Vishnutattvavinirnaya/C3 - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-13T06:48:16Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 06:48, 13 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~== तृतीयः परिच्छेदः ==~~		#REDIRECT [[Vishnutattvavinirnaya#VTN_C03]]
	~~{{Adhyaya~~
	~~\| document_id = VTN~~
	~~\| chapter_num = 3~~
	~~\| title = तृतीयः परिच्छेदः~~
	}}
	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B001~~
	~~\| text =~~
	‘वर्जितः सर्वदोषैर्यो गुणसर्वस्वमूर्तिमान् । स्वतन्त्रो यद्वशाः सर्वे स विष्णुः परमो मतः ॥’ इति परमोपनिषदि ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B002~~
	~~\| text =~~
	‘नित्यपूर्णाखलिगुणो विदोषः सर्वदैव यः । स्वतन्त्रः स परो (परमो) विष्णुर्जन्ममृत्यादिवर्जितः ॥’
	~~नारद उवाच ।~~
	‘निर्दोषश्चेत् कथं विष्णुर्मानुषेषूदपद्यत ।चिन्ताश्रमव्रणाज्ञानदुःखयुग् दृश्यते कथम् ॥
	एष मे संशयो ब्रह्मन् हृदि शल्य इवार्पितः । अनुद्धार्योऽपरैर्मत्यैः सूक्तिशक्त्या तमुद्धर ॥
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B003~~
	~~\| text =~~
	~~ब्रह्मोवाच ।~~
	स्त्रीपुंमलाभियोगात्मदेहो विष्णोर्न जायते । किन्तु निर्दोषचैतन्यसुखां नित्यां स्वकां तनुम् ॥
	प्रकाशयति सैवेयं जनिर्विष्णोर्न चापरा । तथाऽप्यसुरमोहाय परेषां च क्वचित् क्वचित् ॥
	दुःखाज्ञानभ्रमादीन् स दर्शयेच्छुद्धसद्गुणः । क्व व्रणादि क्व चाज्ञानं स्वतन्त्राचिन्त्यसद्गुणे ॥
	दोर्लभ्यायैव मौक्षस्य दर्शयेत् तान्यजो हरिः । मिथ्यादर्शनदोषेण तेन मुक्तिं न यान्ति च ॥
	तमो यान्ति च तेनैव तस्माद्दोषविवर्जितम् । प्रादुर्भावगतं चैव जानीयाद्विष्णुमञ्जसा ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B004~~
	~~\| text =~~
	गुणक्रियादयो विष्णोः स्वरूपं नान्यदिष्यते । अतो मिथोऽपि भेदो न तेषां क्वचित् कदाचन ॥
	स्वरूपेऽपि विशेषोऽस्ति स्वरूपत्ववदेव तु । भेदाभावेऽपि तेनैव व्यवहारश्च सर्वतः ॥’ इति महो(परमो)पनिषदि ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B 005~~
	~~\| text =~~
	अभिन्नत्वमभेदश्च यथा भेदविवर्जितम् । व्यवहार्यं पृथक् च स्यादेवं सर्वे गुणाः हरेः ॥
	अभेदाभिन्नयोर्भेदा यदि वा भेदभिन्नयोः । अनवस्थितिरेव स्यान्न विशेषणतामतिः ॥
	मूलसम्बन्धमज्ञात्वा तस्मादेकमनन्तधा । व्यवहार्यं विशेषेण दुस्तर्कबलतो हरेः ॥ विशेषोऽपि स्वरूपं स स्वनिर्वाहकताऽस्य च ॥’ इति ब्रह्मतर्के ॥
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B006~~
	~~\| text =~~
	~~‘एकमेवाद्वितीयं तत् ’(छां.उ.६.१), ‘नेह नानास्ति किञ्चन’(कठ.२.१.११)~~
	~~‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति।’ (कठ.२.१.१०)~~
	‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति । एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् तानेवानु विधावति ॥(कठ.२.१.१४)’ इत्यादिश्रुतेश्च ॥
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B007~~
	~~\| text =~~
	‘देशः सर्वत्र पुरुषः स्वतन्त्रः कालनित्यता । इत्यादिषु स्वसम्बन्धो यथैव गुणरूपिणः ॥गुणित्वं गुणभोक्तृत्वं स्याद् विष्णोस्तच्च स स्वयम् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B008~~
	~~\| text =~~
	विष्णुं सर्वगुणैः पूर्णं ज्ञात्वा संसारवर्जितः । निर्दुःखानन्दभुङ् नित्यं तत्समीपे स मोदते ।मुक्तानां चाश्रयो विष्णुरधिकोधिपतिस्तथा ।तद्वशा एव ते सर्वे सर्वेदैव स ईश्वरः ॥’ इति परमश्रुतिः ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B009~~
	~~\| text =~~
	‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.४.६(२.२.५)) ,‘सोश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(ब्रह्मवल्लि.२(तै.उ.२.२)) इत्यादि च ॥
	‘नृपाद्या शतधृत्यन्ताः मुक्तिगा उत्तरोत्तरम् । गुणैः सर्वै शतगुणा मोदन्त इति हि श्रुतिः ॥’ इति पाद्मे ।
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B010~~
	~~\| text =~~
	~~अतो निश्शेषदोषवर्जितः पूर्णानन्तगुणो नारायण इति सिद्धम् ।~~
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B011~~
	~~\| text =~~
	यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
	वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥
	}}

