Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C2/S8: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C02_S08]]
| document_id  = BTN
| chapter_num  = 2
| title        = नवमोऽध्यायः
}}{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V01
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीशुक उवाच—
| verse_line2  = आत्ममायामृते राजन् परस्यानुभवात्मनः ।
| verse_line3  = न घटेतार्थसम्बन्धः स्वप्ने द्रष्टुरिवाञ्जसा ॥ १ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V02
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = बहुरूप इवाऽभाति मायया बहुरूपया ।
| verse_line2  = रममाणो गुणेष्वस्या ममाहमिति मन्यते ॥ २ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V03
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यर्हि चायं महित्वे स्वे परस्मिन्कालमाययोः ।
| verse_line2  = रमते गतसंमोहस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ॥ ३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V03
| id      = BTN_C02_S08_V03_B1
| text    =
परस्य अर्थव्यतिरिक्तस्य । 'यदधातुमतः''इत्यस्य ह्युत्तरम् ।
'अशरीरस्य जीवस्य शरीरोत्पत्तिकारणम् ।
ईश्वरेच्छा प्राथमिका तां विना न हि किञ्चन ॥
द्वितीया प्रकृतिः प्रोक्ता तद्रूपा हि गुणास्त्रयः ।
तेषां सम्पातजो भावो ममाहमिति या मतिः ॥
देहात्परस्य देहित्वमहंभावमृते कुतः ।
यथा रजस्तमोभावैर्विना स्वप्नो न जायते ॥
निद्रा कामाद्यभावेन तद्वद्देहः क्व तान्विना ।
तस्मात्प्रकृत्यैव पुमान्मानुषादिविकारया ॥
मानुषादिरिवाभाति नित्यचैतन्यरूपवान् ।
यदा स्वरूपं जानाति कालप्रकृतिवर्जितम् । ।
वासुदेवप्रसादेन तदा मुक्तो भवत्यसौ''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥१-३॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V04
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मतत्वविशुध्यर्थं यदाह भगवानृतम् ।
| verse_line2  = ब्रह्मणेऽदर्शयद्रूपमव्यलीकव्रतादृतः ॥ ४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V04
| id      = BTN_C02_S08_V04_B1
| text    =
यतो भगवदुक्तं प्रमाणमतस्तदुक्तं पुराणं त्वत्प्रश्नानामुत्तरत्वेन वक्ष्ये ॥ ४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V08
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = दिव्यं सहस्राब्दममोघदर्शनो
| verse_line2  = जितानिलात्मा विजितोभयेन्द्रियः ।
| verse_line3  = अतप्यत स्माखिललोकतापनं
| verse_line4  = तपस्तपीयांस्तपतां समाहितः ॥ ८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V08
| id      = BTN_C02_S08_V08_B1
| text    =
तपो ब्रह्म ।
'तपसोऽध्यजायत''। इति श्रुतेः ।
अखिललोकप्रकाशनं यत् तदाऽऽलोचयामास । तपतां तपीयानित्यनेनात्युत्तमोत्तमत्वमुक्तं भवति ।
'महन्महीयसामादिं ब्रूयादत्युत्तमोत्तमम् ।
यत्राधिकं वदेत्किञ्चिज्ज्ञेयोऽर्थस्तत्र चाधिकः''। इति व्यासनिरुक्ते ॥
'तपोरूपं परं ब्रह्म ब्रह्माऽचिन्तयदञ्जसा''। इति षाड्गुण्ये ॥ ८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V09
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्मै स्वलोकं भगवान्सभाजितः
| verse_line2  = सन्दर्शयामास परं न यत् पदम् ।
| verse_line3  = व्यपेतसंक्लेशविमोहसाध्वसं
| verse_line4  = सन्दृष्टवद्भिर्विबुधैरभिष्टुतम् ॥ ९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V09
| id      = BTN_C02_S08_V09_B1
| text    =
यत् यतः । 'यत्तदित्यादयः शब्दाः पञ्चम्यन्ताः प्रकीर्तिताः''।इति च ॥ ९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V10
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः
| verse_line2  = सत्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।
| verse_line3  = न यत्र माया किमुतापरे हरे-
| verse_line4  = रनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥ १० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V10
| id      = BTN_C02_S08_V10_B1
| text    =
मायातीतत्वात् ॥ १० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V13
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः
| verse_line2  = करोति मानं बहुधा विभूतिभिः ।
| verse_line3  = प््रोङ्खश्रिता याः कुसुमाकरानुगै-
