|
|
| Line 1: |
Line 1: |
| == प्रथमः पादः ==
| | #REDIRECT [[Nyayavivaranam#BSNV_C01_S01]] |
| {{Adhyaya
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_num = 1
| |
| | title = प्रथमः पादः
| |
| }}चेतनाचेतनजगन्नियन्त्रेऽशेषसंविदे । नमो नारायणायाजशर्वशक्रादिवन्दित ॥1॥
| |
| | |
| कृत्वा भाष्यानुभाष्येऽहमपि वेदार्थसत्पतेः। कृष्णस्य सूत्रानुव्याख्यासन्न्यायविवृत्तिं स्फुटम् ॥2॥
| |
| | |
| करोमि मन्दबुद्धीनां बुधानां चोपकारिकाम्। प्रीत्यै तस्यैव देवस्य तत्प्रसादपुरःसरः ॥3॥
| |
| | |
| === जिज्ञासाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V01
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V01
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V01_B01
| |
| | text =
| |
| जीवव्यतिरिक्तेश्वरस्याभावात् तस्य च स्वप्रकाशत्वान्न जिज्ञास्यतेति प्राप्ते ‘अथातो ब्रह्मजिज्ञासा’(ब्र.सू.१.१.१) इत्याह । ‘तद्विजिज्ञासस्व तद्ब्रह्म’() इति ‘ब्रह्म’शब्देन पूर्णगुणत्वोक्तेर्नानुभवसिद्धाल्पगुणजीवाभेदः । ‘अथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति। बृहन्तो ह्यस्मिन् गुणाः’() इति श्रुतेः(श्रुतेरिति) ॥1॥
| |
| }}
| |
| | |
| === जन्माधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V02
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V02
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V02_B01
| |
| | text =
| |
| न जीव एवायं ब्रह्मशब्दः । ‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते’() इत्यादिना जन्मादिकारणत्वस्यैव ब्रह्मलक्षणत्वोक्तेः ॥2॥
| |
| }}
| |
| | |
| === शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V03
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V03
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V03_B01
| |
| | text =
| |
| न च रुद्रादौ सममेतल्लक्षणम्। शास्त्रैकसमधिगम्यत्वात् कारणत्वस्य(कारणस्य) ॥3॥
| |
| }}
| |
| | |
| === समन्वयाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V04
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V04
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V04_B01
| |
| | text =
| |
| न च पाशुपतशास्त्रोदितत्वादि शास्त्रप्रतिपाद्यत्वे कारणम्। किन्तूपक्रमादलिक्षणः समन्वय एव ॥4॥
| |
| }}
| |
| | |
| === ईक्षत्यधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V05
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V05
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V05_B01
| |
| | text =
| |
| न च तस्यावाच्यत्वं श्रुत्यभिप्रायः । ‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति’() इत्यादि श्रुतिसहितानुभवस्य बलवत्वात् ॥5॥
| |
| }}
| |
| | |
| === आनन्दमयाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V06
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V06
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V06_B01
| |
| | text =
| |
| न चावयवत्वविरोधः ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इति(इत्यादि) श्रुतेरवयवाद्यभेदात् ॥6॥
| |
| }}
| |
| | |
| === अन्तस्थत्वाधिकरणम ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V07
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V07
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V07_B01
| |
| | text =
| |
| न च- ‘ब्रह्मेन्द्रमग्निं जगतः प्रतिष्ठां दिव आत्मानं सवितारं बृहस्पतिम्। चतुर्होतारं प्रदिशोऽनुक्लृप्तं वाचो वीर्यं तपसाऽन्वविन्दत् ।’ इत्यादि शब्दानामन्यविषयत्वम् । श्रुतिसन्देेहेऽनन्यथासिद्धलिङ्गेन निर्णयोपपत्तेः ॥7॥
| |
| }}
| |
| | |
| === छन्दोधिकरणम् (गायत्र्यधिकरणम्) ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V11
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V11
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V11_B01
| |
| | text =
| |
| अधिभूताध्यात्माधिवेदगतानामपि शब्दानाम् अचेतनत्वजीवान्वयव्यतिरेकित्वनित्यत्वेषु(चेतनजीवान्वयव्यतिरेकनित्यत्वेषु) विद्यमानेष्वपि भगवद्विषयत्वमेवानन्यथा सिद्धलिङ्गैः । ‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः’() इत्यादिशब्दसहितलिङ्गैश्च । सन्दिग्धश्रुतिलिङ्गाभ्याम् उक्ताभ्यामपि, असन्दिग्धयोः केवलयोरेव(केवलयोरपि) बलवत्वात् ॥8-11॥
| |
| }}
| |
| | |
| === पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V12
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C01
| |
| | verse_type = sutra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01_V12
| |
| | id = BSNV_C01_S01_V12_B01
| |
| | text =
| |
| न च चानन्यथासिद्धत्वमन्यत्र श्रुतिलिङ्गादेः । अन्यगतलिङ्गदीनामपि तद्गभगवदपेक्षया(तद्गतभगवदपेक्षया) युक्तेः ॥12॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C01_S01
| |
| | id = BSNV_C01_S01_author-note
| |
| | text =
| |
| इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रनुव्याख्यान्यायविवरणे प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥
| |
| }}
| |
| | |
| | |
| [[Category:Nyayavivaranam]] | |