	~~{{Bhashyam~~
	~~\| verse_id = VTN_C03~~
	~~\| id = VTN_C03_B012~~
	~~\| text =~~
	~~स्वतन्त्रायाखिलेशाय निर्दोषगुणरूपिणे ।~~
	~~प्रेयसे मे सुपूर्णाय नमो नारायणाय ते ॥~~
	इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितः श्रीमद्विष्णुतत्त्वविनिर्णयः तृतीयः परिच्छेदः ॥
	}}


	[[~~Category:~~Vishnutattvavinirnaya]]

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T19:08:30Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 19:08, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~__TOC__~~		== तृतीयः परिच्छेदः ==
	~~<div class~~=~~"gr-page-nav">[[Vishnutattvavinirnaya\|विष्णुतत्त्वविनिर्णयः]] · [[Vishnutattvavinirnaya/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>~~
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = VTN		\| document_id = VTN

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:46:47Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

__TOC__
<div class="gr-page-nav">[[Vishnutattvavinirnaya|विष्णुतत्त्वविनिर्णयः]] · [[Vishnutattvavinirnaya/Toc|अनुक्रमणिका]]</div>
{{Adhyaya
| document_id = VTN
| chapter_num = 3
| title = तृतीयः परिच्छेदः
}}
{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B001
| text =
‘वर्जितः सर्वदोषैर्यो गुणसर्वस्वमूर्तिमान् । स्वतन्त्रो यद्वशाः सर्वे स विष्णुः परमो मतः ॥’ इति परमोपनिषदि ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B002
| text =
‘नित्यपूर्णाखलिगुणो विदोषः सर्वदैव यः । स्वतन्त्रः स परो (परमो) विष्णुर्जन्ममृत्यादिवर्जितः ॥’
नारद उवाच ।
‘निर्दोषश्चेत् कथं विष्णुर्मानुषेषूदपद्यत ।चिन्ताश्रमव्रणाज्ञानदुःखयुग् दृश्यते कथम् ॥
एष मे संशयो ब्रह्मन् हृदि शल्य इवार्पितः । अनुद्धार्योऽपरैर्मत्यैः सूक्तिशक्त्या तमुद्धर ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B003
| text =
ब्रह्मोवाच ।
स्त्रीपुंमलाभियोगात्मदेहो विष्णोर्न जायते । किन्तु निर्दोषचैतन्यसुखां नित्यां स्वकां तनुम् ॥
प्रकाशयति सैवेयं जनिर्विष्णोर्न चापरा । तथाऽप्यसुरमोहाय परेषां च क्वचित् क्वचित् ॥
दुःखाज्ञानभ्रमादीन् स दर्शयेच्छुद्धसद्गुणः । क्व व्रणादि क्व चाज्ञानं स्वतन्त्राचिन्त्यसद्गुणे ॥
दोर्लभ्यायैव मौक्षस्य दर्शयेत् तान्यजो हरिः । मिथ्यादर्शनदोषेण तेन मुक्तिं न यान्ति च ॥
तमो यान्ति च तेनैव तस्माद्दोषविवर्जितम् । प्रादुर्भावगतं चैव जानीयाद्विष्णुमञ्जसा ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B004
| text =
