Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-13T06:48:42Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T19:08:49Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 19:08, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~__TOC__~~		== द्वादशोऽध्यायः ==
	~~<div class~~=~~"gr-page-nav">[[Bhagavadgitatatparya\|श्रीमद्भगवद्गीताप्रस्थानम्]] · [[Bhagavadgitatatparya/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>~~
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BGT		\| document_id = BGT
Line 17:		Line 16:
	}}		}}

	{{~~Bhashyam~~		{{Uvacha\|अर्जुन उवाच}}
	\| ~~verse_id = BGT_C12_V01~~
	~~\| id = BGT_C12_V01_uvaaca~~
	~~\| text =~~
	अर्जुन उवाच
	}}

	{{Bhashyam		{{Bhashyam
Line 47:		Line 41:
	}}		}}

	{{~~Bhashyam~~		{{Uvacha\|श्रीभगवानुवाच}}
	\| ~~verse_id = BGT_C12_V02~~
	~~\| id = BGT_C12_V02_uvaaca~~
	~~\| text =~~
	श्रीभगवानुवाच
	}}

	{{VerseBlock		{{VerseBlock

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:47:09Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

__TOC__
<div class="gr-page-nav">[[Bhagavadgitatatparya|श्रीमद्भगवद्गीताप्रस्थानम्]] · [[Bhagavadgitatatparya/Toc|अनुक्रमणिका]]</div>
{{Adhyaya
| document_id = BGT
| chapter_num = 12
| title = द्वादशोऽध्यायः
}}
अव्यक्तोपासनाद् भगवदुपासनस्योत्तमत्वं प्रदर्श्य तदुपायं प्रदर्शयत्यस्मिन्नध्याये-
{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V01
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
| verse_line2 = ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः॥१ ॥
| commentary1 = bhagavadgitatatparya
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V01
| id = BGT_C12_V01_uvaaca
| text =
अर्जुन उवाच
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V01
| id = BGT_C12_V01_B01
| text =
साधननिर्णयोत्र ।
श्रिये जातः श्रिय आ निरियाय श्रियं वयो जरितृभ्यो दधाति । श्रियं वसाना अमृतत्वमायन् भवन्ति सत्या समिथा मितद्रौ'' 'उपासिता मुक्तिदा सद्य एव ह्यस्येशाना जगतो विष्णुपत्नी । या श्रीर्लक्ष्मीरौपला चाम्बिकेति ह्रीश्चेत्युक्ता संविदग््रया सुविद्या'' इत्यादिश्रुतिभ्यः ।
'श्रीः सुतुष्टा हरेस्तोषं गमयेत् क्षिप्रमेव तु ।
अतुष्टा तदतुष्टिं च तस्माद् ध्येयैव सा सदा ।
अव्यक्तं प्रकृतिं प्राहुः कूटस्थं चाक्षरं च ताम् ।
प्रधानमिति च प्राहुर्महापुरुष इत्यपि ।
तां ब्रह्म महदित्याहुः परं जीवं परां चितिम् ।
तस्यास्तु परमो विष्णुः यो ब्रह्म परमं महत्'' ॥ इति ब्रह्माण्डवचनाच्चाव्यक्तोपासनान्मोक्षाशङ्कया पृच्छति । 'कूटस्थोक्षर उच्यते'' इत्युत्तरवचनात् 'कूटस्थमचलम्'' इत्यत्राप्युक्तेरव्यक्तशब्दश्चित्प्रकृतिवाची । अन्यथा 'ये त्वां पर्युपासते, ये चाप्यक्षरम्, तेषां के योगवित्तमाः'' इति भेदेन प्रश्नानुपपत्तिः । 'परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्'' इति तेनैवोक्तत्वात् । ये तु 'ते मे युक्ततमा मताः'' 'मय्येव मन आधत्स्व'' इत्यादौ भगवतोक्तेप्यव्यक्तोपासकानामाधिक्यं वदन्ति ते त्वपलापकत्वादेवाति-साहसिका इति सुशोच्या एव ॥ १ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V02
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
| verse_line2 = श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः॥२ ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V02
| id = BGT_C12_V02_uvaaca
| text =
श्रीभगवानुवाच
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V03
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।
| verse_line2 = सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम्॥३ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V04
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = सन्नियम्येंद्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
| verse_line2 = ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः॥४ ॥
| commentary1 = bhagavadgitatatparya
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V04
| id = BGT_C12_V04_B01
| text =
'अविष्णुज्ञैरतद्भक्तैस्तदुपासाविवर्जितैः ।शपेदुपासिताप्येषा श्रीस्तांस्तद्धरितत्त्ववित् ।तद्भक्तस्तमुपास्यैव श्रियं ध्यायीत नित्यदा ।तेन तुष्टा तु साच्छिद्रं दद्याद् विष्णोरुपासनम् ।ततस्तद्दर्शनान्मुक्तिं यात्यसौ नात्र संशयः ।तथापि सर्वपरमां सर्वदोषविवर्जिताम् ।ज्ञात्वा श्रियं तत्परमं तत्पतिं पुरुषोत्तमम् ।विज्ञायोपासते नित्यं ते हि युक्ततमा मताः ।यतः क्लेशोधिकस्तेषां पृथक् श्रियमुपासताम् ।विष्णुना सहिता ध्याता सापि तुष्टिं परां व्रजेत् ।अन्यथा तु पुनर्विष्णोः श्रीपतित्वेन चिन्तनम् ।अच्छिद्रमेव कर्तव्यमिति मुक्तिश्चिराद् भवेत् ।तस्मादक्लेशतो मुक्तिः क्षिप्रं विष्णुमुपासताम्'' ॥ इति परमश्रुतिः ।युक्ततमाः साधकतमाः ॥२ ॥ 'न चलेत् स्वात् पदाद् यस्मादचला श्रीस्ततो मता'' । इत्याग्नेये ।'सूक्ष्मत्वादप्रसिद्धत्वाद् गुणबाहुल्यतस्तथा ।अनिर्देश्यौ तथाव्यक्तावचिन्त्यौ श्रीश्च माधवः'' ॥ इति नारदीये ॥३ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V05
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = क्लेशोधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
| verse_line2 = अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते॥५ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V06
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
| verse_line2 = अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते॥६ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V07
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
| verse_line2 = भवामि न चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम्॥७ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V08
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = मय्येव मन आधत्स्व मयि बुदि्धं निवेशय ।
