Bhagavatatatparyanirnaya/C5/S18: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 9: | Line 9: | ||
}} | }} | ||
== अष्टादशोऽध्यायः == | == अष्टादशोऽध्यायः == | ||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V05 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = विश्वोद्भवस्थाननिरोधकर्म ते | |||
| verse_line2 = ह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृतम् । | |||
| verse_line3 = युक्तं न चित्रं त्वयि कार्यकारणे | |||
| verse_line4 = सर्वात्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुनि ॥ ५ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V05 | |||
| id = BTN_C05_S18_V05_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'अप्रयासेन कर्तृत्वमकर्तृत्वमिहोच्यते ।महाशक्तित्वतस्तच्च युज्यते परमस्य तु''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ५ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V15 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = केतुमाले भगवान्कामदेवस्वरूपेणास्ते लक्ष्म्याः प्रियचिकीर्षया प्रजापतेर्दुहितॄणां च तद्वर्षपतीनां पुरुषायुषाऽहोरात्रपरिसङ्ख्यानानां यासां गर्भा महापुरुषमहास्त्रतेजसोद्वेजितमनसां विध्वस्ता व्यसवः संवत्सरान्ते निपतन्ति ॥ १५ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V17 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = तद्भगवतो मायामयं रूपं परमसमाधियोगेन रमादेवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेर्दुहितृभिरुपेताऽहस्सु तद्भर्तृभिरुपेतोपास्ते । इदं चोदाहरति ॥ १७ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V17 | |||
| id = BTN_C05_S18_V17_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'कामदेवस्थितं विष्णुमुपास्ते श्री रतिस्थिता ।कामदेवं रतिश्चापि विष्णोस्तु प्राकृतां तनुम्''॥इति ब्रह्माण्डे ॥ १५,१७ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V27 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = यं लोकपालाः किल मत्सरज्वरा | |||
| verse_line2 = हित्वा यतन्तोऽपि पृथक्समेत्य च । | |||
| verse_line3 = पातुं न शेकुर्द्विपदश्चतुष्पदः | |||
| verse_line4 = सरीसृपस्थास्नु यदत्र दृश्यते ॥ २७ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V27 | |||
| id = BTN_C05_S18_V27_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'स्पर्धन्त इव देवास्तु हरिणा यत्र कुत्रचित् ।हरेरेवाज्ञया क्वापि दैत्यावेशादथापि वा''॥ इति च ॥ २७ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V31 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = यद्रूपमेतन्निजमाययाऽर्पितं | |||
| verse_line2 = अर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् । | |||
| verse_line3 = सङ्ख्या न यस्यास्त्ययथोपलम्भना- | |||
| verse_line4 = त्तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे ॥ ३१ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V31 | |||
| id = BTN_C05_S18_V31_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
उपलम्भनादयथा । यथा दृष्टं तथा न तिष्ठत्यन्यथाभवतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V32 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भिजं | |||
| verse_line2 = चराचरं देवर्षिपितृभूतभेदम् । | |||
| verse_line3 = द्यौः खं क्षितिः शैलसरित्समुद्र- | |||
| verse_line4 = द्वीपग्रहर्क्षेत्यभिधेय एकः ॥ ३२ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V32 | |||
| id = BTN_C05_S18_V32_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
'सर्वान्तर्यामिकत्वात्तु सर्वनामा हरिः स्वयम् ।न तु सर्वस्वरूपत्वाद्रूपत्वमुपचारतः''॥ इति च ॥ ३२ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V33 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = यस्मिन्नसंख्येयविशेषनाम- | |||
| verse_line2 = रूपाकृतौ कविभिः कल्पितेयम् । | |||
| verse_line3 = सङ्ख्या यया तत्त्वदृशा विनीयते | |||
