Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S7: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(5 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C03_S07]]
| document_id  = BTN
| chapter_num  = 3
| title        = सप्तमोऽध्यायः
}}
== सप्तमोऽध्यायः ==
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V01
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ऋषिरुवाच–
| verse_line2  = इति तासां स्वशक्तीनामसतीनां समेत्य सः ।
| verse_line3  = प्रसुप्तलोकतन्त्राणां निशम्य गिरमीश्वरः ॥ १ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V01
| id      = BTN_C03_S07_V01_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'शक्यत्वाच्छक्तयो विष्णोर्महदाद्या रमा तथा ।स्वरूपशक्तिः शक्तित्वान्मुख्यशक्तिर्हि सा यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥समेत्य आसतीनां असमेतानां, प्रसुप्तलोकतन्त्राणाम् अनाविर्भूतलोक-सृष्टिशक्तीनाम् ।'तनुते येन कार्यं यत्तन्त्रं साधनमुच्यते ।कारणानां स्वशक्तिर्वा प्रधानं साधनं यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V02
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कालसंज्ञां तदा देवीं बिभ्रच्छक्तिमुरुक्रमः ।
| verse_line2  = त्रयोविंशतितत्त्वानां गणं युगपदाविशत् ॥ २ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V02
| id      = BTN_C03_S07_V02_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'शब्दाद्या नभ आद्याश्च मनोयुक्तेन्द्रियाणि च ।अहङ्कारो महांश्चैव त्रयोविंशतिको गणः ॥देवतेन्द्रिययोरैक्यान्न पृथग्गणनं तयोः ।प्रकृतिस्तु चतुर्विंशा पञ्चविंशो हरिः स्वयम् ॥यदा जडांशस्वीकारो जीवस्तत्पञ्चविंशकः ।षडिं्वशको महाविष्णुः श्रिया वा सप्तविंशकः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ।त्रयोविंशति तत्त्वानि प्राविशद्रमया सह ।कालाख्यया स्वयं विष्णुः शक्यत्वाच्छक्तिरूपया ॥ २ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V03
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सोऽनुप्रविष्टो भगवान् चेष्टारूपेण तं गणम् ।
| verse_line2  = भिन्नं संयोजयामास सुप्तं कर्म प्रबोधयन् ॥ ३ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V03
| id      = BTN_C03_S07_V03_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'सर्वचेष्टकरूपेण स्वसामर्थ्येन केशवः ।तानि भिन्नानि तत्त्वानि योजयामास चांशतः''इति च ॥ ३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V04
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रबुद्धकर्मा दैवेन त्रयोविंशतिको गणः ।
| verse_line2  = प््रोरितोऽजनयत् स्वाभिर्मात्राभिरधिपूरुषम् ॥ ४ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V04
| id      = BTN_C03_S07_V04_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
मात्राभिः अंशैः ॥ ४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V07
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = स वै विश्वसृजां गर्भो दैवकर्मात्मशक्तिमान् ।
| verse_line2  = विबभाजाऽत्मनाऽत्मानमेकधा दशधा त्रिधा ॥ ७ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V07
| id      = BTN_C03_S07_V07_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'ईश्वरो दैवमुद्दिष्टं सर्वस्यापि प्रभुत्वतः''॥ इति च ।आत्मशक्तिः प्रकृतिः ॥ ७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S08_V08
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एष ह्यशेषसत्त्वानामात्मांशः परमात्मनः ।
| verse_line2  = आद्योऽवतारो यत्रासौ भूतग्रामो विभाव्यते ॥ ८ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S08_V08
| id      = BTN_C03_S08_V08_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'पुरुषेणाऽत्मभूतेन''इति योऽण्डमसृजत् स एष इत्युक्तः ।'आद्योऽवतारो विष्णोस्तु पुरुषो नाम कीर्तितः ।असृजत् स महत्तत्त्वं स एवाण्डं समाविशत्''॥ ८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V09
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = साध्यात्मं साधिदैवं च साधिभूतमिति त्रिधा ।
| verse_line2  = विराट्प्राणो दशविध एकधा हृदयेन च ॥ ९ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V09
| id      = BTN_C03_S07_V09_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'स ब्रह्मणो हृदिस्थत्वाद्धृदयं चेति कीर्त्यते''॥ इति च ।'प्राणादिपञ्चकं चैव तथा नागादिपञ्चकम् ।सनागकूर्मकृकलदेवदत्तधनञ्जयाः ।एवं तु दशधा प्राण अध्यात्मादित्रिधाऽखिलाः''॥इति च व्योमसंहितायाम् ॥ ९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V16
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = निर्भिन्नान्यथ चर्माणि लोकपालोऽनिलोऽविशत् ।
