Bhagavatatatparyanirnaya/C4/S23: Difference between revisions

Revision as of 05:34, 8 April 2026

त्रयोविंशोऽध्यायः

तस्यानया भगवतः परिशुद्धकर्म-सत्वात्मनस्तदनु संस्मरणानुपूर्व्या ।

'आविर्भावतिरोभावौ ज्ञानस्य ज्ञानिनोऽपि तु ।अपेक्ष्याज्ञस्तथा ज्ञानमुत्पन्नमिति चोच्यते॥ इति तन्त्रसारे ॥ ११ ॥

छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह-स्तत् तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन ।

'अपरोक्षतया वृत्तिज्ञानभेदनिरीक्षणम् ।स्वरूपज्ञानसंस्थित्या ज्ञानत्याग उदीर्यते ॥स्वरूपज्ञानतः सम्यग्रतिर्विष्णुकथासु च॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १२ ॥

एवं स वीरप्रवरः संयोज्यात्मानमात्मनि ।ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वकलेवरम् ॥ १३ ॥

ब्रह्मणि भूतः ॥ १३ ॥

उत्सर्पयन्नसुं मूधर्ि्न क्रमेणावेश्य निस्स्पृहः ।वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥

खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागशः ।क्षितिमम्भसि तत् तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥

इन्द्रियाणि समस्तानि तन्मात्राणि यथोद्भवम् ।भूतादिस्तान् समुत्क्षिप्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥

तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् ।तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् ।

'अस्येदं कारणमिति ज्ञानमेव विलापनम् ।समाधिकाले विज्ञेयं देहादेर्दर्शनात्पुनः॥ इति च ॥ १६ ॥'मायेति प्रकृतिश्चेति मायाजीवश्च कथ्यते ।शेतेऽनुकेशवं यस्मात्तस्मादनुशयोऽपि च ।एतैस्तु नामभिर्वाच्या श्रीर्विष्णोरनपायिनी ॥तयैवानुशयी जीवस्तया बद्धो यतः सदा ।पुरुषः शयनात्पूर्षु तथाऽहानादहं स्मृतः ॥अप्राकृततनुत्वात्तु स्वरूपं हरिरुच्यते ।नित्यचिद्दर्शनान्नित्यं ब्रह्म पूर्णत्वतः सदा॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १५-१८ ॥

देव्य ऊचुः –अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् ।

Template:AuthorNote

'अनपेक्षो गुणैः पूर्णो धन्य इत्युच्यते बुधैः॥इति शब्दनिर्णये ॥ २५ ॥

@@ Line 9: / Line 9: @@
 }}
 == त्रयोविंशोऽध्यायः ==
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्यानया भगवतः परिशुद्धकर्म-
+| verse_line2  = सत्वात्मनस्तदनु संस्मरणानुपूर्व्या ।
+| verse_line3  = ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन
+| verse_line4  = चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ ११ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C04_S23_V11
+| id       = BTN_C04_S23_V11_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'आविर्भावतिरोभावौ ज्ञानस्य ज्ञानिनोऽपि तु ।अपेक्ष्याज्ञस्तथा ज्ञानमुत्पन्नमिति चोच्यते''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह-
+| verse_line2  = स्तत् तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन ।
+| verse_line3  = तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रयत्नो
+| verse_line4  = यावद् गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C04_S23_V12
+| id       = BTN_C04_S23_V12_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'अपरोक्षतया वृत्तिज्ञानभेदनिरीक्षणम् ।स्वरूपज्ञानसंस्थित्या ज्ञानत्याग उदीर्यते ॥स्वरूपज्ञानतः सम्यग्रतिर्विष्णुकथासु च''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एवं स वीरप्रवरः संयोज्यात्मानमात्मनि ।
+| verse_line2  = ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वकलेवरम् ॥ १३ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C04_S23_V13
+| id       = BTN_C04_S23_V13_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+ब्रह्मणि भूतः ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = उत्सर्पयन्नसुं मूधर्ि्न क्रमेणावेश्य निस्स्पृहः ।
+| verse_line2  = वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V16
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागशः ।
+| verse_line2  = क्षितिमम्भसि तत् तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इन्द्रियाणि समस्तानि तन्मात्राणि यथोद्भवम् ।
+| verse_line2  = भूतादिस्तान् समुत्क्षिप्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् ।
+| verse_line2  = तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् ।
+| verse_line3  = ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थो व्यधात् प्रभुः ॥ १८ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C04_S23_V18
+| id       = BTN_C04_S23_V18_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'अस्येदं कारणमिति ज्ञानमेव विलापनम् ।समाधिकाले विज्ञेयं देहादेर्दर्शनात्पुनः''॥ इति च ॥ १६ ॥'मायेति प्रकृतिश्चेति मायाजीवश्च कथ्यते ।शेतेऽनुकेशवं यस्मात्तस्मादनुशयोऽपि च ।एतैस्तु नामभिर्वाच्या श्रीर्विष्णोरनपायिनी ॥तयैवानुशयी जीवस्तया बद्धो यतः सदा ।पुरुषः शयनात्पूर्षु तथाऽहानादहं स्मृतः ॥अप्राकृततनुत्वात्तु स्वरूपं हरिरुच्यते ।नित्यचिद्दर्शनान्नित्यं ब्रह्म पूर्णत्वतः सदा''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १५-१८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C04_S23_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C04
+| section_id    = BTN_C04_S23
+| adhikarana    =
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = देव्य ऊचुः –
+| verse_line2  = अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् ।
+| verse_line3  = सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीवधूरिव ॥ २५ ॥
+}}
+{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे त्रयोविंशोऽध्यायः ॥}}
+{{Commentary
+| verse_id = BTN_C04_S23_V25
+| id       = BTN_C04_S23_V25_B1
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+'अनपेक्षो गुणैः पूर्णो धन्य इत्युच्यते बुधैः''॥इति शब्दनिर्णये ॥ २५ ॥
+}}
 [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]