Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C10/S75: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(3 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Bhagavatatatparyanirnaya#BTN_C10_S75]]
| document_id  = BTN
| chapter_num  = 10
| title        = पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः
}}{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V38
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = रुग्मिण्युवाच– नन्वेतदेवमरविन्दविलोचनाह यद् वै भवान् न भवतः सदृशो विभूम्नः । क्व स्वे महिम््नयभिरतो भगवांस्त्र्यधीशः क्वाहं गुणप्रकृतिरन्यगृहीतपादा ॥ ३८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V38
| id      = BTN_C10_S75_V38_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
भवानेव भवतः सदृशः ॥ ३८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V39
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सत्यं भयादिव गुणेभ्य उरुक्रमान्तः शेते समुद्र उपलम्भनमात्र आत्मा । योऽनित्यकेन्द्रियगणैः कृतविग्रहस्त्वं त्वत्सेवया नृपपदं विधुतं तमोऽन्धम् ॥ ३९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V39
| id      = BTN_C10_S75_V39_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
नृपपदं नृपशब्दवाच्यमात्रम् । न तु मुख्यतो नृपालकम् । अन्धन्तमः प्रति विधुतम् ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V40
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्वत्पादपद्ममकरन्दजुषां मुनीनां वर्त्म स्फुटं नृपशुभिर्ननु दुर्विभाव्यम् । यस्मादलौकिकमिवेहितमीश्वरस्य भूमंस्तवेहितमथो अनु मे भवन्ति ॥ ४० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V40
| id      = BTN_C10_S75_V40_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
तवेहितमनु मे ईहितानि भवन्ति ॥ ४० ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V41
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतोऽस्ति किञ्चिद् यस्मै बलिं बलिभुजोऽपि हरन्त्यजाद्याः । न त्वा विदन्त्यसुतृपोऽन्तिकमाढ्यतान्धाः प्रेष्ठः सतां बलिभुजामपि योऽन्तरास्ते ॥ ४१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V41
| id      = BTN_C10_S75_V41_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
यतः किञ्चिन्मात्रं नास्ति किन्तु सर्वमेवास्ति ॥ ४१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V42
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्वं वै समस्तपुरुषार्थमयः फलात्मा यद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् । तेषां विभो समुदितो भवतः प्रसाद- स्त्रय्यां च यश्च रतयोः सुखदुःखिनोर्न ॥ ४२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V42
| id      = BTN_C10_S75_V42_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
फलात्मा सुखात्मा । अत एव पुरुषैरर्थ्यस्वरूपः ॥
तेषां भवतश्च समुदितः समो गुणो नास्ति । यश्च कोऽपि । त्रय्यां रतयोः, वेदोक्तकर्तृत्वेन सुमतीनां त्रयीरतत्वं प्रतिपाद्यत्वेन भगवतः ॥ सुखदुःखिनोः केवलं परिपूर्णसुखो भवान् । भवज्ज्ञानपर्यन्तं दुःखिनस्ते ।
'अल्पसम्पूर्णशक्तित्वादल्पपूर्णसुखत्वतः ।
अल्पसंपूर्णदर्शित्वान्न साम्यं जीवकृष्णयोः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥
त्रय्यां चेति चशब्दः स्मृतिष्वपीति ॥ ४२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V43
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्वं न्यस्तदण्डमुनिभिर्गदितानुभाव आत्माऽऽत्मदश्च जगतामिति मे वृतोऽसि । मुक्त्वा भवद्भवदुदीरितकालगन्ध- ध्वस्ताशिषोऽब्जभवनाकपतीन् कुतोऽन्यान् ॥ ४३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V43
| id      = BTN_C10_S75_V43_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