| verse_line2  = प्राणोनांशेन संस्पर्शं येनासौ प्रतिपद्यते ॥ १६ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V16
| id      = BTN_C03_S07_V16_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'प्राणः प्रथमजो यस्तु प्रधानो वायुरीरितः ।त्वगात्माद्यास्तु तत्पुत्रा द्विधाभूतमुदाहृतम्''॥इति तत्त्वनिर्णये ॥ १६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V24
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मानं चास्य निर्भिन्नं वाचस्पतिरुपाविशत् ।
| verse_line2  = बुद्ध्या स्वांशेन येनासौ निश्चयं प्रतिपद्यते ॥ २४ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V25
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अहं चास्य विनिर्भिन्नमभिमानोऽविशत् पदम् ।
| verse_line2  = कर्त्रा सस्वांशेन येनासौ कर्तव्य प्रतिपद्यते ॥ २५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V26
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सत्त्वं चास्य विनिर्भिन्नं महान् धिष्ण्यमुपाविशत् ।
| verse_line2  = चित्तेनांशेन येनासौ विज्ञानं प्रतिपद्यते ॥ २६ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V26
| id      = BTN_C03_S07_V26_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'अहं सत्वमिति द्वेधा ब्रह्मनाड्या अवान्तरम् ।कर्तृनामा ह्यहङ्कारस्त्वहंनाड्यां व्यवस्थितः ॥सत्त्वनाड्यां तथा चित्तमभिमानो हरस्तथा ।अहंनाड्यां सत्वनाड्यां ब्रह्मा चैव व्यवस्थितः ॥आत्मनाड्यां तथा बुद्धिस्तत्रस्थश्च बृहस्पतिः''॥ इति ॥ २६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V30
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मुखतोऽवर्तत ब्रह्म पुरुषस्य कुरूद्वह ।
| verse_line2  = यत्रोन्मुखत्वाद् वर्णानां मुख्योऽभूद् ब्राह्मणो गुरुः ॥ ३० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V31
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = बाहुभ्योऽवर्तत क्षत्रं क्षत्रियस्तदनुव्रतः ।
| verse_line2  = यो जातस्त्रायते वर्णान् पुरुषान् कण्टकक्षतात् ॥ ३१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V32
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = विशोऽवर्तन्त तस्योर्वोर्लोकवृत्तिकरीर्विभोः ।
| verse_line2  = वैश्यस्तदुद्भवो वार्तां नृणां यः समवर्तयत् ॥ ३२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V33
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पद्भ्यां भगवतो जज्ञे शुश्रूषाकर्मसिद्धये ।
| verse_line2  = तस्यां जातः पुरा शूद्रो यद्वृत्त्या तुष्यते हरिः ॥ ३३ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V33
| id      = BTN_C03_S07_V33_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'ब्रह्माभिमानी तु भृगुरजनि ब्रह्मणो मुखात् ।क्षत्राभिमानी तु मनुर्ब्रह्मबाह्वोरजायत ॥ऊर्वोर्विडभिमानी च वास्तुः पादात्कृतिस्तथा ।एते पूर्वं हरेर्जाता ब्रह्मणस्तदनन्तरम् ॥एवं रुद्राच्च वायोश्च तदन्तस्थहरेर्यतः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥३०-३३॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V35
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतत् क्षत्तर्भगवतो दैवकर्मात्मरूपिणः ।
| verse_line2  = कः श्रद्दध्यादुदाहर्तुं योगमायाबलोदयम् ॥ ३५ ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V35
| id      = BTN_C03_S07_V35_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'अधिकत्वाद्देवशब्दो दैवतेष्वधिको यतः ।दैवं हरिः कर्म मूलं कृतिरित्येव भण्यते ॥व्याप्तत्वादात्मशब्दश्च श्रीपतित्वाच्च माधवः''॥ इति च ॥ ३५ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V39
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अतो भगवतो मायां मायिनामपि मोहिनीम् ।
| verse_line2  = यत् स्वयं चात्मवर्त्मात्मा न वेद किमुतापरे ॥ ३९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S07_V40
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यतोऽप्राप्य निवर्तन्ते वाचश्च मनसा सह ।
| verse_line2  = अहं चान्य इमे देवास्तस्मै भगवते नमः ॥ ४० ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V40
| id      = BTN_C03_S07_V40_author-note
| name    = Bhashyam
| text    =
॥ इति श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S07_V40
| id      = BTN_C03_S07_V40_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'आत्मा ब्रह्मा न वेद । अहं रुद्रः ।'गुणपूर्तेरात्मशब्दो ब्रह्मा हीनत्वतो हरः ।अहंशब्दस्तथाप्येतौ न जानीतो हरिं परम्''॥ इति ब्राह्मे ।भगवतो मायां भगवतो महिमानम् ।'माया तु महिमा प्रक्ता प्रचुर्ये तु मयड्यतः''॥ इति पाद्मे ।आत्मवर्त्मा परमात्मगतिः ॥ ३९ ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Latest revision as of 06:42, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S7&oldid=4152"