Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-15T11:10:33Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

= प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता =
__NOTOC__
<div class="gr-page-nav">[[Pramanakshana|Pramanakshana]]</div>

<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">प्रणम्यागण्यकल्याणगुणाब्धिं पुरुषोत्तमम् ।</span>
<span class="shloka-line">पूर्णबोधानपि गुरून् व्याकुर्वे मानलक्षणम् ॥</span>
</div>

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B01
| id = PRL_C01_B01_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
<div class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रणम्यागण्यकल्याणगुणाब्धिं पुरुषोत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">पूर्णबोधानपि गुरून् व्याकुर्वे मानलक्षणम् ॥</span></div>
नारायणस्यैव नमस्कारे को हेतुरित्यत उक्तम् अशेषगुरुमिति ॥ सर्वज्ञं गुरुमिति पाठे सार्वज्ञ्यं गुरूत्वस्योपपादकम् । किं च नारायणस्यैव अतिसमर्थत्वेनेष्ट प्रदानसम्भवात् तन्नतिरिति भावेनोक्तम् <span class="gr-prateeka">ईशेशमिति ॥</span> अपि च रागादिदोषरहिता हि लोके वन्द्या भवन्ति । नारायणश्चाशेषदोषदूर इति सूचयितुं अनामयमिति ॥ आमयपदं दोषान्तरोपलक्षणम् । प्रवक्ष्यामीति उद्देशविभागपरीक्षाद्युपयोगिसङ्ग्रहायोपसर्गः । न हि तद्विना प्रकृष्टा लक्षणोक्तिः स्यात् ।
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B02
| id = PRL_C01_B02_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
प्रमाणमिति लक्ष्यनिर्देशः । यथार्थमिति लक्षणोक्तिः । एवमुत्तरत्रापि ज्ञातव्यम् । यथार्थं यथावस्थितार्थविषयीकारि । अर्थविषयीकारित्वमात्रस्य संशयविपर्ययसाधारण्याद्विशेषणोपादानम् । अर्थविषयीकारित्वेनैव प्रमेयादिव्युदासः । अर्यत इत्यर्थो ज्ञेयमुच्यते । अतो न गम्यविषयीकारिगतावतिव्याप्तिः ।
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B03
| id = PRL_C01_B03_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
तिस्त्रो विधा उद्दिशति । न्यूनाधिकसङ्ख््यान्यतमान्तर्भावाभावज्ञापनार्थोऽयं विभागः
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B04
| id = PRL_C01_B04_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
उपपत्तिदोषो द्विविधः विरोधोऽसङ्गतिश्चेति । अन्वययोग्यताविरहो विरोधः । आकाङ्क्षाभावोऽसङ्गतिः । इमौ चार्थवचनयोरपि सम्भवतः । अर्थासाधुत्वे वचनस्यापि तथात्वादिति । वचनस्यैवासाधुत्वापादको वाचनिकदोषः । तं विभज्य दर्शयति
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B05
| id = PRL_C01_B05_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
अनुमानस्य साधारणोऽसाधारणश्च सम्भावित इति शेषः ।
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B06
| id = PRL_C01_B06_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
‘विवादपदं मिथ्या दृश्यत्वात् यत् दृश्यं तत् मिथ्या यथा शुक्तिरजतं तथा चेदं दृश्यं तस्मान्मिथ्या’ इत्येतदनुमानं प्रतिज्ञाविरोधादीनामुदाहरणं ज्ञातव्यमिति ॥
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B07
| id = PRL_C01_B07_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
सन् घटः इत्यादिप्रत्यक्षेण, विश्वं सत्यमित्याद्यागमेन, विवादपदं सत्यं अर्थक्रियाकारित्वात् इत्याद्यनुमानेन च जगतः सत्यत्वावधारणात् जगन्मिथ्या इति प्रतिज्ञा प्रबलप्रमाणविरुद्धा भवति ॥
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B08
| id = PRL_C01_B08_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
अप्रसिद्धसाध्यस्य परिशेषादेः साधकत्वे अनुमानस्यैव तदुक्तं स्यात् । परिशेषादिरनुमानमित्यनतिभिन्नार्थत्वात् ।
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B09
| id = PRL_C01_B09_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
नन्विदं शान्तिके कर्मणि वेतालोत्थानमिव । यावता स्मृत्यादिप्रामाण्यसिद्ध्यर्थं उदाहृतश्रुतौ ऐतिह्यं चतुर्थ प्रमाणमापतितमित्यत आह
}}

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B10
| id = PRL_C01_B10_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
लक्षणादिनिरूपणेन संशोधितैरेव खलु वेदादिभिर्ब्रह्मज्ञानं भवति । तदिदं न वाद्यन्तरोक्तवदेवेति मन्तव्यम् । परमाप्ततमेन सुरवरावतारेणोक्तत्वादिति भावेनोक्तम् <span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिनेति ॥</span> यस्तु स्वप्रभावानभिज्ञः तं प्रत्याह <span class="gr-prateeka">ब्रह्मतर्कोक्तिमार्गत इति ॥</span> यस्तु अनधिगतब्रह्मतर्कोक्तिमार्गोऽपि तदनुजिवृक्षया आह - <span class="gr-prateeka">इत्युक्तमिति ॥</span> युक्त्यादियुक्तता प्राक् प्रदर्शितेति इतिशब्देन स्मर्यते । यद्येवं कथं तर्हि स्वल्पेनैव ग्रन्थेन समाप्तं ? इत्यत उक्तम् ॥ सङ्क्षेपादिति ॥ श्रोतृबुद्धिमनुसृत्य शब्दसङ्क्षेपेणोक्तमिति ।
}}

<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अमरा भ्रमरायन्ते कमला वरटायते ।</span>
<span class="shloka-line">यत्पादाम्भोरुहद्वन्द्वे वन्दे तं पुरुषोत्तमम् ॥</span>
</div>

{{Teeka
| verse_id = PRL_C01_B11
| id = PRL_C01_B11_PramaanalakshanaTika
| name = PramaanalakshanaTika
| label = प्रमाणलक्षणटीका-न्यायकल्पलता
| text =
<div class="shloka-block"><span class="shloka-line">अमरा भ्रमरायन्ते कमला वरटायते ।</span><span class="shloka-line">यत्पादाम्भोरुहद्वन्द्वे वन्दे तं पुरुषोत्तमम् ॥</span></div>
नारायणस्यैव प्रणामे को हेतुः ? इत्यतो यत् उक्तं प्रमाणादि तत् प्रेरकत्वेन नारायणस्यैव ? मुख्यतः तदभिज्ञत्वात् इति भावेनोक्तम् <span class="gr-prateeka">अशेषेति ॥</span>
}}

[[Category:Vyakhya]]
[[Category:Pramanakshana]]

Pramanakshana/Vyakhya/PramaanalakshanaTika - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)