Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C7/S1: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(3 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C07_S01]]
| document_id  = BTN
| chapter_num  = 7
| title        = प्रथमोऽध्यायः
}}{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V06
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = निर्गुणोऽपि ह्यजोऽव्यक्तो भगवान् प्रकृतेः परः ।
| verse_line2  = स्वमायागुणमाविश्य बाध्यबाधकतां गतः ॥ ६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V06
| id      = BTN_C07_S01_V06_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'बाध्यादिस्थो हरिर्नित्यं बाध्यतादिगतेत्यपि ।
गीयते न तु बाध्यत्वादिदोषयुतत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V09
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ज्योतिरादिरिवाभाति सङ्घातान्न विविच्यते ।
| verse_line2  = विन्दन्त्यात्मानमात्मस्थं मथित्वा कवयोऽन्ततः ॥ ९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V09
| id      = BTN_C07_S01_V09_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'दधिस्थघृतवत्काष्ठे वह्निवच्च जनार्दनः ।
देहेन्द्रियासुजीवेभ्यो विविच्य ज्ञायते न तु''॥ इति च ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V11
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कालं चरन्तं सृजतीश आश्रयः प्रधानपुंभ्यां नरदेव सत्यकृत् । स तत्र तत्रोभयसिद्धिमाप्नुयात् लिङ्गात्मनो लिङ्गगुणाश्च सन्ति ॥ ११ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V11
| id      = BTN_C07_S01_V11_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
प्रधानपुंभ्यां सह ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V12
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = य एष राजन्नपि काल ईशिता सत्वं सुरानीकमिवैधयत्यजः । तत्प्रत्यनीकानसुरान् सुरप्रियो रजस्तमस्कान् प्रमिणोत्युरुश्रवाः ॥ १२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V12
| id      = BTN_C07_S01_V12_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
काले कालविषयेऽपीशिता । देहादिकारणत्वात् सुरानीकमिव स्थितं सत्वम् ।
'स्वभावतः प्रियत्वात्तु सदा देवप्रियो हरिः ।
अप्रियश्चासुराणां स स्वभावात्तूभयं नृणाम् ॥
देशकालौ गुणांश्चैव भक्त्यादीनप्यपेक्ष्य तु ।
योग्यतां च तथा कर्म सम इत्यभिधीयते ॥
स्वतः प्रियोऽपि देवानामुत्पाद्यैव गुणानिमान् ।
इतरेषां तथा दोषान्सुखदुःखे ददात्यजः ॥
उभयं तु मनुष्याणामतः सम इतीरितः ।
अनादिनियताश्चैव गुणदोषाः सुरादिषु ॥
यथाक्रमं पुनश्चैव नियमाद्वर्धितास्तथा ।
विष्णुनैव ततो नित्यं विषमश्च जनार्दनः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥
'न विष्णोर्विषमत्वं तु योग्यतापेक्षया क्वचित् ।
योग्यतायास्तन्नियत्या विषमत्वं भवेदिति''॥ इति स्कान्दे ॥
'विषमत्वं तु दोषाय शुभाशुभविपर्यये ।
अतस्तादृशवैषम्यं ब्रह्मसूत्रे निराकृतम् ॥
शुभाशुभनियन्तृत्वं न दोषो गुण एव सः ।
अतस्तदिष्टं कृष्णस्य ब्रह्मसूत्रकृतो विभोः''॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V20
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = शपतोरसकृद् विष्णुं यद् ब्रह्म परमव्ययम् ।
| verse_line2  = श्वित्रो न जातो जिह्वायां नान्धं विविशतुस्तमः ॥ २० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V20
| id      = BTN_C07_S01_V20_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'नियमाद्भुज्यते पुम्भिर्धर्माधर्मफलं मृतौ ।
कैश्चिदत्रापि भुज्येत तस्मान्नाधर्ममाचरेत्''॥ इति भारते ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यन्निबन्धोऽभिमानोऽयं तद्वधात् प्राणिनां वधः ।
| verse_line2  = तथा न यस्य कैवल्यादभिमानोऽखिलात्मनः । परस्येदमकर्तुर्हि हिंसा केनास्य कल्प्यते ॥ २६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V26
| id      = BTN_C07_S01_V26_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
कैवल्यात् देहाद्यभावादेव । अकर्तुः तस्यान्यः कर्ता न विद्यते । इदं एषा ।
'व्यत्ययोऽतिशयकुत्सनभेदेषु''इति सूत्रात् ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V27
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्माद् वैरानुबन्धेन निर्वैरेण भयेन वा ।
| verse_line2  = स्नेहात् कामेन वा युञ्ज््यात् कथञ्चिन्नेक्षते पृथक् ॥ २७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V27
| id      = BTN_C07_S01_V27_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
कथञ्चिन्नेक्षते पृथक् । तत्रैव मनसोऽभिनिवेशेन तदन्यं नेक्षते । वैरादीनामेकतमेनापि यो युञ्ज्यात् स नेक्षत इति स्वभावकथनं न विधिः ।
'कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद्विष्णुमव्ययम् ।
मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः''।
'तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्''॥
'अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्''॥
'मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः''॥
'यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ।
तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद्दुस्तरादघात् ॥
हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ।
विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः''॥
'वरतोऽपि न मुच्यन्ते द्वेषिणः शापतोऽपि तु ।
भक्ता नैव निपात्यन्ते धर्माधर्मैस्तथेतरैः ॥
अन्यावेशकृतं यत्तु तद्वराद्यैरपोह्यते ।
तद्विरुद्धस्वभावानामन्यथा न कथञ्चन''इत्यादेः ॥
यस्मादेवं कोऽप्युपद्रवो नास्ति भगवतस्तस्मादेव द्वेषादिनापि मनो योक्तुं शक्यते तत्प्रेरणया । तादृशानां एतदेव चिन्तयति च । अन्यथा आत्मनो दुःखकारणं द्वेषादिकं कथं सर्वनियामको हरिरुत्पादयेत् ॥ २७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V28
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा वैरानुबन्धेन मर्त्यस्तन्मयतामियात् ।
| verse_line2  = न तथा भक्तियोगेन इति मे निश्चिता मतिः ॥ २८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V29
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कीटः पेशस्कृता रुद्धः कुड्ये यान्तमनुस्मरन् ।
| verse_line2  = संरम्भभययोगेन विन्दते तत्सरूपताम् ॥ २९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V30
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एवं कृष्णे भगवति मायामनुज ईश्वरे ।
| verse_line2  = वैरेण धूतपाप्मानः तमापुरनुचिन्तया ॥ ३० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V30
| id      = BTN_C07_S01_V30_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
तत्रैव हेतुः । यथा वैरानुबन्धेनेति । यथा वैराभिनिवेशिनः तथा भक्त्यभि-निवेशिनो न सन्ति । तत्कथमन्यथा भक्तानेव बहून्हरिः कुर्यादिति भावः ॥
कीटः पेशस्कृतेत्यादि चैद्यादीनां भक्तियुतत्वप्रतिपादनम् । स्नेहाद्यायतननाशादिनाऽप्युपद्रवोऽस्य नास्तीति निर्वैरेणेत्याद्युक्तम् ।
'ततः कनीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः''इति श्रुतिः ।
तन्मयतां मनसस्तत्राभिनिवेशनम् ।
'मागधाद्या यथा नित्यं द्वेषादाग्रहिणो हरौ ।
न तथाऽऽग्रहिणो भक्ता ऋते ब्रह्माणमव्ययम्''॥ इति हरिवंशेषु ॥
योगः स्नेहः । संरम्भभययुक्तस्नेहेन ।
'प्रीतिः स्नेहस्तथा योगः प्रेमबन्ध इतीर्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥
वैरयुक्तयाऽप्यनुचिन्तया तमापुः ।
'अनुचिन्तेति तामाहुर्भक्तिपूर्वा तु या स्मृतिः''। इति च ॥
'स्नेहादन्नं ददातीति स्वाकर्षणभयेऽपि च ।
विद्यमानेऽप्यल्पकोपे सङ्गतिस्नेहतस्तथा ॥
पेशस्कृद्रूपतां कीटो यथा याति तथैव तु ।
चैद्यादयोऽसुरावेशशाद्धरौ द्वेषयुता अपि ॥
निजस्वभावया भक्तया नीता हरिसरूपताम् ।
तथा हि करुणो विष्णुरन्यावेशाद्यदि द्विषन् ॥
हीयते किं ममानेन नित्यानन्द स्वरूपिणः ।
देहबन्धयुतानां हि द्वेषिणाऽपकृतं भवेत् ॥
मम को ह्यपराध्येत निर्दोषसुखरूपिणः ।
अतो मय्यपराधस्तु स्वस्मिन्नेव न मे भवेत् ॥
अतो यच्चासुरावेशात्कृतमेतेन दुष्कृतम् ।
अनादिभक्तो यस्मान्मे मोचयिष्ये ततस्त्वहम् ॥
इति मत्वा मोचयति चैद्यादीनपि केशवः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २८-३० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V31
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कामात् स्नेहाद् भयाद् द्वेषाद् यथा भक्त्येश्वरे मनः ।
| verse_line2  = आवेश्य तदघं हित्वा बहवस्तद्गतिं गताः ॥ ३१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V31
| id      = BTN_C07_S01_V31_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
कामादिभिरपि यथावद्भक्त्या सहैव मन आवेश्य तदघं यत्तु द्वेषादिकृतमघं यथाभूतया भक्त्या हित्वा ॥ ३१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V32
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = गोप्यः कामाद् भयात् कंसो द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः ।
| verse_line2  = सम्बन्धाद् वृष्णयः स्नेहाद् यूयं भक्त्या वयं विभो ॥ ३२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V32
| id      = BTN_C07_S01_V32_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'गोप्यः कामयुता भक्ताः कंसाविष्टः स्वयं भृगुः ।
ज्ञेयो भययुतो भक्तश्चैद्यादिस्था जयादयः ॥
विद्वेषसंयुता भक्ता वृष्णयो बन्धुसंयुताः ।
बहुमानस्नेहसाम्याद्देवा भक्ताः प्रकीर्तिताः ॥
