Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C6/S4: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(One intermediate revision by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
__TOC__
#REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C06_S04]]
<div class="gr-page-nav">[[Bhagavatatatparyanirnaya|श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णयः]] · [[Bhagavatatatparyanirnaya/Toc|अनुक्रमणिका]]</div>
{{Adhyaya
| document_id  = BTN
| chapter_num  = 6
| title        = चतुर्थोऽध्यायः
}}{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V24
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = न यस्य सख्यं पुरुषो वेत्ति सख्युः
| verse_line2  = सखा वसन् संवसतः पुरेऽस्मिन् ।
| verse_line3  = गुणो यथा गुणिनोऽव्यक्तदृष्टि-
| verse_line4  = स्तस्मै महेशाय नमस्करोमि ॥ २४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V24
| id      = BTN_C06_S04_V24_B1
| text    =
गुणो यथा गुणिनः । कश्चित्पुरस्थितो गुणभूतः प्रधानभूतस्य राज्ञः ममासौ सखेति राज्ञा चिन्तितमपि न जानाति ।
'यथा राज्ञः प्रियत्वं तु भृत्यो वेद न चात्मनः ।
तथा जीवो न यत्सख्यं वेत्ति तस्मै नमोस्तु ते''॥ इति स्कान्दे ॥ २४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V25
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देहोऽसवोऽक्षा मनवो भूतमात्रा
| verse_line2  = नात्मानमन्यं च विदुः परं यत् ।
| verse_line3  = सर्वं पुमान् वेद गुणांश्च तज्ज्ञो
| verse_line4  = न वेद सर्वज्ञमनन्तमीडे ॥ २५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V25
| id      = BTN_C06_S04_V25_B1
| text    =
'देहमानी वैश्रवणो मरुतः प्राणमानिनः ।
इन्द्राद्या इन्द्रियात्मानो रुद्रोऽन्तःकरणात्मकः ॥
नैते विदन्ति स्वात्मानं परं वापि विमोहिताः ।
जीवाभिमानी ब्रह्मा तु सर्वं वेद प्रजापतिः ॥
सोऽपि वेद हरिं नैव सम्यक्सैव हि सर्ववित्''॥ इति च ॥ २५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदोपरामो मनसो नामरूप-
| verse_line2  = रूपस्य दृष्टिस्मृतिसंप्रमोषात् ।
| verse_line3  = य ईयते केवलया स्वसंस्थया
| verse_line4  = हंसाय तस्मै शुचिसद्मने नमः ॥ २६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V26
| id      = BTN_C06_S04_V26_B1
| text    =
केवलया स्वसंस्थया । स्वप्नसुषुप्त्यादौ मनस उपरमाज्जीवस्यास्वातन्त्र्य-दर्शनेऽपि स्वप्नप्रबोधादिदर्शनादन्य ईश्वरस्तन्नियामकोऽस्तीति ज्ञायते । जीवेच्छाभावात्केवलत्वम् ।
'यदोपरामो मनसः स्वप्नसुप्तिलयादिषु ।
तदावस्थाप्रबोधादिकारणत्वेन केशवः ॥
अस्वातन्त्र्यात्तु जीवस्य विद्यतेऽन्यो नियामकः ।
जीवप्रवृत्त्यानुकूल्याज्ज्ञायतेऽसौ तदा विभुः''॥ इति हरिवंशेषु ॥२६॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V27
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मनीषिणोऽन्तर्हृदि सन्निवेशितं
| verse_line2  = स्वशक्तिभिर्नवभिश्च त्रिवृद्भिः ।
| verse_line3  = वह्निं यथा दारुणि पाञ्चदश्यं
| verse_line4  = मनीषया निष्कृषन्तीह गूढम् ॥ २७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V27
| id      = BTN_C06_S04_V27_B1
| text    =
इच्छादिरूपेण त्रिवृद्भिः ।
'इच्छादित्वेन त्रिविधा विमलाद्यास्तु शक्तयः ।
विष्णोः स्वरूपभूता यास्ताभ्यस्तन्नामिकाः पराः ॥
जायन्ते तत्प्रसादेव ताश्च पीठे प्रपूजयेत् ।
तद्भिन्नजीवास्तस्यैव प्रसादात्तत्समीपगाः''॥ इति तन्त्रनिर्णये ।
'दशेन्द्रियाणि च मनो बुद्धिप्राणप्रधानकाः ।
चतुर्दशैषां परमः पाञ्चदश्यो हरिः स्मृतः ॥
बुद्धेर्भेदेन वैतेषु पाञ्चदश्योऽथ संस्थितेः''॥ इति च ॥ २७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V28