| verse_line4  = र्विगीयमाना प््रिायकर्म गायती ॥ १३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V13
| id      = BTN_C02_S08_V13_B1
| text    =
प््रोङ्खश्रिताः याः विभूतयः ॥ १३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V14
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ददर्श तत्राखिलसात्वतां पतिं
| verse_line2  = श्रियःपतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् ।
| verse_line3  = सुनन्दनन्दप्रबलार्हणादिभिः
| verse_line4  = स्वपार्षदमुख्यैः परिसेवितं विभुम् ॥ १४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V14
| id      = BTN_C02_S08_V14_B1
| text    =
'सत्वं तु शोभनत्वं स्यात्तद्युक्ताः सात्वता मताः''। इत्यध्यात्मे ॥
'मुक्तैः स्वपार्षदैः पूर्वैर्ब्रह्माद्यैश्चैव संयुतम् ।
ब्रह्मा ददर्श तपसा भगवन्तं हरिं प्रभुम्''॥ इति गारुडे ॥ १४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V16
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अध्यर्हणीयासनमास्थितं विभुं
| verse_line2  = वृतं चतुष्षोडशपञ्चशक्तिभिः ।
| verse_line3  = युक्तं भगैः स्वैरितरत्र चाध्रुवैः
| verse_line4  = स्व एव धामन्रममाणमीश्वरम् ॥ १६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V16
| id      = BTN_C02_S08_V16_B1
| text    =
'इच्छाद्या मोचिकाद्याश्च अणिमाद्याश्च शक्तयः ।
प्रदिष्टा वासुदेवाद्या दामोदरपरास्तथा ॥
अङ्गानि विमलाद्यास्तु प्रह्व्याद्यात्मादिका मताः ।
एवं षोडशभिश्चैव पञ्चभिश्च हरिः स्वयम् ॥
चतुर्भिश्च वृतो नित्यं तत्स्वरूपाश्च शक्तयः''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V21
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मनीषितानुभावोऽयं मम लोकावलोकनम् ।
| verse_line2  = यदुपश्रुत्य रहसि चकर्थ परमं तपः ॥ २१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V21
| id      = BTN_C02_S08_V21_B1
| text    =
मनीषितं तपः ॥ २१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V22
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रत्यादिष्टं मया तत्र त्वयि कर्मविमोहिते ।
| verse_line2  = तपो मे हृदयं साक्षादात्माऽऽहं तपसोऽनघ ॥ २२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V23
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सृजामि तपसैवेदं ग्रसामि तपसा पुनः ।
| verse_line2  = बिभर्मि तपसा विश्वं वीर्यं मे दुस्तरं तपः ॥ २३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V23
| id      = BTN_C02_S08_V23_B1
| text    =
कर्मविमोहिते इदं कार्यमित्यजानति । हृदयं प््रिायम् ।
'प््रिायं हृदयमुद्रिक्तं कान्तमित्यभिधीयते''। इत्यभिधानात् ।
'तपः प््रिायं सदा विष्णोस्तपसैवाप्यते हरिः ।
स्वयं च तपसैवेदं बिभर्ति ज्ञानमेव हि ।
तपःशब्दाभिधं प्रोक्तं ज्ञानरूपो हरिर्यतः ।
ज्ञानवीर्यो ज्ञानबलो ज्ञानानन्द उदाहृतः''॥
इति बृहत्संहितायाम् ॥ २२,२३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V30
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = भगवानुवाच–
| verse_line2  = ज्ञानं परमगुह्यं मे यद्विज्ञानसमन्वितम् ।
| verse_line3  = सरहस्यं तदङ्गं च गृहाण गदितं मया ॥ ३० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V30
| id      = BTN_C02_S08_V30_B1
| text    =
'येन येन यथा ज्ञात्वा नियतं मुक्तिराप्यते ।
तद्विज्ञानमिति प्रोक्तं ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''॥ इति वामने ॥३०॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V32
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अहमेवासमग्रे च नान्यद्यत्सदसत् परम् ।
| verse_line2  = पश्चादहं त्वमेतच्च योऽवशिष्येत सोऽस्म्यहम् ॥ ३२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V32
| id      = BTN_C02_S08_V32_B1
| text    =
परं स्वतन्त्रं न ।
विष्णोरधीनं प्राक् सृष्टेस्तथैव च लयादनु ।
अस्य सत्वप्रवृत्त्यादि विशेषेणाधिगम्यते ॥
स्वातन्त्र्यं स्थितिकाले तु कथञ्चिद्बुद्धिमोहतः ।
प्रतीयमानमपि तु तस्मान्नैवेति गम्यताम् ॥
जनिष्येऽहं लयिष्येऽहमिति न ह्यभिसन्धितः ।
अतो जीवनमप्येतद्भवेदीशाभिसंहितम् ॥
अतः स्वरूपभेदेऽपि ह्यात्मैवेदमिति श्रुतिः ।
वदत्यस्येशतन्त्रत्वाद्यदशक्तस्त्वसन्निति । ।
