Jump to content

Brahmasutra/C4/S3: Difference between revisions

From Grantha
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Brahmasutra#BS_C04_S03]]
| document_id  = BS
| chapter_num  = 4
| title        = तृतीयः पादः
}}मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –
 
=== अर्चिराद्यधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V01
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ॐ ॥ 01-526 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V01
| id      = BS_C04_S03_V01_author-note
| text    =
॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V01
| id      = BS_C04_S03_V01_B1
| text    =
‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्ण आपूर्यमाणपक्षम्’ इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’ इति वायोः । तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V01
| id      = BS_C04_S03_V01_B2
| text    =
‘द्वावेव मार्गौ प्रतिथावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।
धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V01
| id      = BS_C04_S03_V01_B4
| text    =
‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन् ।एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’इति च ब्रह्मतर्के॥
}}
 
=== वायुगत्यधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V02
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ॐ ॥ 02-527 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V02
| id      = BS_C04_S03_V02_author-note
| text    =
॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V02
| id      = BS_C04_S03_V02_B1
| text    =
अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’ इति सामान्यवचनात् ।‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥
}}
 
=== तटिदधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V03
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तटितोऽधिवरुणः सम्बन्धात् ॐ ॥ 03-528 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V03
| id      = BS_C04_S03_V03_author-note
| text    =
॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V03
| id      = BS_C04_S03_V03_B1
| text    =
‘मासेभ्यः सन्त्सरं संवत्सराद्वरुणलोकं वरुणलोकात् प्रजापति लोकम्’इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V03
| id      = BS_C04_S03_V03_B2
| text    =
‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’इति च गौपवनश्रुतिः ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V03
| id      = BS_C04_S03_V03_B4
| text    =
‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति । तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बबन्धश्रुतेः ॥ 03 ॥
}}
 
=== अतिवाहिकाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V04
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 04-529 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V04
| id      = BS_C04_S03_V04_B1
| text    =
पूर्वोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V05
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ॐ॥ 05-530 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_summary
| text    =
कुतः ? –
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_author-note
| text    =
॥ इति अतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_B1
| text    =
‘स वायुमागच्छति’ इति प्रथममुच्यते ।
‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।
पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्रातिवाहिकस्यैव सिद्धेः
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_B2
| text    =
ब्रह्मतर्के च –
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_B3
| text    =
‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद्गच्छत्यर्चिषमेव तु ।
ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौनाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_B5
| text    =
ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक्संवत्सरं तथा ।
तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V05
| id      = BS_C04_S03_V05_B7
| text    =
सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।
ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥
}}
 
=== वैद्युताधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V06
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ॐ ॥ 06-531 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V06
| id      = BS_C04_S03_V06_author-note
| text    =
॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V06
| id      = BS_C04_S03_V06_B1
| text    =
प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद्वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग्गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’ इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V06
| id      = BS_C04_S03_V06_B2
| text    =
‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद्ब्रह्म न चापरः । कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥
}}
 
=== कार्याधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V07
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ कार्यं बादरिरस्यगत्युपपत्तेः ॐ ॥ 07-532 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V07
| id      = BS_C04_S03_V07_B1
| text    =
‘स एनान् ब्रह्म गमयति’ इति कार्यं गमयतीति बादरिर्मन्यते ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V07
| id      = BS_C04_S03_V07_B2
| text    =
‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।
यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद्ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V08
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ 08-533 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V08
| id      = BS_C04_S03_V08_B1
| text    =
‘यदि ह वाव परमभिपश्यति प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V09
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ सामीप्यात्तुतद्व्यपदेशः ॐ ॥ 09-534 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V09
| id      = BS_C04_S03_V09_B1
| text    =
‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’ इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थमेव ॥ 09 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V10
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ॐ॥ 10-535 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V10
| id      = BS_C04_S03_V10_summary
| text    =
कदा ? –
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V10
| id      = BS_C04_S03_V10_B1
| text    =
‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद्विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेर्महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V11
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 11-536 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V11
| id      = BS_C04_S03_V11_B1
| text    =
‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।
परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ इति ॥ 11 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V12
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ॐ ॥ 12-537 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V12
| id      = BS_C04_S03_V12_B1
| text    =
ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V13
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 13-538 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V13
| id      = BS_C04_S03_V13_B1
| text    =
दृष्टत्वाच्छ परब्रह्मणः ॥ 13 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V14
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ॐ ॥ 14-539 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V14
| id      = BS_C04_S03_V14_B1
| text    =
न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V14
| id      = BS_C04_S03_V14_B2
| text    =
‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’ इति पाद्मे ॥ 14 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V15
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अप्रतीकालम्बनान् नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ॐ ॥ 15-540 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B1
| text    =
‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।
न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तुते ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B3
| text    =
अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।
राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B5
| text    =
एतेऽधिकारिणो व्याप्तदर्शनेऽन्ये न तु क्वचित् ।
अयोग्यदर्शने यत्नाद्ब्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B7
| text    =
अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।
स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद्ब्रह्मसलोकताम् ।
ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम् ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B10
| text    =
इति गारुडवचनात् उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति ।
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V15
| id      = BS_C04_S03_V15_B11
| text    =
‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’ इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C04_S03_V16
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C04
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ विशेषं च दर्शयति ॐ ॥ 16-541 ॥
| commentary1  = brahmasutra
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V16
| id      = BS_C04_S03_V16_author-note
| text    =
॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V16
| id      = BS_C04_S03_V16_author-note
| text    =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥
}}
 
{{Bhashyam
| verse_id = BS_C04_S03_V16
| id      = BS_C04_S03_V16_B1
| text    =
‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः । देवा वाव सर्वप्रकाशाः ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥
}}
 
 
[[Category:Brahmasutra]]

Latest revision as of 06:40, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://grantha.io/index.php?title=Brahmasutra/C4/S3&oldid=4095"