Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C7/S7: Difference between revisions

From Grantha
Newer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 9: Line 9:
}}
}}
== सप्तमोऽध्यायः ==
== सप्तमोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V18
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = जन्माद्याः षडिमे भावा दृष्टा देहस्य नात्मनः ।
| verse_line2  = फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना ॥ १८ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V18
| id      = BTN_C07_S07_V18_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'षडि्वकाराः शरीरस्य न विष्णोस्तद्गतस्य तु ।तदधीनं शरीरं च ज्ञात्वा तन्ममतां त्यजेत्''॥ इति च ॥हेतुत्वाद्विष्ण्वधीनत्वं शरीरस्य ॥ १८ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V22
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्तास्त्रय एव हि तद्गुणाः ।
| verse_line2  = विकाराः षोडशाचार्यैः पुमानेकः समन्वयात् ॥ २२ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V22
| id      = BTN_C07_S07_V22_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'अभिमान्यपेक्षया विष्णुः पञ्चविंश इति स्मृतः ।जडव्यपेक्षया जीवः सम्यग्ज्ञेयो हरिः स्मृतः''॥ इति च ॥ २२ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V25
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = बुद्धेर्जागरणं स्वप्नः सुषुप्तिरिति वृत्तयः ।
| verse_line2  = ता येनैवानुभूयन्ते सोऽध्यक्षः पुरुषः परः ॥ २५ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V25
| id      = BTN_C07_S07_V25_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
बुद्धेः जीवस्य ।'सत्वबुद्ध्यादिशब्दैस्तु जीवोऽपि क्वचिदीर्यते ।जाग्रदाद्याः कर्म चैव सुखदुःखे च तस्य हि ।जाग्रदादेः परो द्रष्टा सुखनिष्ठो हरिः स्मृतः ॥ २५ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एभिस्त्रिवर्णैः पर्यस्तैर्बुद्धिभेदैः क्रियोद्भवैः ।
| verse_line2  = सरूपमात्मनो धत्ते गन्धैर्वायुरिवान्वयात् ॥ २६ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V26
| id      = BTN_C07_S07_V26_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'स जीवेन सह स्थानात्तत्स्वरूपः प्रदृश्यते ।अज्ञदृष्ट्या न ज्ञदृष्ट्या यथा गन्धयुतोऽनिलः ॥ २६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V27
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतद्द्वारो हि संसारो गुणकर्मनिबन्धनः ।
| verse_line2  = अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंसः स्वप्न इवाप्यते ॥ २७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V27
| id      = BTN_C07_S07_V27_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अदृष्टेर्जीवपरयोर्भेदस्याप्नोति संसृतिम् ।अभेदनिश्चयाद्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥बुद्धिभेदैः जीवानां तारतम्यज्ञापकैः ।'दुःखरूपोऽपि संसारो बुद्धिपूर्वमवाप्यते ।यथा स्वप्ने शिरश्छेदं स्वयं कृत्वाऽऽत्मनोऽवशः ॥ततो दुःखमवाप्येत तथा जागरितेऽपि तु ।जानन्नप्यात्मनो दुःखमवशस्तु प्रवर्तते''इति च ॥ २७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V29
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्माद् भवद्भिः कर्तव्यः कर्मणां त्रिगुणात्मनाम् ।
| verse_line2  = बीजनिर्हरणे योगः प्रवाहोपरमो धियः ॥ २९ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V29
| id      = BTN_C07_S07_V29_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
धियः प्रवाहस्योपरमः परमेश्वरे रमणम् ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V35
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = निशम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लीलातनुभिः कृतानि ।
