्ति सायुज्यमपि फलत्वेन हरिर्यदि ।
+ददाति भक्तिसन्तुष्ट आज्ञात्वेनैव गृह्णते ।
+तादृशानां सुखाधिक्यं पुनर्मुक्तौ भविष्यति''॥ इति च ॥ ३४ ॥
 }}
@@ Line 226: / Line 235: @@
 | id       = BTN_C03_S26_V38_B1
 | name     = Bhashyam
-| label    = Bhashyam
 | text     =
 आदानादिकर्तृत्वादात्मा ॥ ३८ ॥