गुणक्रियादयो विष्णोः स्वरूपं नान्यदिष्यते । अतो मिथोऽपि भेदो न तेषां क्वचित् कदाचन ॥
स्वरूपेऽपि विशेषोऽस्ति स्वरूपत्ववदेव तु । भेदाभावेऽपि तेनैव व्यवहारश्च सर्वतः ॥’ इति महो(परमो)पनिषदि ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B 005
| text =
अभिन्नत्वमभेदश्च यथा भेदविवर्जितम् । व्यवहार्यं पृथक् च स्यादेवं सर्वे गुणाः हरेः ॥
अभेदाभिन्नयोर्भेदा यदि वा भेदभिन्नयोः । अनवस्थितिरेव स्यान्न विशेषणतामतिः ॥
मूलसम्बन्धमज्ञात्वा तस्मादेकमनन्तधा । व्यवहार्यं विशेषेण दुस्तर्कबलतो हरेः ॥ विशेषोऽपि स्वरूपं स स्वनिर्वाहकताऽस्य च ॥’ इति ब्रह्मतर्के ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B006
| text =
‘एकमेवाद्वितीयं तत् ’(छां.उ.६.१), ‘नेह नानास्ति किञ्चन’(कठ.२.१.११)
‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति।’ (कठ.२.१.१०)
‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति । एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् तानेवानु विधावति ॥(कठ.२.१.१४)’ इत्यादिश्रुतेश्च ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B007
| text =
‘देशः सर्वत्र पुरुषः स्वतन्त्रः कालनित्यता । इत्यादिषु स्वसम्बन्धो यथैव गुणरूपिणः ॥गुणित्वं गुणभोक्तृत्वं स्याद् विष्णोस्तच्च स स्वयम् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B008
| text =
विष्णुं सर्वगुणैः पूर्णं ज्ञात्वा संसारवर्जितः । निर्दुःखानन्दभुङ् नित्यं तत्समीपे स मोदते ।मुक्तानां चाश्रयो विष्णुरधिकोधिपतिस्तथा ।तद्वशा एव ते सर्वे सर्वेदैव स ईश्वरः ॥’ इति परमश्रुतिः ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B009
| text =
‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.४.६(२.२.५)) ,‘सोश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(ब्रह्मवल्लि.२(तै.उ.२.२)) इत्यादि च ॥
‘नृपाद्या शतधृत्यन्ताः मुक्तिगा उत्तरोत्तरम् । गुणैः सर्वै शतगुणा मोदन्त इति हि श्रुतिः ॥’ इति पाद्मे ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B010
| text =
अतो निश्शेषदोषवर्जितः पूर्णानन्तगुणो नारायण इति सिद्धम् ।
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B011
| text =
यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = VTN_C03
| id = VTN_C03_B012
| text =
स्वतन्त्रायाखिलेशाय निर्दोषगुणरूपिणे ।
प्रेयसे मे सुपूर्णाय नमो नारायणाय ते ॥
इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितः श्रीमद्विष्णुतत्त्वविनिर्णयः तृतीयः परिच्छेदः ॥
}}

[[Category:Vishnutattvavinirnaya]]