| verse_line2 = निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः॥८ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V09
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
| verse_line2 = अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय॥९ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V10
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = अभ्यासेप्यसमर्थोसि मत्कर्मपरमो भव ।
| verse_line2 = मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिदि्धमवाप्स्यसि॥१० ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V11
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = अथैतदप्यशक्तोसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
| verse_line2 = सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान्॥११ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V12
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासात् ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
| verse_line2 = ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम्॥१२ ॥
| commentary1 = bhagavadgitatatparya
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V12
| id = BGT_C12_V12_B01
| text =
'विष्णोरन्यं न स्मरेद् यो विना तत्परिवारताम् ।तदधीनतां वानन्ययोगी स परिकीर्तितः'' ॥ इति च ।'अन्तवत्तु फलं तेषाम्'' इत्यादिनान्यदेवोपासनायाः पूर्वमेव निन्दितत्वात् लक्ष्म्यास्त्वतिसामीप्याद् विशेषमाशङ्क्य तदुपासनाविषय एव प्रश्नः कृतः ।'वैष्णवान्येव कर्माणि यः करोति सदा नरः ।जपार्चामार्जनादीनि स्वाश्रमोक्तानि यानि च ।स तत्कर्मेति विज्ञेयो योन्यदेवादिपूजनम् ।कृत्वा हरावर्पयति स तु तद्योगमात्रवान् ।तत्र पूर्वोविशिष्टः स्यादादिमध्यान्ततः स्मृऽतेः ।अवान्तरे च नियमाद् विष्णोस्तद्दासतास्य यत् ।मनसा वर्ततेन्योपि यथाशक्ति हरिस्मृऽतेः ।पूर्वोक्तयोग्यो भवति यदि नित्यं तदिच्छति ।असम्यग्ज्ञानिनो ध्यानाज्ज्ञानमेव विशिष्यते ।ज्ञात्वा ध्यानं ततस्तस्मात् तत् फलेच्छाविवर्जितम् ।तस्माज्ज्ञानाद् भवेन्मुक्तिस्त्यागाद्ध्यानयुतात् स्फुटम्'' इति च । शान्तिर्मुक्तिः ॥ ४-१२ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V13
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = ओष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
| verse_line2 = निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी॥१३ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V14
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
| verse_line2 = मय्यर्पितमनोबुदि्धर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः॥१४ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V15
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः ।
| verse_line2 = हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः॥१५ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V16
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः ।
| verse_line2 = सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः॥१६ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V17
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
| verse_line2 = शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः॥१७ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V18
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
| verse_line2 = शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः॥१८ ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V19
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = तुल्यनिन्दास्तुनिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित् ।
| verse_line2 = अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान् मे प्रियो नरः॥१९ ॥
| commentary1 = bhagavadgitatatparya
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V19
| id = BGT_C12_V19_B01
| text =
अवैष्णवसर्वारम्भपरित्यागी । सर्वारम्भाभिमानत्यागेन फलत्यागेन भगवति समर्पणरूपेण च त्यागी । 'सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः'' 'मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा'' ॥ इत्यादेः ॥ 'भक्तिं ज्ञानं च वैराग्यमृते यो नेच्छति क्वचित् ।शुभाशुभपरित्यागी विद्वद्भिः कीर्तितो हि सः'' ॥ इति च ।'प्रायः सुखादिषु समः प्रायो हर्षादिवर्जितः ।तथोच्यते यथाल्पस्वो निःस्व इत्युच्यते बुधैः ।न हि मुख्यतया साम्यं कस्यचित् सुखदुःखयोः ।न च हर्षादिसन्त्यागो यावन्मुक्तिः कुतश्चन'' ॥ इति च ।'हृतिर्मदादधर्माय हर्षो नाम प्रकीर्तितः'' ।इति शब्दनिर्णये ॥१६-१९॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BGT_C12_V20
| document_id = BGT
| chapter_id = BGT_C12
| verse_type = shloka
| verse_line1 = ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
| verse_line2 = श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेतीव मे प्रियाः॥२० ॥
| commentary1 = bhagavadgitatatparya
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V20
| id = BGT_C12_V20_author-note
| text =
॥ ओं तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे भक्तियोगो नम द्वादशोध्यायः ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V20
| id = BGT_C12_V20_author-note
| text =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभगवद्गीतातात्पर्यनिर्णये द्वादशोध्यायः ॥
}}

{{Bhashyam
| verse_id = BGT_C12_V20
| id = BGT_C12_V20_B01
| text =
व्यस्तेन प्रियाः समस्तेनातीव प्रियाः । भक्तिस्तु व्यस्तेप्युक्तैव । यस्मान्नोद्विजते इत्यत्रापि स चेत्यनेन भक्तिरनुषज्यते । धर्मसाधनं धर्म्यं तदेवामृतसाधनममृतं धर्म्यामृतम् ॥ २० ॥
}}

[[Category:Bhagavadgitatatparya]]

Bhagavadgitatatparya/C12 - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)