विद्यन्ते हि तदा जीवाः कालकर्मादिकं तथा ।
क्वान्यथा हि पुनः सृष्टिः पूर्वकर्मानुसारिणी''॥ इति ब्रह्मतर्के ।
त्वमेतच्च परं न भवेत् । स्वतन्त्रं न ॥ ३२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V33
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ऋतेऽर्थं यत्प्रतीयेत न प्रतीयेत चात्मनि ।
| verse_line2  = तद्विद्यादात्मनो मायां यथाऽऽभासो यथा तमः ॥ ३३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V34
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा महान्ति भूतानि भूतेषूच्चावचेषु च ।
| verse_line2  = प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेषु न तेष्वहम् ॥ ३४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V34
| id      = BTN_C02_S08_V34_B1
| text    =
अर्थवदिव प्रतीयते । न च परमात्मन्यर्थवत् प्रतीयते । अर्थं प्रयोजनमृते । न हि जीवप्रकृतिभ्यामीश्वरस्यार्थः ।
'मुख्यतो विष्णुशक्तिर्हि मायाशब्देन भण्यते ।
उपचारतस्तु प्रकृतिर्जीवश्चैव हि भण्यते''॥ इति च ।
यथाऽऽभासो जीवः ॥
'सर्वं परे स्थितमपि नैव तत्रेति भण्यते ।
यतो हरेर्न जीवेन जीवनं न हरौ ततः ॥
जीवः प्रकृतिरप्यत्र यतो नैव हि बन्धकृत् ।
कर्म चाफलदातृत्वात्कालश्चापरिणामनात् ॥
यथा छत्रधराद्यास्तु रथस्था अपि सर्वशः ।
रथिनो नैव भण्यन्ते एवं हरिगता अपि॥"
'यथा महान्ति भूतानि शरीरेषु बहिस्तथा ।
एवं हरिश्च भूतेषु बहिश्च व्याप्तिहेतुतः ।
तस्मात्तत्स्थो न तत्स्थश्च प्रोच्यते हरिरीश्वरः''इति च ॥ ३३,३४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V35
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतावदेव जिज्ञास्यं तत्वजिज्ञासुनाऽऽत्मनः ।
| verse_line2  = अन्वयव्यतिरेकाभ्यां यत्स्यात्सर्वत्र सर्वदा ॥ ३५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V35
| id      = BTN_C02_S08_V35_B1
| text    =
अन्यभावाभावकाले देशे च तद्विद्यमानाविद्यमानशक्तिमांश्चेत्यन्वय-व्यतिरकौ ॥ ३५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V38
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अन्तर्हितेन्द्रियार्थाय हरयेऽवहिताञ्जलिः ।
| verse_line2  = सर्वभूतमयो विश्वं ससर्जेदं स पूर्ववत् ॥ ३८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V38
| id      = BTN_C02_S08_V38_B1
| text    =
'सर्वस्यापि प्रधानत्वात् स सर्वमय ईर्यते''॥ इति च ॥ ३८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V41
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मायां विविदिषुर्विष्णोः मायेशस्य महामुनिः ।
| verse_line2  = महाभागवतो राजन् पितरं पर्यतोषयत् ॥ ४१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V41
| id      = BTN_C02_S08_V41_B1
| text    =
मायां माहात्म्यं विविदिषुः । अन्येषां माहात्म्यपतेः ।
'मुख्यतो विष्णुमाहात्म्यं मायाशब्दोदितं भवेत् ।
प्रधानत्वाच्च मातृत्वान्मेयत्वं चैव तस्य हि''॥ इति च ॥ ४१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V44
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नारदः प्राह मुनये सरस्वत्यास्तटे नृप ।
| verse_line2  = ध्यायते ब्रह्म परमं व्यासायामिततेजसे ॥ ४४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V44
| id      = BTN_C02_S08_V44_B1
| text    =
'हरिर्व्यासादिरूपेण सर्वज्ञोऽपि स्वयं प्रभुः ।
शृृणोति नारदादिभ्यो मोहायैषां प्रसिद्धये''॥ इति पाद्मे ॥ ४४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S08_V45
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C02
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदुताहं त्वया पृष्टो वैराजात्पुरुषादिदम् ।
| verse_line2  = यथाऽऽसीत्तदुपाख्यास्ये प्रश्नानन्यांश्च कृत्स्नशः ॥ ४५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V45
| id      = BTN_C02_S08_V45_author-note
| text    =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BTN_C02_S08_V45
| id      = BTN_C02_S08_V45_B1
| text    =
'विराड्ब्रह्मा समुद्दिष्टस्तद्गतः परमो यतः ।
अतो वैराजमित्येनमाहुरीशत्वतो विराट्''॥
इति बृहत्संहितायाम् ॥ ४५ ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Latest revision as of 06:42, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C2/S8&oldid=4144"