Bruhadaranyaka/C2/S1 - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-13T06:45:25Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T19:05:30Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 19:05, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~__TOC__~~		== अजातशत्रुब्राह्मणम् ==
	~~<div class~~=~~"gr-page-nav">[[Bruhadaranyaka\|बृहदारण्यकोपनिषत्]] · [[Bruhadaranyaka/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>~~
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BR		\| document_id = BR

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:43:25Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 09:43, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
			__TOC__
			<div class="gr-page-nav">[[Bruhadaranyaka\|बृहदारण्यकोपनिषत्]] · [[Bruhadaranyaka/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BR		\| document_id = BR

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:03:15Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 09:03, 10 April 2026
Line 22:		Line 22:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V02		\| verse_id = BR_C02_S01_V02
	\| id = BR_C02_S01_V02_B01		\| id = BR_C02_S01_V02_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा ।		अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा ।
Line 63:		Line 62:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V06		\| verse_id = BR_C02_S01_V06
	\| id = BR_C02_S01_V06_B01		\| id = BR_C02_S01_V06_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी ।		स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी ।
Line 80:		Line 78:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V07		\| verse_id = BR_C02_S01_V07
	\| id = BR_C02_S01_V07_B01		\| id = BR_C02_S01_V07_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	विषासहिः असह्यः ।		विषासहिः असह्यः ।
Line 137:		Line 134:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V13		\| verse_id = BR_C02_S01_V13
	\| id = BR_C02_S01_V13_B01		\| id = BR_C02_S01_V13_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य ।		आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य ।
Line 154:		Line 150:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V14		\| verse_id = BR_C02_S01_V14
	\| id = BR_C02_S01_V14_B01		\| id = BR_C02_S01_V14_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् ।		स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् ।
Line 171:		Line 166:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V15		\| verse_id = BR_C02_S01_V15
	\| id = BR_C02_S01_V15_B01		\| id = BR_C02_S01_V15_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव ।		स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव ।
Line 196:		Line 190:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V17		\| verse_id = BR_C02_S01_V17
	\| id = BR_C02_S01_V17_B01		\| id = BR_C02_S01_V17_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम ।		स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम ।
Line 213:		Line 206:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V18		\| verse_id = BR_C02_S01_V18
	\| id = BR_C02_S01_V18_B01		\| id = BR_C02_S01_V18_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा ।		स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा ।
Line 230:		Line 222:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V19		\| verse_id = BR_C02_S01_V19
	\| id = BR_C02_S01_V19_B01		\| id = BR_C02_S01_V19_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा ।		आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा ।
Line 247:		Line 238:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V20		\| verse_id = BR_C02_S01_V20
	\| id = BR_C02_S01_V20_author-note		\| id = BR_C02_S01_V20_author-note
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	॥ इति अजातशत्रुब्राह्मणम् ॥		॥ इति अजातशत्रुब्राह्मणम् ॥
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V20		\| verse_id = BR_C02_S01_V20
	\| id = BR_C02_S01_V20_author-note		\| id = BR_C02_S01_V20_author-note
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	॥ इति अजातशत्रुब्राह्मणम् ॥		॥ इति अजातशत्रुब्राह्मणम् ॥
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C02_S01_V20		\| verse_id = BR_C02_S01_V20
	\| id = BR_C02_S01_V20_B01		\| id = BR_C02_S01_V20_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च ।		आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च ।

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T16:49:08Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 16:49, 9 April 2026
Line 3:		Line 3:
	\| chapter_num = 2		\| chapter_num = 2
	\| title = अजातशत्रुब्राह्मणम्		\| title = अजातशत्रुब्राह्मणम्
	}}		}}स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम्
	स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम्

