Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S16: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 3: | Line 3: | ||
| chapter_num = 1 | | chapter_num = 1 | ||
| title = षोडशोऽध्यायः | | title = षोडशोऽध्यायः | ||
}} | }}{{VerseBlock | ||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C01_S16_V05 | | verse_id = BTN_C01_S16_V05 | ||
| document_id = BTN | | document_id = BTN | ||
| Line 19: | Line 18: | ||
| id = BTN_C01_S16_V05_B1 | | id = BTN_C01_S16_V05_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥ | कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥ | ||
| Line 38: | Line 36: | ||
| id = BTN_C01_S16_V06_B1 | | id = BTN_C01_S16_V06_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥ | अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥ | ||
| Line 57: | Line 54: | ||
| id = BTN_C01_S16_V07_B1 | | id = BTN_C01_S16_V07_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः ।'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥ | अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः । | ||
'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 76: | Line 73: | ||
| id = BTN_C01_S16_V09_B1 | | id = BTN_C01_S16_V09_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥ | एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥ | ||
| Line 97: | Line 93: | ||
| id = BTN_C01_S16_V17_B1 | | id = BTN_C01_S16_V17_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥ | स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥ | ||
| Line 126: | Line 121: | ||
| id = BTN_C01_S16_V28_B1 | | id = BTN_C01_S16_V28_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् ।'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे | त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् । | ||
'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे ॥ | |||
एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् । | |||
'शुभैकभागी सुभगो दुर्भगस्तद्विपर्ययः''इति गीताकल्पे । | |||
'शमः प्रियादिबुद्ध्युज्झा क्षमा क्रोधाद्यनुत्थितिः । | |||
महाविरोधकर्तुश्च सहनं तु तितिक्षणम्''॥ इति पाद्मे । | |||
'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रिये''इति च पाद्मे । | |||
'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् । | |||
स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 145: | Line 147: | ||
| id = BTN_C01_S16_V29_B1 | | id = BTN_C01_S16_V29_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
मानः परेषाम् ॥ २९ ॥ | मानः परेषाम् ॥ २९ ॥ | ||
| Line 172: | Line 173: | ||
| id = BTN_C01_S16_V30_B1 | | id = BTN_C01_S16_V30_B1 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः | 'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः । | ||
न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः''॥ इति ब्रह्मतर्के । | |||
}} | }} | ||
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | ||
Revision as of 16:45, 9 April 2026
शौनक उवाच—कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः ।
कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥
तत्कथ्यतां महाभाग यदि विष्णुकथाश्रयम् ।अथ वाऽस्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् ॥ ६ ॥
अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥
किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ।क्षुद्रायुषां नृणामङ्ग मर्त्यानां मृतिच्छताम् ॥ ७ ॥
अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः ।
'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यतेइति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥
एतदर्थं हि भगवान् आहूतः परमर्षिभिः ।अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः ॥ ९ ॥
एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥
सारथ्यपार्षदसेवनसख्यदौत्य-वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामैः ।
स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥
धरोवाच—सत्यं शौचं दया दानं त्यागः सन्तोष आर्जवम् ।
ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो धृतिः स्मृतिः ।स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिः सौभगं मार्दवं क्षमा ॥ २८ ॥
त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् ।
'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयतेइति नारायणाध्यात्मे ॥ एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् । 'शुभैकभागी सुभगो दुर्भगस्तद्विपर्ययःइति गीताकल्पे । 'शमः प्रियादिबुद्ध्युज्झा क्षमा क्रोधाद्यनुत्थितिः । महाविरोधकर्तुश्च सहनं तु तितिक्षणम्॥ इति पाद्मे । 'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रियेइति च पाद्मे । 'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् ।
स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः ।गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्कृतिः ॥ २९ ॥
मानः परेषाम् ॥ २९ ॥
इमे चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणाः ।प्रार्थ्या महत्वमिच्छद्भिः न च यान्ति स्म कर्हिचित् ॥३०॥
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे षोडशोऽध्यायः ॥
'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः ।
न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः॥ इति ब्रह्मतर्के ।