Chandrashekars: 1 revision imported

2026-03-10T19:18:28Z

1 revision imported

← Older revision	Revision as of 19:18, 10 March 2026
(No difference)

BramhasutraBhashyam>ShastraImport: Imported from BS.xml via ShastraEditor

2026-03-10T11:39:57Z

Imported from BS.xml via ShastraEditor

New page

__NOINDEX__
<noinclude>[[Category:BramhasutraBhashyam भाष्यपाठाः]]</noinclude>

<section begin="BS_C04_S03_V01" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्ण आपूर्यमाणपक्षम्’ इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’ इति वायोः । तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘द्वावेव मार्गौ प्रतिथावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।<br>
धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;"><span style="font-style:italic;color:#5a4020;">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।</span><br>
इति च ब्रह्मतर्के॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V01" />

<section begin="BS_C04_S03_V02" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’ इति सामान्यवचनात् ।‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V02" />

<section begin="BS_C04_S03_V03" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;"><span style="font-style:italic;color:#5a4020;">‘मासेभ्यः सन्त्सरं संवत्सराद्वरुणलोकं वरुणलोकात् प्रजापति लोकम्’</span><br>
इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;"><span style="font-style:italic;color:#5a4020;">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span><br>
इति च गौपवनश्रुतिः ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति । तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बबन्धश्रुतेः ॥ 03 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V03" />

<section begin="BS_C04_S03_V04" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">पूर्वोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V04" />

<section begin="BS_C04_S03_V05" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘स वायुमागच्छति’ इति प्रथममुच्यते ।<br>
‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।<br>
पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्रातिवाहिकस्यैव सिद्धेः</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">ब्रह्मतर्के च –</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद्गच्छत्यर्चिषमेव तु ।<br>
ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौनाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक्संवत्सरं तथा ।<br>
तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।<br>
ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V05" />

<section begin="BS_C04_S03_V06" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद्वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग्गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’ इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;"><span style="font-style:italic;color:#5a4020;">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद्ब्रह्म न चापरः ।</span><br>
इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V06" />

<section begin="BS_C04_S03_V07" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’ इति कार्यं गमयतीति बादरिर्मन्यते ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।<br>
यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद्ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V07" />

<section begin="BS_C04_S03_V08" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘यदि ह वाव परमभिपश्यति प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V08" />

<section begin="BS_C04_S03_V09" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’ इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थमेव ॥ 09 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V09" />

<section begin="BS_C04_S03_V10" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद्विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेर्महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V10" />

<section begin="BS_C04_S03_V11" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।<br>
परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ इति ॥ 11 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V11" />

<section begin="BS_C04_S03_V12" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V12" />

<section begin="BS_C04_S03_V13" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">दृष्टत्वाच्छ परब्रह्मणः ॥ 13 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V13" />

<section begin="BS_C04_S03_V14" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;"><span style="font-style:italic;color:#5a4020;">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।</span><br>
इति पाद्मे ॥ 14 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V14" />

<section begin="BS_C04_S03_V15" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।<br>
न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तुते ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।<br>
राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">एतेऽधिकारिणो व्याप्तदर्शनेऽन्ये न तु क्वचित् ।<br>
अयोग्यदर्शने यत्नाद्ब्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।<br>
स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद्ब्रह्मसलोकताम् ।<br>
ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम् ॥</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">इति गारुडवचनात् उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति ।</div>
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’ इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V15" />

<section begin="BS_C04_S03_V16" />
<div style="font-family:'Adishila',serif;line-height:1.9;margin:4px 0;">‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः । देवा वाव सर्वप्रकाशाः ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</div>
<section end="BS_C04_S03_V16" />

BramhasutraBhashyam/C04/S03/व्याख्या/bhashya - Revision history

Chandrashekars: 1 revision imported

BramhasutraBhashyam>ShastraImport: Imported from BS.xml via ShastraEditor