|
|
| Line 1: |
Line 1: |
| == तृतीयः पादः ==
| | #REDIRECT [[Nyayavivaranam#BSNV_C04_S03]] |
| {{Adhyaya
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_num = 4
| |
| | title = तृतीयः पादः
| |
| }}=== अतिवाहिकाधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V04
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C04
| |
| | verse_type = mantra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V04
| |
| | id = BSNV_C04_S03_V04_B01
| |
| | text =
| |
| न च तत्र तत्र मार्गस्यान्यथोक्तेरधिकारिभेदेन पृथङ्(पृथक् पृथक्)मार्गसुक्रमोपपत्तिरिति वाच्यम् । ‘सर्वे वा एत उत्क्रामन्ति तेऽर्चिषमेवाभियन्ति(.....वाभिसम्यन्ति) ततो वायुं ततोऽहः पूर्वपक्षमित्येष उ एव(एव उ एव) ब्रह्मपथः । द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च’() इति विशेषश्रुतितो ज्ञानिनामेकमार्गस्यैव प्राप्तत्वात्(प्राप्तेः) । ‘एष एव ब्रह्मपथः’() इत्यवधारणविरोधोऽन्यथा(विरोधादन्यथा) । एजदिति वैदिकानुष्ठानवत उक्तेर्नाधोगतिविरोधः ।‘पुनरावर्तिनो ये तु तेषां धूम्रपथो ध्रुवः । अन्येषामर्चिरादिश्च तद्भेदो मध्यसंस्थितिः ।धूमार्चिरादिदेवेभ्यः प्राप्यानुज्ञां तु मध्यगाः ।विहृत्य स्वेष्टदेशेषु तदूर्ध्वं याति वाघरम्(चाघरम्) । अत्यल्पानामविज्ञाताऽप्यनुज्ञावर्तिनां भवेत् । पुंद्वारेण स्वदृष्ट्या वा यथायोग्यं विमुच्यताम् ।अतो न मार्गभेदोऽस्ति न हि मार्गोऽत्र सम्भवः ।प्रेतत्वं चाधरो(वाऽधरो) मार्गः पापजत्वात् तयोः(द्वयोः) पृथक् ॥’ इति स्मृतेश्च ॥1-4॥
| |
| }}
| |
| | |
| === वैद्युताधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V05
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C04
| |
| | verse_type = mantra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V05
| |
| | id = BSNV_C04_S03_V05_B01
| |
| | text =
| |
| न च सोमादग्निमग्नेरिन्द्रमिति सोमादग्नेरवरस्यापि(खमस्यापि) प्राप्तेः प्रधानवायोरप्यवरोऽन्यः प्राप्योऽस्त्विति वाच्यम् । उत्तमत्वात् तस्यैव ब्रह्मप्रापयितृत्वशक्तेः । ‘वायुरेव ब्रह्म गमयति तस्य ह्येषा(हैषा) शक्तिः । न ह्यन्यो ब्रह्म गमयति प्रियो ह्येनद्गमयति । न ह्यन्यः प्रियो ब्रह्मणः’() इति श्रुतेः । मार्गे त्ववरस्यापि यथामार्गं पश्चात् प्राप्तिर्भवति लोकवत् । न हि राजानं यः कश्चित् प्रापयति क्लृप्तमतिप्रियं चातिहाय(चापहाय) ॥5॥
| |
| }}
| |
| | |
| === कार्याधिकरणम् ===
| |
| | |
| {{VerseBlock
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V06
| |
| | document_id = BSNV
| |
| | chapter_id = BSNV_C04
| |
| | verse_type = mantra
| |
| | commentary1 = nyayavivaranam
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03_V06
| |
| | id = BSNV_C04_S03_V06_B01
| |
| | text =
| |
| न च चतुर्मुखस्य प्राप्तिपर्यन्तं(मुक्तिपर्यन्तं) सन्ततत्वनियमात् बन्धस्य तावद्भगवत्प्राप्तिर्नास्तीति नियमः ।‘यान्ति देवं परं केचित् पूर्वं केचिल्लये विभुम् ।योग्यतातारतम्येन विशेषोऽथमपीष्यते ॥’() इति श्रुतेस्तथाप्राप्तत्वात् । न च परब्रह्मणः एव ब्रह्मशब्दमुख्यार्थत्वेन प्रथमप्राप्तत्वादपोहायुक्तेस्तस्यैव प्राप्तिनियमः । ‘यान्ति देवं परं केचित्’ इति प्रमाणप्राप्तत्वादेव । न च परप्राप्तिर्यस्याभीष्टा तस्य तत्प्राप्तिरिति नियमः ।‘क्रमानुरागी भगवान् क्रमात् पुम्भिरवाप्यते ।अतः क्रमात् समृद्धे तु ज्ञाने ब्रह्मलये नरैः ।प्राप्यते नियमेनैव कैश्चिदेवाप्यते मृतौ ॥’() इति भगवतः क्रमानुरागित्वश्रुतेः । न च बहुधाश्रुतेर्यथासौकर्यं चतुर्मुखस्य परस्य वा प्राप्तिरिति वाच्यम् । श्रुत्युक्तानुवृत्तेरेव न्याय्यत्वात् । ‘सप्रतीकाश्चतुर्मुखमप्रतीकाः परममु हैते गच्छन्त्यागच्छन्ति च चतुर्मुखात् परमं परमाच्चतुर्मुखं(पराच्चतुर्मुखं) यावद्विलयमथ सह चतुर्मुखेन विमुच्यन्ते आनन्दी(आनन्दिनो)भवन्ति’ इति हि श्रुतिः । अन्तर्भेदाधिकरणत्वात् समुदायोक्तिः ॥6॥
| |
| }}
| |
| | |
| {{Bhashyam
| |
| | verse_id = BSNV_C04_S03
| |
| | id = BSNV_C04_S03_author-note
| |
| | text =
| |
| इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रनुव्याख्यान्यायविवरणे चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥
| |
| }}
| |
| | |
| | |
| [[Category:Nyayavivaranam]] | |