| verse_line2  = यदाऽऽतिहर्षोत्पुलकाश्रुगद्गदः प्रोत्कण्ठ उद्गायति रौति नृत्यति॥ ३५ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V36
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदा ग्रहग्रस्त इव क्वचिद्धस-
| verse_line2  = त्याक्रन्दते ध्यायति वन्दते जनम् ।
| verse_line3  = मुहुः श्वसन् वक्ति हरे जगत्पते
| verse_line4  = नारायणेत्यात्मगतिर्गतत्रपः ॥ ३६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V37
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तदा पुमान् मुक्तसमस्तबन्धन-
| verse_line2  = स्तद्भावभावानुकृताशयाकृतिः ।
| verse_line3  = निर्दग्धबीजानुशयो महीयसा
| verse_line4  = भक्तिप्रयोगेण समेत्यधोक्षजम् ॥ ३७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V37
| id      = BTN_C07_S07_V37_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
तद्भावभावः तद्यथास्वरूपम् भक्तिः ॥'केचिद्भक्ता विनृत्यन्ति गायन्ति च यथेप्सितम् ।केचित्तूष्णीं जपन्त्येव केचिच्चोभयकारिणः''॥ इति च ॥ ३५-३७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V38
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अधोक्षजालापमिहाशुभात्मनः
| verse_line2  = शरीरिणः संसृतिचक्रशातनम् ।
| verse_line3  = तद् ब्रह्मनिर्वाणसुखं विदुर्बुधा-
| verse_line4  = स्ततो भजध्वं हृदये हृदीश्वरम् ॥ ३८ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V38
| id      = BTN_C07_S07_V38_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
ब्रह्मनिर्वाणसुखं ब्रह्मनिमित्तनिर्वाणसुखम् ॥ ३८ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V39
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कोऽतिप्रयासोऽसुरबालका हरे-
| verse_line2  = रुपासने स्वे हृदि छिद्रवत् सतः ।
| verse_line3  = अस्यात्मनः सख्युरशेषदेहिनां
| verse_line4  = सामान्यतः किं विषयोपपादनैः ॥ ३९ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V39
| id      = BTN_C07_S07_V39_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अशेषदेहिनां सामान्यतो हृदिस्थत्वेन ॥ ३९ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V49
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्मादर्थाश्च कामाश्च धर्माश्च यदपाश्रयाः ।
| verse_line2  = भजतानीहयाऽऽत्मानमनीहं हरिमीश्वरम् ॥ ४९ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V49
| id      = BTN_C07_S07_V49_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'अप्रयत्नेन करणमनीहा प्रोच्यते बुधैः''॥ इति च ॥ ४९ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V50
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मेश्वरः प्रियः ।
| verse_line2  = भूतैर्महद्भिः स्वकृतैः कृतानां बीजसंज्ञितः ॥ ५० ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V50
| id      = BTN_C07_S07_V50_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'व्यञ्जनाज्जगतो विष्णुर्बीजं न परिणामतः''। इति च ॥ ५० ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S07_V55
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| section_id    = BTN_C07_S07
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = दैतेया यक्षरक्षांसि स्त्रियः शूद्रा व्रजौकसः ।
| verse_line2  = खगा मृगाः पापजीवाः सन्ति ह्यच्युततां गताः ॥ ५५ ॥
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये सप्तमस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S07_V55
| id      = BTN_C07_S07_V55_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अच्युततां च्युतिवर्जनम् ॥
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Revision as of 05:34, 8 April 2026