	{{VerseBlock		{{VerseBlock
Line 27:		Line 26:
	\| id = BR_C02_S01_V02_B01		\| id = BR_C02_S01_V02_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा ।		अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा ।
Line 69:		Line 67:
	\| id = BR_C02_S01_V06_B01		\| id = BR_C02_S01_V06_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी ।		स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी ।
Line 87:		Line 84:
	\| id = BR_C02_S01_V07_B01		\| id = BR_C02_S01_V07_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	विषासहिः असह्यः ।		विषासहिः असह्यः ।
Line 145:		Line 141:
	\| id = BR_C02_S01_V13_B01		\| id = BR_C02_S01_V13_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य ।		आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य ।
Line 163:		Line 158:
	\| id = BR_C02_S01_V14_B01		\| id = BR_C02_S01_V14_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् ।		स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् ।
Line 181:		Line 175:
	\| id = BR_C02_S01_V15_B01		\| id = BR_C02_S01_V15_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव ।		स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव ।
Line 207:		Line 200:
	\| id = BR_C02_S01_V17_B01		\| id = BR_C02_S01_V17_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम ।		स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम ।
Line 225:		Line 217:
	\| id = BR_C02_S01_V18_B01		\| id = BR_C02_S01_V18_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा ।		स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा ।
Line 243:		Line 234:
	\| id = BR_C02_S01_V19_B01		\| id = BR_C02_S01_V19_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा ।		आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा ।
Line 277:		Line 267:
	\| id = BR_C02_S01_V20_B01		\| id = BR_C02_S01_V20_B01
	\| name = Bhashyam		\| name = Bhashyam
	~~\| label = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च ।		आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च ।
	गच्छत्पाश्चात्यशब्देन चक्षुश्छायागतं तथा ॥		गच्छत्पाश्चात्यशब्देन चक्षुश्छायागतं तथा ॥
	हिरण्यगर्भसंस्थं च सदोपास्य हरिं परम् ।		हिरण्यगर्भसंस्थं च सदोपास्य हरिं परम् ।
	तद्देवसार्ष्णितामेत्य हृद्युपास्य हरिं पुनः ॥		तद्देवसार्ष्णितामेत्य हृद्युपास्य हरिं पुनः ॥
	मुक्तिमेत्यथ यो बाह्यान् मुक्तिमेष्यति सोऽपि तु ।		मुक्तिमेत्यथ यो बाह्यान् मुक्तिमेष्यति सोऽपि तु ।
	हृदि किञ्चिदुपास्यैव विष्णुं मुक्तिमनुव्रजेत् ॥		हृदि किञ्चिदुपास्यैव विष्णुं मुक्तिमनुव्रजेत् ॥
	यानि सूर्यादिनामानि विष्णोस्तानि न संशयः ।		यानि सूर्यादिनामानि विष्णोस्तानि न संशयः ।
	तदुक्तान्येव सूर्यादिराकृष्यैवोपचारतः ॥		तदुक्तान्येव सूर्यादिराकृष्यैवोपचारतः ॥
	विशेषेण तु सम्बन्धो यतः स्वहृदि संस्थिते ।		विशेषेण तु सम्बन्धो यतः स्वहृदि संस्थिते ।
	जीवस्यातो न सोमादिनाम्नाऽऽहूतो हरिः परः ॥		जीवस्यातो न सोमादिनाम्नाऽऽहूतो हरिः परः ॥
	जीवं च वारयेत् तत्र यदा विष्णुः सनातनः ।		जीवं च वारयेत् तत्र यदा विष्णुः सनातनः ।
	स्वप्नं पश्यति जीवोऽयं यदा विज्ञानरूपिणम् ॥		स्वप्नं पश्यति जीवोऽयं यदा विज्ञानरूपिणम् ॥
	सुषुम्नासंस्थितं विष्णुमेति तत्सुप्तिमेष्यति ।		सुषुम्नासंस्थितं विष्णुमेति तत्सुप्तिमेष्यति ।
	सम्यग्ज्ञानमयाद्विष्णोरुत्थानं चाप्ययं व्रजेत् ॥		सम्यग्ज्ञानमयाद्विष्णोरुत्थानं चाप्ययं व्रजेत् ॥
	प्राणानां चैव लोकानां देवानां प्राणिनामपि ।		प्राणानां चैव लोकानां देवानां प्राणिनामपि ।
	सत्यसत्यो हरिः स्रष्टा पाता विलयकृत् तथा ॥		सत्यसत्यो हरिः स्रष्टा पाता विलयकृत् तथा ॥
	नियन्ता मोक्षदश्चैव विष्णुरेव सनातनः ॥		नियन्ता मोक्षदश्चैव विष्णुरेव सनातनः ॥
	इति नारायणश्रुतौ ॥		इति नारायणश्रुतौ ॥
	}}		}}


	[[Category:Bruhadaranyaka]]		[[Category:Bruhadaranyaka]]

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T07:05:24Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 07:05, 9 April 2026
Line 4:		Line 4:
	\| title = अजातशत्रुब्राह्मणम्		\| title = अजातशत्रुब्राह्मणम्
	}}		}}
	~~== अजातशत्रुब्राह्मणम् ==~~

