Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S25: Difference between revisions

From Grantha
Newer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 9: Line 9:
}}
}}
== पञ्चविंशोऽध्यायः ==
== पञ्चविंशोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V01
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मैत्रेय उवाच–
| verse_line2  = निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनिः ।
| verse_line3  = दयालुः शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ १ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V01
| id      = BTN_C03_S25_V01_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'मालिनी शालिनी काल्या चार्या भार्येति चोच्यते''। इति च ॥१॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V06
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्यां बहुतिथे काले भगवान् मधुसूदनः ।
| verse_line2  = कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V06
| id      = BTN_C03_S25_V06_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'नावतारेष्वपि हरेर्देहः शुक्लादिसम्भवः ।तथापि शुक्लसंस्थः सन्मातृदेहं प्रविश्य च ॥विलाप्य शुक्लं तत्रैव केवलज्ञानरूपकः ।उदेति भगवान्विष्णुः काले लोकं विमोहयन्''॥ इति महावाराहे ॥अग्निरिव दारुणीति व्यक्तिस्थानमात्रत्वे दृष्टान्तः ॥ ६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V10
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् ।
| verse_line2  = तत्त्वसंख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वानजः स्वराट् ॥ १० ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V10
| id      = BTN_C03_S25_V10_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'महागुणाभिपूर्णत्वं सत्वमित्युच्यते बुधैः''।इति वामने ॥ १० ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V19
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अयं सिद्धगणाधीशः साङ्ख्याचार्यैः सुसम्मतः ।
| verse_line2  = लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धनः ॥ १९ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V19
| id      = BTN_C03_S25_V19_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'सम्यग्ज्ञानं तु साङ्ख्यं स्यात् तदर्थो योग उच्यते''।इति कापिलेये ॥ १९ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् ।
| verse_line2  = विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V26
| id      = BTN_C03_S25_V26_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'युगत्रयावतारेण त्रियुगश्चेति कथ्यते''। इति पाद्मे ॥ २६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V31
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव ।
| verse_line2  = यानि यानीह रोचन्ते स्वजनानामरूपिणः ॥ ३१ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V31
| id      = BTN_C03_S25_V31_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
यानि यानि ब्रह्मादिरूपाणि रोचन्ते स्वजनानां तान्येव ते व्यक्त्यर्थमभिरूपाणि ।'व्यक्तो भवेद्धरिस्तत्र यत्स्थानं रुचितं सताम्''। इति कौर्मे ॥ ३१ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V33
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् ।
| verse_line2  = आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥३३॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V33
| id      = BTN_C03_S25_V33_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'वेदैर्वृतत्वाद्भगवांस्त्रिवृदित्युच्यते बुधैः''। इति च ॥ ३३ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V35
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्री भगवानुवाच–
| verse_line2  = मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके ।
| verse_line3  = अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ॥ ३५ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V35
| id      = BTN_C03_S25_V35_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सत्यलौकिके यथार्थज्ञानविषये ।'आभासो ज्ञानमालोको लोको भासश्च कथ्यत''। इत्यभिधानम् ॥३५॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V40
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = विश्वमेतद्धि शास्त्रेण विज्ञायात्मानमीश्वरम् ।
| verse_line2  = मुनिः शान्तमनोवाक्यस्तदा नाऽख्यात्युपप्लवः ॥ ४० ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V40
| id      = BTN_C03_S25_V40_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
विश्वमेतदेतादृशं असारं यतः । अत ईश्वरं विज्ञाय । नाऽख्यात्युपप्लवः दुःखाज्ञानाद्युपद्रवो न ॥ ४० ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V45
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = निरहङ्कृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्वः समदृक् स्वदृक् ।
| verse_line2  = प्रत्यग्रः शान्तधीर्धीरः प्रशान्तोर्मिरिवोदधिः ॥ ४५ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V45
| id      = BTN_C03_S25_V45_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'अनन्याधीनशक्तित्वाद्धरिः स्व इति चोच्यते''। इति मात्स्ये ।प्रत्यग्रः प्रत्यग्रतिः ॥ ४५ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V46
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् ।
| verse_line2  = अपश्यत् सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S25_V47
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S25
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि ।
| verse_line2  = परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धनः ॥ ४७ ॥
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे पञ्चविंशोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S25_V47
| id      = BTN_C03_S25_V47_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'भूतगर्भश्च भूतस्थः पूर्ण एवं द्विरूपवान् ।अत आत्मेति तं प्राहुः सदैवाप्तगुणो यतः''॥ इति च ॥ ४६-४७ ॥
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Revision as of 05:33, 8 April 2026