सप्तमोऽध्यायः

जन्माद्याः षडिमे भावा दृष्टा देहस्य नात्मनः ।फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना ॥ १८ ॥


'षडि्वकाराः शरीरस्य न विष्णोस्तद्गतस्य तु ।तदधीनं शरीरं च ज्ञात्वा तन्ममतां त्यजेत्॥ इति च ॥हेतुत्वाद्विष्ण्वधीनत्वं शरीरस्य ॥ १८ ॥
अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्तास्त्रय एव हि तद्गुणाः ।विकाराः षोडशाचार्यैः पुमानेकः समन्वयात् ॥ २२ ॥


'अभिमान्यपेक्षया विष्णुः पञ्चविंश इति स्मृतः ।जडव्यपेक्षया जीवः सम्यग्ज्ञेयो हरिः स्मृतः॥ इति च ॥ २२ ॥
बुद्धेर्जागरणं स्वप्नः सुषुप्तिरिति वृत्तयः ।ता येनैवानुभूयन्ते सोऽध्यक्षः पुरुषः परः ॥ २५ ॥


बुद्धेः जीवस्य ।'सत्वबुद्ध्यादिशब्दैस्तु जीवोऽपि क्वचिदीर्यते ।जाग्रदाद्याः कर्म चैव सुखदुःखे च तस्य हि ।जाग्रदादेः परो द्रष्टा सुखनिष्ठो हरिः स्मृतः ॥ २५ ॥
एभिस्त्रिवर्णैः पर्यस्तैर्बुद्धिभेदैः क्रियोद्भवैः ।सरूपमात्मनो धत्ते गन्धैर्वायुरिवान्वयात् ॥ २६ ॥


'स जीवेन सह स्थानात्तत्स्वरूपः प्रदृश्यते ।अज्ञदृष्ट्या न ज्ञदृष्ट्या यथा गन्धयुतोऽनिलः ॥ २६ ॥
एतद्द्वारो हि संसारो गुणकर्मनिबन्धनः ।अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंसः स्वप्न इवाप्यते ॥ २७ ॥


अदृष्टेर्जीवपरयोर्भेदस्याप्नोति संसृतिम् ।अभेदनिश्चयाद्याति तमो नास्त्यत्र संशयः॥ इति च ॥बुद्धिभेदैः जीवानां तारतम्यज्ञापकैः ।'दुःखरूपोऽपि संसारो बुद्धिपूर्वमवाप्यते ।यथा स्वप्ने शिरश्छेदं स्वयं कृत्वाऽऽत्मनोऽवशः ॥ततो दुःखमवाप्येत तथा जागरितेऽपि तु ।जानन्नप्यात्मनो दुःखमवशस्तु प्रवर्ततेइति च ॥ २७ ॥
तस्माद् भवद्भिः कर्तव्यः कर्मणां त्रिगुणात्मनाम् ।बीजनिर्हरणे योगः प्रवाहोपरमो धियः ॥ २९ ॥


धियः प्रवाहस्योपरमः परमेश्वरे रमणम् ॥
निशम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लीलातनुभिः कृतानि ।यदाऽऽतिहर्षोत्पुलकाश्रुगद्गदः प्रोत्कण्ठ उद्गायति रौति नृत्यति॥ ३५ ॥


यदा ग्रहग्रस्त इव क्वचिद्धस-त्याक्रन्दते ध्यायति वन्दते जनम् ।


तदा पुमान् मुक्तसमस्तबन्धन-स्तद्भावभावानुकृताशयाकृतिः ।


तद्भावभावः तद्यथास्वरूपम् भक्तिः ॥'केचिद्भक्ता विनृत्यन्ति गायन्ति च यथेप्सितम् ।केचित्तूष्णीं जपन्त्येव केचिच्चोभयकारिणः॥ इति च ॥ ३५-३७ ॥
अधोक्षजालापमिहाशुभात्मनःशरीरिणः संसृतिचक्रशातनम् ।


ब्रह्मनिर्वाणसुखं ब्रह्मनिमित्तनिर्वाणसुखम् ॥ ३८ ॥
कोऽतिप्रयासोऽसुरबालका हरे-रुपासने स्वे हृदि छिद्रवत् सतः ।


अशेषदेहिनां सामान्यतो हृदिस्थत्वेन ॥ ३९ ॥
तस्मादर्थाश्च कामाश्च धर्माश्च यदपाश्रयाः ।भजतानीहयाऽऽत्मानमनीहं हरिमीश्वरम् ॥ ४९ ॥


'अप्रयत्नेन करणमनीहा प्रोच्यते बुधैः॥ इति च ॥ ४९ ॥
सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मेश्वरः प्रियः ।भूतैर्महद्भिः स्वकृतैः कृतानां बीजसंज्ञितः ॥ ५० ॥


'व्यञ्जनाज्जगतो विष्णुर्बीजं न परिणामतः। इति च ॥ ५० ॥
दैतेया यक्षरक्षांसि स्त्रियः शूद्रा व्रजौकसः ।खगा मृगाः पापजीवाः सन्ति ह्यच्युततां गताः ॥ ५५ ॥


Template:AuthorNote

अच्युततां च्युतिवर्जनम् ॥
Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C7/S7&oldid=1574"