Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S6: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 4: | Line 4: | ||
| title = षष्ठोऽध्यायः | | title = षष्ठोऽध्यायः | ||
}} | }} | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| verse_id = BTN_C03_S06_V01 | | verse_id = BTN_C03_S06_V01 | ||
| Line 14: | Line 12: | ||
| verse_line2 = भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभुः । | | verse_line2 = भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभुः । | ||
| verse_line3 = आत्मेच्छानुगतो ह्यात्मा नानाशक्त्युपलक्षितः ॥ १ ॥ | | verse_line3 = आत्मेच्छानुगतो ह्यात्मा नानाशक्त्युपलक्षितः ॥ १ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 32: | Line 31: | ||
| verse_line1 = स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् विश्वमेकराट् । | | verse_line1 = स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् विश्वमेकराट् । | ||
| verse_line2 = मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ॥ २ ॥ | | verse_line2 = मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ॥ २ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 50: | Line 50: | ||
| verse_line1 = सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचरः । | | verse_line1 = सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचरः । | ||
| verse_line2 = आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ ६ ॥ | | verse_line2 = आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ ६ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 95: | Line 96: | ||
| verse_line1 = ज्योतिषाऽम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वत् परवीक्षितम् । | | verse_line1 = ज्योतिषाऽम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वत् परवीक्षितम् । | ||
| verse_line2 = महीं गन्धगुणामाधात् कालमायांशयोगतः ॥ १४ ॥ | | verse_line2 = महीं गन्धगुणामाधात् कालमायांशयोगतः ॥ १४ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 113: | Line 115: | ||
| verse_line1 = एते देवाः कला विष्णोः कालमायांशलिङ्गिनः । | | verse_line1 = एते देवाः कला विष्णोः कालमायांशलिङ्गिनः । | ||
| verse_line2 = नानात्वात् स्वक्रियानीशाः प्रचुः प्रञ्जलयो विभुम् ॥ १६ ॥ | | verse_line2 = नानात्वात् स्वक्रियानीशाः प्रचुः प्रञ्जलयो विभुम् ॥ १६ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 133: | Line 136: | ||
| verse_line3 = आत्मल्लभन्ते भगवंस्तवाङ्घ्रि- | | verse_line3 = आत्मल्लभन्ते भगवंस्तवाङ्घ्रि- | ||
| verse_line4 = च्छायांशविद्यामत आश्रयेम ॥ १८ ॥ | | verse_line4 = च्छायांशविद्यामत आश्रयेम ॥ १८ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 153: | Line 157: | ||
| verse_line3 = यच्चाघमर्षो द्युसरिद्धरायाः | | verse_line3 = यच्चाघमर्षो द्युसरिद्धरायाः | ||
| verse_line4 = परं पदं तीर्थपदः प्रपन्नाः ॥ १९ ॥ | | verse_line4 = परं पदं तीर्थपदः प्रपन्नाः ॥ १९ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 173: | Line 178: | ||
| verse_line3 = त्वामेव धीराः पुरुषं विशन्ति | | verse_line3 = त्वामेव धीराः पुरुषं विशन्ति | ||
| verse_line4 = तेषां श्रमः स्यान्न तु सेवया ते ॥ २५ ॥ | | verse_line4 = तेषां श्रमः स्यान्न तु सेवया ते ॥ २५ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 193: | Line 199: | ||
| verse_line3 = सर्वे वियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं | | verse_line3 = सर्वे वियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं | ||
| verse_line4 = न शक्नुमस्तत् प्रतिकर्तवे ते ॥ २६ ॥ | | verse_line4 = न शक्नुमस्तत् प्रतिकर्तवे ते ॥ २६ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
| Line 213: | Line 220: | ||
| verse_line3 = त्वं नः स चक्षुः परिदेहि शक्ता | | verse_line3 = त्वं नः स चक्षुः परिदेहि शक्ता | ||
| verse_line4 = देव क्रियार्थे यदनुग्रहेण ॥ २९ ॥ | | verse_line4 = देव क्रियार्थे यदनुग्रहेण ॥ २९ ॥ | ||
| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya | |||
}} | }} | ||
Revision as of 06:55, 9 April 2026
मैत्रेय उवाच–भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभुः ।
आत्मनां विभुः जीवाधिपतिः ॥ १ ॥
स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् विश्वमेकराट् ।मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ॥ २ ॥
'परमात्मा यतो जीवं मेनेऽसन्तमशक्तितः ।असन्नसावतो नित्यं सत्यज्ञानो यतो हरिः॥ इत्याग्नेये ॥'शक्यत्वाच्छक्तयो भार्याः शक्तिः सामर्थ्यमुच्यते॥ इति ब्रह्मतर्के ॥'सुप्तिस्तु प्रकृतेः प्रोक्ता अतीव भगवद्रतिः ।अनास्थाऽन्यत्र च प्रोक्ता विष्णोश्चक्षुर्निमीलनम्॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ २ ॥
सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचरः ।आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ ६ ॥
अंशो जीवः ।'कालजीवगुणादीनामभिमानी चतुर्मुखः ।सर्वजीवाभिमानित्वादंश इत्येव चोच्यते॥ इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥
कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभः ।तामसानुसृतं स्पर्शं विकुर्वन् निर्ममेऽनिलम् ॥ ११ ॥
अनिलोऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वितः ।ससर्ज रूपतन्मात्रां ज्योतिर्लोकस्य लोचनम् ॥ १२ ॥
अनिलेनान्वितं ज्योतिर्विकुर्वत् परवीक्षितम् ।आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगतः ॥ १३ ॥
ज्योतिषाऽम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वत् परवीक्षितम् ।महीं गन्धगुणामाधात् कालमायांशयोगतः ॥ १४ ॥
कालमायांशयोगतः । कालात्परिणामात्, प्रकृतेर्हिरण्यगर्भाच्च ॥ ११-१४ ॥
एते देवाः कला विष्णोः कालमायांशलिङ्गिनः ।नानात्वात् स्वक्रियानीशाः प्रचुः प्रञ्जलयो विभुम् ॥ १६ ॥
कालमायांशलिङ्गिनः तन्निमित्तशरीराः । हिरण्यगर्भस्यैव कालाभि-मानी जीवाभिमानीति द्विविधं रूपम् ।'कालजीवाभिमानेन रूपद्वन्द्वी चतुर्Pमुखः॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥
ऋते यदस्मिन् भव ईश जीवा-स्तापत्रयेणाभिहता न शर्म ।
'ब्रह्मविद्या हरेश्छाया तदंशो हि सुरेष्वपि ।सर्वविद्याः श्रियः प्रोक्ताः प्रधानांशश्चतुर्मुखे॥ इति ब्राह्मे ॥ १८ ॥
मार्गन्ति यत् ते मुखपद्मनीडै-श्छन्दःसुपर्णैर्ऋषयो विविक्ते ।
द्युसरितो धरायाश्च ॥ १९ ॥
तथापरे त्वात्मसमाधियोग-बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् ।
'वायोश्च प्रकृतेर्विष्णोर्जयो भक्त्यैव नान्यथा।इति दत्तात्रेययोगे ॥ २५ ॥
तत् ते वयं लोकसिसृक्षयाऽद्यत्वया विसृष्टास्त्रिभिरात्मभिर्ये ।
त्रिभिरात्मभिः कालमायांशैः ॥ २६ ॥
ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थेबभूविमात्मन् करवाम किं ते ।
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥
सत्प्रमुखा महदादयः ॥ २९ ॥