	स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम्		स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम्

Line 22:		Line 20:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठा अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥ २ ॥		\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठा अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥ २ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 63:		Line 62:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासौ वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥ ६ ॥		\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासौ वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥ ६ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 80:		Line 80:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासौ अग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥ ७ ॥		\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवासौ अग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥ ७ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 137:		Line 138:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते आत्मन्वी ह भवत्यात्मन्विनी हास्य प्रजा भवति स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥ १३ ॥		\| verse_line1 = स होवाच गार्ग्यो य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाच । अजातशत्रुर्मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति ।स य एतमेवमुपास्ते आत्मन्वी ह भवत्यात्मन्विनी हास्य प्रजा भवति स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥ १३ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 154:		Line 156:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाचाजातशत्रुरेतावन्नू३ इत्येतावद्धीति, नैतावता विदितं भवतीति । स होवाच गार्ग्य उप त्वा यानीति ॥ १४ ॥		\| verse_line1 = स होवाचाजातशत्रुरेतावन्नू३ इत्येतावद्धीति, नैतावता विदितं भवतीति । स होवाच गार्ग्य उप त्वा यानीति ॥ १४ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 171:		Line 174:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं वै तद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद् ब्रह्म मे वक्ष्यतीति व्येव त्वा ज्ञापयिष्यामीति तं पाणावादायोत्तस्थौ तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुस्तमेतैर्नामभिरामन्त्रयाञ्चक्रे बृहन्पाण्डुरवासः सोम राजन्निति स नोत्तस्थौ तं पाणिना पेषं बोधयाञ्चकार स होत्तस्थौ ॥ १५ ॥		\| verse_line1 = स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं वै तद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद् ब्रह्म मे वक्ष्यतीति व्येव त्वा ज्ञापयिष्यामीति तं पाणावादायोत्तस्थौ तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुस्तमेतैर्नामभिरामन्त्रयाञ्चक्रे बृहन्पाण्डुरवासः सोम राजन्निति स नोत्तस्थौ तं पाणिना पेषं बोधयाञ्चकार स होत्तस्थौ ॥ १५ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 196:		Line 200:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स होवाच । अजातशत्रुर्यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद् , य एष विज्ञानमयः पुरुषस् तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्ञानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिन् शेते तानि यदा गृह्णाति अथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम तद्गृहीत एव प्राणो भवति गृहीता वाग्गृहीतं चक्षुर्गृहीतं श्रोत्रं गृहीतं मनः ॥ १७ ॥		\| verse_line1 = स होवाच । अजातशत्रुर्यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद् , य एष विज्ञानमयः पुरुषस् तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्ञानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिन् शेते तानि यदा गृह्णाति अथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम तद्गृहीत एव प्राणो भवति गृहीता वाग्गृहीतं चक्षुर्गृहीतं श्रोत्रं गृहीतं मनः ॥ १७ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 213:		Line 218:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स यत्रैत् स्वप्नया चरति ते हास्य लोकास्तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मण उतेवोच्चावचं निगच्छति स यथा महाराजो जनपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥ १८ ॥		\| verse_line1 = स यत्रैत् स्वप्नया चरति ते हास्य लोकास्तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मण उतेवोच्चावचं निगच्छति स यथा महाराजो जनपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥ १८ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 230:		Line 236:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = अथ यदा सुषुप्तो भवति तदा न कस्यचन वेद, हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयात् पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वाऽतिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीतैवमेवैष एतच्छेते ॥१९॥		\| verse_line1 = अथ यदा सुषुप्तो भवति तदा न कस्यचन वेद, हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयात् पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वाऽतिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीतैवमेवैष एतच्छेते ॥१९॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 247:		Line 254:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथाऽग्नेः क्षुद्रा विस्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति । तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यमिति । प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ २० ॥		\| verse_line1 = स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथाऽग्नेः क्षुद्रा विस्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति । तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यमिति । प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ २० ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T04:44:04Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T05:36:27Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T04:18:31Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

{{Adhyaya
| document_id = BR
| chapter_id = BR_C02
| chapter_num = 2
| chapter_name = चतुर्थोऽध्यायः
| section_id = BR_C02_S01
| section_num = 1
| title = अजातशत्रुब्राह्मणम्
}}
== अजातशत्रुब्राह्मणम् ==

स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम्

[[Category:Bruhadaranyaka]]