अब्जो ब्रह्मा ।
'सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्य अमूर्च्छयत्''इति श्रुुतेः ।
'अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ''इति च ॥ ४३ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V46
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = का स्त्री वृणीत तव पादसरोजगन्धमाघ्राय सन्मुखरितं जनतापवर्गम् ।
| verse_line2  = लक्ष्म्यालयं त्वविगणय्य गुणालयाढ्यं मर्त्याशिषोरुभयमर्थविविक्तदृष्टिः ॥४६॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V46
| id      = BTN_C10_S75_V46_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
सन्मुखरितं सद्भिः प्रधानीकृतम् । मर्त्याशिषोरुभयं जनं प्रत्यर्थोऽयमिति विविक्तदृष्टिः ॥ कामरूपं त्वामविगणय्य ॥ ४६ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V47
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तं त्वाऽनुरूपमभजं जगतामधीश- मात्मानमत्र च परत्र च कामरूपम् । स्यान्मे तवाङ्घ्रिशरणं श्रुतिभिर्भ्रमत्या ये वै भजन्ति त उ यान्त्यनृतापवर्गम् ॥ ४७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V47
| id      = BTN_C10_S75_V47_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
भ्रमः तिरन्नं यस्याः सा भ्रमतिः । तस्याः भ्रमत्याः विपरीतज्ञानिभक्षिकाया इत्यर्थः । श्रुतिभिः श्रुतिप्रमाणेन ॥
'अभ्रमा भ्रमतामत्री या वेदैरधिगम्यते ।
तस्यै नमोऽस्तु ते देव्यै विष्णुवक्षःस्थलाश्रये''॥ इति नारदीये ॥ ४७ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V48
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कस्याः स्युरच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खरगोश्वबिडालभृत्याः । यत्कर्णमूलमरिकर्शन नोपयायाद् युष्मत्कथा मृडविरिञ्चसभासु गीता ॥ ४८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V48
| id      = BTN_C10_S75_V48_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
खरगोऽश्वबिडालवत् स्त्रीणां भृत्याः ॥ ४८ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V49
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्वक्श्मश्रुरोमनखकेशपिनद्धमन्त- र्मांसास्थिरक्तकृमिविड्भरितान्त्रवीतम् । जीवच्छवं भजति काममतिर्विमूढा या ते पदाब्जमकरन्दमजिघ्रती स्त्री ॥ ४९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V49
| id      = BTN_C10_S75_V49_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
'आनन्दश्मश्रुरानन्दकेश आपादनखात्सर्व एवानन्दः स एष विष्णु-रजोऽमृतोऽचलो ब्रह्मा । य एनमेवं वेद । आनन्द एव स भवत्यानन्दस्य सार्ष्टितां सलोकतां सायुज्यमाप्नोति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतेः ॥ ४९ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V50
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अस्त्यम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्तदृष्टेः । यर्ह्यस्य वृद्धय उपात्तरजोऽतिमात्रो मामीक्षसे तदु ह नः परमानुकम्पा ॥ ५० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V50
| id      = BTN_C10_S75_V50_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
अनतिरिक्तदृष्टेः भक्त्यनुसार्यनुग्रहस्य ॥
'स एष देवः परोऽजरोऽमरस्तं वा एनमाहुर्भाक्त इति ॥ भक्त्या हि सोऽनुगृह्णाति । भक्त्यैवेदं वृणुते । श्रियं विरिञ्चिं रुद्रं इन्द्रमापिपीलकम् । नाभक्तं वृणुते । नाभक्तमनुगृह्णाति । यावान्वा स भक्तस्तावद्ध्येष वृणुते । तावद्ध्येषोऽनुगृह्णाति । नाधिकं वृणुते, नाधिकमनुगृह्णाति, नावरं वृणुते नावरमनुगृह्णाति ।