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = स वै ममाशेषविशेषमाया-
| verse_line2  = निषेधनिर्वाणसुखानुभूतिः ।
| verse_line3  = स सर्वनामा स च विश्वरूपः
| verse_line4  = प्रसीदतामनिरुक्तात्मशक्तिः ॥ २८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V28
| id      = BTN_C06_S04_V28_B1
| text    =
'इयत्ता तु विशेषः स्यादानन्दादौ तदुज्झितेः । सर्वैर्विशेषै रहित उच्यते हरिरव्ययः । अप्राकृतस्वरूपत्वान्निर्मायश्चेति कथ्यते''॥ इति च ।
'तद्रूपसदृशं रूपं यतः सर्वस्य सर्वदा । सर्वरूपो यतः शब्दमुख्यार्थः सर्वनामकः''॥ इति च ॥ २८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V29
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यद्यन्निरुक्तं वचसा निरूपितं
| verse_line2  = धियाऽक्षिभिर्वा मनसा वोत यस्य ।
| verse_line3  = मा भूत् स्वरूपं गुणरूपबृंहितं
| verse_line4  = स वै गुणापायनिसर्गलक्षणः ॥ २९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V29
| id      = BTN_C06_S04_V29_B1
| text    =
अलौकिकत्वान्नो विष्णुर्निरुक्तो नो निरूपितः ।
तथापि वेदेषूक्तत्वादुक्तो रूपित एव च''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ २९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V30
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यस्मिन् यतो येन च यस्य यस्मै
| verse_line2  = यं यो यथा कुरुते कार्यते वा ।
| verse_line3  = परावरेषां परमं प्राक् स्वसिद्धं
| verse_line4  = तद् ब्रह्म तद्धेतुरनन्यदेकम् ॥ ३० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V30
| id      = BTN_C06_S04_V30_B1
| text    =
सप्तविभक्त्यर्थस्य कालस्य प्रकारस्य च हेतुर्ब्रह्मैव ।
'विभक्त्यर्थस्य कालस्य प्रकाराणां च कारणम् ।
एक एव परो विष्णुः सर्वसत्ताप्रदत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥
'अनन्यः सदृशाभावादेको रूपाद्यभेदतः''॥ इति च ॥ ३० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V32
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अस्तीति नास्तीति च वस्तुनिष्ठयो-
| verse_line2  = रेकस्थयोर्भिन्नविरुद्धधर्मयोः ।
| verse_line3  = अपेक्षितं किञ्चन सांख्ययोगयोः
| verse_line4  = समं परं ह्यनुकूलं बृहत् तत् ॥ ३२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V32
| id      = BTN_C06_S04_V32_B1
| text    =
'मदन्यो नास्ति सर्वेश इति विध्द्यासुरं मतम् ।
अस्तीति दैवमुभयोर्हरिरेव ह्यपेक्षितः ॥
निषेधविध्योर्विषयः फलदाता च केशवः ।
तादृग्बुद्धेः कारणं च स्थानयोश्चोच्चनीचयोः''॥ इति च ॥ ३२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V33
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = योऽनुग्रहार्थं भजतां पादमूल-
| verse_line2  = मनामरूपो भगवाननन्तः ।
| verse_line3  = नामानि रूपाणि च जन्मकर्मभि-
| verse_line4  = र्भेजे स मह्यं परमः प्रसीदताम् ॥ ३३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V33
| id      = BTN_C06_S04_V33_B1
| text    =
'तत्कर्मणामदृष्टत्वादनामा चाप्यदर्शनात् ।
अरूपस्त्ववतारेण रूपकर्माणि दर्शयेत् ॥
नित्यरूपो नित्यकर्माऽप्यव्यक्तत्वमपेक्ष्य तु ।
अरूपकर्मेत्युदितो रूपकर्मोज्झितेर्न तु''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ।
'अनामा सोऽधिकार्थत्वादव्यक्तत्वादरूपकः ।
कंसारित्वादिसामर्थ्यो व्यक्तरूपोऽवतारगः''॥ इति च ।
'लोकदृष्ट्याधिकार्थानि मूलनामानि केशवे ।
अथ दामोदरादीनि लोकदृष्ट्या समानि तु ॥
आनन्दोऽव्यक्तरूपस्तु मूलरूपमुदाहृतम् ।
स एव व्यक्तिमापन्नः प्रादुर्भाव उदीरितः''इति च ॥ ३३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V34