स्नेहोपसर्जनादेव बहुमानान्मुनीश्वराः ।
बहुमानोऽपि देवानामृषिभ्योऽप्यधिको मतः ॥
ब्रह्मवीन्द्रेन्द्र-कामादेरितरेषां यथाक्रमम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V33
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कतमोऽपि न वेनस्य पञ्चानां पुरुषं प्रति ।
| verse_line2  = तस्मात् केनाप्युपायेन मनः कृष्णे निवेशयेत् ॥ ३३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V33
| id      = BTN_C07_S01_V33_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
कतमोऽपि भक्तियोगो न वेनस्य । तस्मात्केनापि प्रकारेण उपायेनैव मनो निवेशयेत् । नानुपायेन ।
'उपायो भक्तिरुद्दिष्टो द्वेषाद्या अनुपायकाः''। इति शब्दनिर्णये ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V34
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मातृष्वस्रेयो वश्चैद्यो दन्तवक्रश्च पार्थिव ।
| verse_line2  = पार्षदप्रवरौ विष्णोर्विप्रशापात् पदच्युतौ ॥ ३४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V34
| id      = BTN_C07_S01_V34_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
स्वतो भक्ताश्चैद्यादयोऽपि परावेशाद्द्वेषिण इत्यत्र हेतुर्मातृष्वस्रेय इत्यादि ॥ ३४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V38
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पञ्चषड्ढायनार्भाभाः पूर्वेषामपि पूर्वजाः ।
| verse_line2  = दिग्वाससः शिशून् मत्वा द्वाःस्थौ तान् प्रत्यषेधताम् ॥३८॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V38
| id      = BTN_C07_S01_V38_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
द्वास्थावित्यनेनाधिकारस्थत्वमुक्तम् ।
'अधिकारस्थिताश्चैव विमुक्ताश्च द्विधा जनाः ।
विष्णुलोकस्थितास्तेषां वरशापादियोगिनः ॥
अधिकारस्थिता मुक्तिं नियतं प्राप्नुवन्ति च ।
विमुक्त्यनन्तरं तेषां वरशापादयो न तु ॥
देहेन्द्रियासुयुक्ताश्च पूर्वं पश्चान्न तैर्युताः ।
अप्यभीमानिभिस्तेषां देवैः स्वात्मोत्तमैर्युताः''॥ इति तन्त्रसारे ॥३८॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V44
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तं सर्वभूतात्मभूतं प्रशान्तं समदर्शनम् ।
| verse_line2  = भगवत्तेजसा स्पृष्टं नाशक्नोद्धन्तुमुद्यमैः ॥ ४४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V44
| id      = BTN_C07_S01_V44_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
सर्वभूतात्मनि भूतम् ॥ ४४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V45
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ततस्तौ राक्षसौ जातौ केशिन्यां विश्रवःसुतौ ।
| verse_line2  = रावणः कुम्भकर्णश्च सर्वलोकप्रतापिनौ ॥ ४५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V46
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तावद्य क्षत्रियौ जातौ मातृष्वस्रात्मजौ तव ।
| verse_line2  = अधुना शापनिर्मुक्तौ कृष्णचक्रहतांहसौ ॥ ४६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V46
| id      = BTN_C07_S01_V46_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'हिरण्यकशिपुर्भूतममन्यत मृतौ हरिम् ।
अतो भयानको जातस्तत्र राजानमेव च ॥
मत्वा राजैव सञ्जातः कृष्णं चक्रादिलक्षणैः ।
मृतिकाले हरिं चैव मत्वा भक्त्यैव केवलम् ॥
द्वाःस्थत्वं हरिमाविश्य प्रापैव मनुजोऽपि तु''॥ इति गारुडे ॥
'विष्णुभक्तेश्च तज्ज्ञानादन्यतो मुक्तिवाचकाः ।
विष्णोर्गुणह्रासवाचः श्रीब्रह्मादेस्तथा क्रमात् ॥
विष्ण्वादिद्वेषतश्चैव सुखवाचस्तथाऽखिलाः ।
मोहनार्थाः समुद्दिष्टा यथार्थद्योतकास्तथा''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ४५-४६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C07_S01_V48
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C07
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = वैरानुबन्धतीव्रेण ध्यानेनाच्युतसाम्यताम् ।
| verse_line2  = नीतौ पुनर्हरेः पार्श्वं जग्मतुर्विष्णुपार्षदौ ॥ ४८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V48
| id      = BTN_C07_S01_V48_author-note
| name    = Bhashyam
| text    =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये सप्तमस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C07_S01_V48
| id      = BTN_C07_S01_V48_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
वैरानुबन्धः वैरयुक्ता भक्तिः ।
'अनुबन्धस्तु भक्तिः स्याद्बन्धः स्नेह उदाहृत''॥ इति च ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Latest revision as of 06:43, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C7/S1&oldid=4243"