'अथातो भक्तिमीमांसा भवति । युवा स्यात्साधु युवाऽऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तेन पूर्णा स्यात् । स एको मानुषो भक्तो भवति । ते ये शतं मानुषा भक्ताः । एतावान् मानुषो गन्धर्वः । ते ये शतं मानुषा गन्धर्वाः । एतावान् देवगन्धर्वः । ते ये शतं देवगन्धर्वाः । एतावांश्चिरलोकः पैतृकः । ते ये शतं चिरलोका पैतृकाः । एतावांश्चिरलोको दैविकः । ता या शतं चिरलोकाः दैविकाः । एतावत्यतात्त्विकादेवता । ता या शतमतात्त्विक्यो देवताः । एतावती तात्त्विकदेवता । ता या शतं तात्विक्यो देवताः । एतावान् वाव पुरुहूतः । ते ये शतं पुरुहूताः । एतावान् वाव रुद्रः । ते ये शतं रुद्राः । एतावान् वाव विरिञ्चस्ते ये शतं विरिञ्चाः । एतावती श्रीर्भक्त्या भवति । तद्यावती वाव भक्तिस्तावदेव ज्ञानं भवति । यावद्वाव तज्ज्ज्ञानं ताव-दानन्दो मौक्तिकोऽथैष एव परमानन्दो योऽसौ हरिर्विश्वो विनोदोऽपनोदः संस्कारकोऽविकारकोऽधिकारक एतस्यैवानन्दस्य अन्यानि भूतानि मात्रा-मुपजीवन्तीति ''पौत्रायणश्रुतिः ॥
' मिलितौ वा एतौ भवतो यदनुग्रहश्च भक्तिश्च यो वाऽनुग्रही स भक्तो यो भक्तः सोऽनुग्रही । यो वा वाऽनुगृहीतो ब्रह्मणा स भक्तो यो भक्तस्तं वै ब्रह्माऽनुगृह्णाति यावान्वै ब्रह्मणोऽनुग्रहस्तावती भक्तिर्यावती भक्तिस्ता-वान्वै ब्रह्मणोऽनुग्रहः । प्रकृतौ वै ब्रह्मणोऽनुग्रहः परमस्तदवरो वा व महति तदवरोऽथ रुद्रे तदवरः पुरुहूते । अथ देवर्षिपितृषु मनुष्येषु इति "धर्मश्रुतिः ॥
तस्यामेव रजस उद्रेचनादुपात्तरजोऽतिमात्रत्वम् ॥
'अथ त्रिगुणा ह्येव प्रकृतिरगुणो वा व विष्णुः । स यदा ह्यरजा रजोऽस्या उद्वर्धयत्येषा वाव सृष्टिः । स यदा ह्यसत्वः सत्वमस्या उद्वर्धय-त्येषा वाव स्थितिः । स यदा ह्यतमास्तमोऽस्या उद्वर्धयत्येष वाव लयो नैनमेते गुणा अभ्युपस्पृशन्ति नैष एतान् गुणानभ्युपस्पृशत्यगुणो ह्येष भवति ॥ अत्रैष श्लोको भवति ।"
'निर्गुणस्य गुणादानं प्रकृतेर्गुणवर्धनम् ।
न कदाचिद्गुणैरेषः स्पृश्यते परमो हि सः''॥ इति चाक्रायणश्रुतिः ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V51
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नैवालीकं भवत्येव वचस्ते मधुसूदन ।
| verse_line2  = अम्बाया इव हि प्रायः कन्यावादरतिः क्वचित् ॥ ५१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V51
| id      = BTN_C10_S75_V51_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
मातुः कन्याप्रदानवादे रतिर्यथा नालीकं भवति प्रायस्तथा ते वचः क्वचिदपि नालीकं भवत्येव ॥ ५१ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V52
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मुग्धायाश्चापि पुंश्चल्या मनोऽभ्येति नवं नवम् ।
| verse_line2  = बुधोऽसतीं न बिभृयात् तां बिभ्रदुभयच्युतः ॥ ५२ ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C10_S75_V28
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C10
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्याः सुदुःखभयशोकविनष्टबुद्धे- र्हस्ताच्छ्लथद्वलयतो व्यजनं पपात । देहश्च विक्लवधियः सहसैव बिभ्यद् रम्भेव वातविहता प्रविकीर्य केशान् ॥ २८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V28
| id      = BTN_C10_S75_V28_author-note
| name    = Bhashyam
| text    =
॥ इति श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये दशमस्कन्धे पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BTN_C10_S75_V28
| id      = BTN_C10_S75_V28_B1
| name    = Bhashyam
| text    =
यामसतीं बुधो न बिभृयात् । यां च तां बिभ्रत् दृष्टादृष्टच्युतो भवति । तस्या अपि पुंश्चल्याः त्वयि मनो नवंनवमभ्येति ।
'अमुग्धैव तु मुग्धेव त्वदुःखा दुःखितेव च ।
श्रीर्दर्शयेद्धरिश्चैव नैवैतौ मोहदुःखिनौ ॥
मिथोऽपि तादृग्वचनं आकारं चैव लीलया ।
दर्शयन्तौ नृणां मोहं कुर्यातां शास्त्रदर्शनात् ॥"इति कापिलेये ॥ ५२,२८ ॥
}}
 
 
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Latest revision as of 06:44, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C10/S75&oldid=4293"