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यः प्राकृतैर्ज्ञानपथैर्जनानां
| verse_line2  = यथाशयं देहगतो विभाति ।
| verse_line3  = यथाऽनिलः पार्थिवमाश्रितो गुणं
| verse_line4  = स ईश्वरो मे कुरुतान्मनोरथम् ॥ ३४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V34
| id      = BTN_C06_S04_V34_B1
| text    =
'स्वदेहस्थं हरिं प्राहुरधमा जीवमेव तु ।
मध्यमाश्चाप्यनिर्णीतं जीवाद्भिन्नं जनार्दनम् ॥
पूर्णानन्दादिगुणकं सर्वजीवविलक्षणम् ।
उत्तमास्तु हरिं प्राहुस्तारतम्येन तेषु च ॥
बुद्धिशुध्द्यनुसारेण यथाप्राणं शरीरगम् ।
श्वासमात्रं जनाः प्राहुरनिर्णीतं च मध्यमाः ॥
देवदेवेश्वरं सूत्रमानन्दं प्राणवेदिनः''इति च ॥ ३४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V45
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ब्रह्मा भवो भवन्तश्च मनवो विबुधेश्वराः ।
| verse_line2  = विभूतयो मम ह्येता भूतानां भूतिहेतवः ॥ ४५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V45
| id      = BTN_C06_S04_V45_B1
| text    =
'विशेषव्यक्तिपात्रत्वात् ब्रह्माद्यास्तु विभूतयः ।
तदन्तर्यामिणश्चैव मत्स्याद्या विभवाः स्मृताः'' ॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥ ४५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V46
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तपो मे हृदयं ब्रह्म तनुर्विद्या क्रियाऽऽकृतिः ।
| verse_line2  = अङ्गानि क्रतवो जाता धर्म आत्माऽसवः सुराः ॥ ४६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V46
| id      = BTN_C06_S04_V46_B1
| text    =
'तपोऽभिमानी रुद्रस्तु विष्णोर्हृदयमाश्रितः ।
विद्यारूपा तथैवोमा विष्णोस्तनुमुपाश्रिता ॥
शृृङ्गाराद्याकृतिगतः क्रियात्मा पाकशासनः ।
ओषु क्रतवः सर्वे मध्यदेहे च धर्मराट् ॥
प्राणे वायुश्चित्तगतो ब्रह्मान्याः खेषु देवताः''॥ इति च ॥
'यदाश्रितं यद्भवति तत्तन्नामकमीरितम्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ४६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V47
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अहमेवेदमासाग्रे नान्यत् किञ्चान्तरं बहिः ।
| verse_line2  = संज्ञानमात्रमव्यक्तं प्रसुप्तमिव विश्वतः ॥ ४७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V47
| id      = BTN_C06_S04_V47_B1
| text    =
सञ्ज्ञानमात्रं यदिदं त्वया तपसा दृष्टं मम रूपं तदेवाग्र आसीत् ।
'नानावर्णो हरिस्त्वेको बहुशीर्षभुजोरुपात् ।
आसील्लये तदन्यत्तु सूक्ष्मरूपं श्रियं विना ॥
असुप्तः सुप्त इव च मीलिताक्षोऽभवद्धरिः ।
अन्यत्रानादराद्विष्णौ श्रीश्च लीनेव कथ्यते ॥
सूक्ष्मत्वेन हरौ स्थानाल्लीनमन्यदपीष्यते''॥ इति मात्स्ये ॥ ४७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C06_S04_V48
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C06
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मय्यनन्तगुणेऽनन्ते गुणतोऽनन्तविग्रहे ।
| verse_line2  = यदासीत् तत एवाद्यः स्वयम्भूः समभूदजः ॥ ४८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V48
| id      = BTN_C06_S04_V48_author-note
| text    =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये षष्ठस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C06_S04_V48
| id      = BTN_C06_S04_V48_B1
| text    =
गुणतोऽनन्ते ।
'प्रत्येकशो गुणानां तु निःसीमत्वमुदीर्यते ।
तदानन्त्यं तु गुणतस्ते चानन्ता हि सङ्ख्यया ।
अतोऽनन्तगुणो विष्णुर्गुणतोऽनन्त एव च''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ४८ ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Latest revision as of 06:43, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C6/S4&oldid=4232"