पञ्चविंशोऽध्यायः

मैत्रेय उवाच–निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनिः ।


'मालिनी शालिनी काल्या चार्या भार्येति चोच्यते। इति च ॥१॥
तस्यां बहुतिथे काले भगवान् मधुसूदनः ।कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥


'नावतारेष्वपि हरेर्देहः शुक्लादिसम्भवः ।तथापि शुक्लसंस्थः सन्मातृदेहं प्रविश्य च ॥विलाप्य शुक्लं तत्रैव केवलज्ञानरूपकः ।उदेति भगवान्विष्णुः काले लोकं विमोहयन्॥ इति महावाराहे ॥अग्निरिव दारुणीति व्यक्तिस्थानमात्रत्वे दृष्टान्तः ॥ ६ ॥
भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् ।तत्त्वसंख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वानजः स्वराट् ॥ १० ॥


'महागुणाभिपूर्णत्वं सत्वमित्युच्यते बुधैः।इति वामने ॥ १० ॥
अयं सिद्धगणाधीशः साङ्ख्याचार्यैः सुसम्मतः ।लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धनः ॥ १९ ॥


'सम्यग्ज्ञानं तु साङ्ख्यं स्यात् तदर्थो योग उच्यते।इति कापिलेये ॥ १९ ॥
स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् ।विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥


'युगत्रयावतारेण त्रियुगश्चेति कथ्यते। इति पाद्मे ॥ २६ ॥
तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव ।यानि यानीह रोचन्ते स्वजनानामरूपिणः ॥ ३१ ॥


यानि यानि ब्रह्मादिरूपाणि रोचन्ते स्वजनानां तान्येव ते व्यक्त्यर्थमभिरूपाणि ।'व्यक्तो भवेद्धरिस्तत्र यत्स्थानं रुचितं सताम्। इति कौर्मे ॥ ३१ ॥
परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् ।आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥३३॥


'वेदैर्वृतत्वाद्भगवांस्त्रिवृदित्युच्यते बुधैः। इति च ॥ ३३ ॥
श्री भगवानुवाच–मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके ।


सत्यलौकिके यथार्थज्ञानविषये ।'आभासो ज्ञानमालोको लोको भासश्च कथ्यत। इत्यभिधानम् ॥३५॥
विश्वमेतद्धि शास्त्रेण विज्ञायात्मानमीश्वरम् ।मुनिः शान्तमनोवाक्यस्तदा नाऽख्यात्युपप्लवः ॥ ४० ॥


विश्वमेतदेतादृशं असारं यतः । अत ईश्वरं विज्ञाय । नाऽख्यात्युपप्लवः दुःखाज्ञानाद्युपद्रवो न ॥ ४० ॥
निरहङ्कृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्वः समदृक् स्वदृक् ।प्रत्यग्रः शान्तधीर्धीरः प्रशान्तोर्मिरिवोदधिः ॥ ४५ ॥


'अनन्याधीनशक्तित्वाद्धरिः स्व इति चोच्यते। इति मात्स्ये ।प्रत्यग्रः प्रत्यग्रतिः ॥ ४५ ॥
आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् ।अपश्यत् सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥


वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि ।परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धनः ॥ ४७ ॥


Template:AuthorNote

'भूतगर्भश्च भूतस्थः पूर्ण एवं द्विरूपवान् ।अत आत्मेति तं प्राहुः सदैवाप्तगुणो यतः॥ इति च ॥ ४६-४७ ॥
Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S25&oldid=1494"