| verse_line4 = तस्मै नमः सांख्यनिदर्शनाय हि ॥ ३३ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V33 | |||
| id = BTN_C05_S18_V33_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
दशावतार इत्यादिसङ्ख्या विनीयते विशेषेण नीयते तज्ज्ञानं तद्रूपमेव हि॥ ३३ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V36 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितो | |||
| verse_line2 = गुणेषु योनिष्विव जातवेदसम् । | |||
| verse_line3 = मथ्नन्ति मथ्ना मनसा दिदृक्षवो | |||
| verse_line4 = गूढं क्रियार्थैर्नम ईरितात्मने ॥ ३६ ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V36 | |||
| id = BTN_C05_S18_V36_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
क्रियार्थैर्यज्ञाद्यर्थैरिन्द्रादिनामभिरीरितात्मने ॥ ३६ ॥ | |||
}} | |||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V37 | |||
| document_id = BTN | |||
| chapter_id = BTN_C05 | |||
| section_id = BTN_C05_S18 | |||
| adhikarana = | |||
| verse_type = shloka | |||
| verse_line1 = द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि- | |||
| verse_line2 = र्मायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने । | |||
| verse_line3 = तथैव तत्रातिशयात्मबुद्धिभि- | |||
| verse_line4 = र्निरस्तमायाकृतये नमो नमः ॥ ३७ ॥ | |||
}} | |||
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये पञ्चमस्कन्धे अष्टादशोऽध्यायः ॥}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BTN_C05_S18_V37 | |||
| id = BTN_C05_S18_V37_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
मायागुणैः तदिच्छानुसारिभिः ।'द्रव्येशः शङ्करः प्रोक्तः क्रियेशो गरुडः स्मृतः ।कारणेशस्तथा ब्रह्मा वायुराधारपः स्मृतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥ | |||
}} | |||
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]] | ||
Revision as of 05:34, 8 April 2026
अष्टादशोऽध्यायः
विश्वोद्भवस्थाननिरोधकर्म तेह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृतम् ।
'अप्रयासेन कर्तृत्वमकर्तृत्वमिहोच्यते ।महाशक्तित्वतस्तच्च युज्यते परमस्य तु॥ इति तन्त्रसारे ॥ ५ ॥
केतुमाले भगवान्कामदेवस्वरूपेणास्ते लक्ष्म्याः प्रियचिकीर्षया प्रजापतेर्दुहितॄणां च तद्वर्षपतीनां पुरुषायुषाऽहोरात्रपरिसङ्ख्यानानां यासां गर्भा महापुरुषमहास्त्रतेजसोद्वेजितमनसां विध्वस्ता व्यसवः संवत्सरान्ते निपतन्ति ॥ १५ ॥
तद्भगवतो मायामयं रूपं परमसमाधियोगेन रमादेवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेर्दुहितृभिरुपेताऽहस्सु तद्भर्तृभिरुपेतोपास्ते । इदं चोदाहरति ॥ १७ ॥
'कामदेवस्थितं विष्णुमुपास्ते श्री रतिस्थिता ।कामदेवं रतिश्चापि विष्णोस्तु प्राकृतां तनुम्॥इति ब्रह्माण्डे ॥ १५,१७ ॥
यं लोकपालाः किल मत्सरज्वराहित्वा यतन्तोऽपि पृथक्समेत्य च ।
'स्पर्धन्त इव देवास्तु हरिणा यत्र कुत्रचित् ।हरेरेवाज्ञया क्वापि दैत्यावेशादथापि वा॥ इति च ॥ २७ ॥
यद्रूपमेतन्निजमाययाऽर्पितंअर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् ।
उपलम्भनादयथा । यथा दृष्टं तथा न तिष्ठत्यन्यथाभवतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥
जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भिजंचराचरं देवर्षिपितृभूतभेदम् ।
'सर्वान्तर्यामिकत्वात्तु सर्वनामा हरिः स्वयम् ।न तु सर्वस्वरूपत्वाद्रूपत्वमुपचारतः॥ इति च ॥ ३२ ॥
यस्मिन्नसंख्येयविशेषनाम-रूपाकृतौ कविभिः कल्पितेयम् ।
दशावतार इत्यादिसङ्ख्या विनीयते विशेषेण नीयते तज्ज्ञानं तद्रूपमेव हि॥ ३३ ॥
यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितोगुणेषु योनिष्विव जातवेदसम् ।
क्रियार्थैर्यज्ञाद्यर्थैरिन्द्रादिनामभिरीरितात्मने ॥ ३६ ॥
द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि-र्मायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने ।
मायागुणैः तदिच्छानुसारिभिः ।'द्रव्येशः शङ्करः प्रोक्तः क्रियेशो गरुडः स्मृतः ।कारणेशस्तथा ब्रह्मा वायुराधारपः स्मृतः॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